iqtisodiy jarayonlarning matematik modeli

DOCX 21 pages 366.2 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 366.2 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

iqtisodiy jarayonlarning matematik modeli reja: 1.iqtisodiy jarayonlarning modellashtirish jarayoni. 2.bazi bir iqtisodiy jarayonlarining matematik modeli. 3.matematik programmash masalalari. tayanch iboralar: chiziqli programmalash, iqtisodiy matematik model, optimal plan, maqsad funksiya matematik model haqida tushuncha tabiat va jamiyatdagi ob’ektlar hamda ularning xossalari kuzatilayotganda ular to‘g‘risidagi dastlabki tushuncha hosil bo‘ladi. bu tushunchalar oddiy so‘zlashuv tilida, turli rasmlar, sxemalar, belgilar orqali ifodalanishi mumkin. xuddi ana shunday tushunchalarga model ifodalangan modellar yordamida kuzatilayotgan ob’ektni bilish esa – modellashtirish deyiladi. model so‘zi lotincha modulus so‘zidan olingan bo‘lib, o‘lchov me’yor degan ma’noni anglatadi. keng ma’noda esa model biror ob’ekt yoki ob’ektlar sistemasining namunasidir. masalan, yerning modeli – globus, osmon va undagi yulduzlar modeli – planetariy ekrani. matematik model–turli sistemalar strukturasi, o‘zaro aloqalari va funksiyasi qonuniyatlarining matematik hamda logik-matematik tafsilotlariga ko‘ra mantiqiy asosda tuziladi va tajriba yo‘li bilan tekshirib ko‘riladi. masalan, biologik xodisalarning bir qancha matematik modellari yaratilgan bo‘lib, ular yordamida biologik jarayonning o‘zgarish xarakterini oldindan bilish imkoniyatiga …

2 / 21

iborat. a) cheklanishlar sistemasi yoki iqtisodiy sistemani o‘zgartirish chegaralarning ko‘rsatkichlari. bu qismda ishlab chiqarishni tashkil etish uchun sarflanadigan resurslar va planga kiritilgan o‘zgaruvchilarning manfiy bo‘lmaslik kabi ko‘rsatkichlari matematik ravishda ifodalanadi. b) optimallik mezoni. bu mezon iqtisodiy sistemaning mumkin bo‘lgan xolatining samaradorlik darajasini aniqlash, taqqoslash va undan eng qulayini tanlash uchun ishlatiladi. optimallik mezonini ko‘yilgan masalaning maqsad funksiyasi ham deyish mumkin. bu mezon qo‘yilishiga ko‘ra global va lokal holda bo‘lishi mumkin. global butun xalq xo‘jaligiga nisbatan qo‘llanib, u o‘zida mehnatkashlar turmushining moddiy farovonlik darajasini ko‘rsatadi. ayrim hollarda u ishlab chiqarish samaradorligini ham ifodalash mumkin. lokal mezon esa tarmoq yoki korxonaga nisbatan qo‘yilib, optimal foyda, mehnat unumdorligi yoki tannarx kabi ko‘rsatkichlarni ifodalashi mumkin. iqtisodiy – matematik modellarning ikkinchi turkumi o‘z navbatida ikkiga stoxastik modellarga va iqtisodiy – statistik modellarga bo‘linib o‘rnatiladi. stoxastik modellar ehtimollar nazariyasi qonuniyatlariga bo‘ysunuvchi qiymatini aniqlab, unga ta’sir etuvchi faktorlar orqali bog‘lanishini ifodalaydi. bu bog‘lanishlar korrelyatsiya va regressiya tenglamalari …

3 / 21

osil qilish jarayonini tushunish kerak. bu shunday jarayonki, unda eng avval boshlang‘ich yechim topiladi, so‘ngra bu yechim qadamba-qadam yaxshilanib boriladi. bu jarayon eng yaxshi programma topilguncha davom ettiriladi. har bir bosqichda maxsus ko‘rsatkichlar yordamida qanday ish tutish kerakligi, optimal yechimga qanday yaqinlashish kerakligi ko‘rsatib boriladi. matematik til bilan aytganda chiziqli programmalash noma’lumlariga chiziqli cheklashlar (chegaraviy shartlar) quyidagi chiziqli funksiyaning ekstremal qiymatini topish usullarini o‘rgatuvchi fandir. shunday qilib, chiziqli programmalsh masalalari funksiyaning shartli ekstrimumini topish masalalaridan iboratdir. umumiy holda chiziqli programmalash masalasi bunday ta’riflanadi. ushbu (1) chiziqli cheklashlarda (2) chiziqli funksiyaning ekstremum (maksimum yoki minimum) qiymatlari topilsin. bu yerda funksiya chiziqli bo‘lganligi sababli, umumiy holda bo‘ladi. demak, (1) shartlarni qanoatlantiruvchi sohaning ichki nuqtalarida funksiya ekstrimum qiymatiga erishmaydi. funksiyaga ekstrimum qiymat beruvchi nuqta bu sohaning chetida yotadi. shu sababli funksiyaning (1) shartli cheklashlardagi ekstremum qiymatini topish usullaridan farq qiluvchi maxsus usullar ishlatilishi talab qilinadi. chiziqli programmalash kursi ana shunday usullarni o‘rgatadi. iqtisodiy …

4 / 21

lgilash; 3) masalaning shartlarini algebrik tenglamalar yoki tengsizliklar orqali ifodalash; 4) masalaning maqsadini chiziqli funksiya orqali ifodalash kerak. misol uchun bir nechta eng sodda iqtisodiy masalalarning matematik modelini tuzish jarayoni bilan tanishamiz. 1. i sh l a b ch i q a r i sh n n p l a n l a sh t i r i sh m a s a l a s i. faraz qilaylik, korxonada xil mahsulot ishlab chiqarilsin, ulardan ixtiyoriy birini bilan belgilaymiz. bu mahsulotlarni ishlab chiqirish uchun xil ishlab chiqarish faktorlari zarur bo‘lsin (ulardan ixtiyoriy birini bilan belgilaymiz). har bir ishlab chiqarish faktorining umumiy miqdori va bir birlik mahsulotni ishlab chiqarish uchun sarf qilinadigan normasi quyidagi jadvalda berilgan. i/ch faktorlari va umumiy miqdori i/ch mah- sulot xillari 1 2 3 … korxonaning bir-birlik mahsulotining realizatsiyasidan olingan daromadi ….. 1 2 …. ….. ….. ….. …. ….. …. ….. bu yerda har bir ishlab …

5 / 21

ifodalash mumkin; shartga ko‘ra chiziqli funksiya maksimumga erishsin degan shartni deb belgilaymiz. shunday qilib, korxonaning ishini planlashtirish masalasining matematik modeli bunday ko‘rishda bo‘ladi: 2. t r a n s p o r t m a s a l a s i. faraz qilaylik, ta punktlarda bir xil mahsulot ishlab chiqarilsin. ma’lum bir davr ichida har bir punktda ishlab chiqarilgan mahsulotning miqdori ga teng bo‘lsin. ishlab chiqarilgan mahsulotlar punktlarda iste’mol qilinsin hamda har bir punktning shu davr ichida mahsulotga bo‘lgan talabi ga teng bo‘lsin, punktlarda ishlab chiqarilgan mahsulotlarning umumiy miqdori punktlarning mahsulotga bo‘lgan talablarining umumiy miqdoriga teng, ya’ni deb faraz qilamiz. har bir ishlab chiqish punkti dan hamma iste’mol qiluvchi punktga mahsulot tashish imkoniyati bo‘lsin va gacha birlik mahsulotni olib borish uchun sarf qilinadigan xarajat pul birligiga teng bo‘lsin. bilan planlashtirilgan davr ichida punktdan punktga olib boriladigan mahsulotning umumiy miqdorini belgilaymiz. transport masalasining berilgan parametrlarini jadvalga joylashtiramiz. …. … … …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy jarayonlarning matematik modeli"

iqtisodiy jarayonlarning matematik modeli reja: 1.iqtisodiy jarayonlarning modellashtirish jarayoni. 2.bazi bir iqtisodiy jarayonlarining matematik modeli. 3.matematik programmash masalalari. tayanch iboralar: chiziqli programmalash, iqtisodiy matematik model, optimal plan, maqsad funksiya matematik model haqida tushuncha tabiat va jamiyatdagi ob’ektlar hamda ularning xossalari kuzatilayotganda ular to‘g‘risidagi dastlabki tushuncha hosil bo‘ladi. bu tushunchalar oddiy so‘zlashuv tilida, turli rasmlar, sxemalar, belgilar orqali ifodalanishi mumkin. xuddi ana shunday tushunchalarga model ifodalangan modellar yordamida kuzatilayotgan ob’ektni bilish esa – modellashtirish deyiladi. model so‘zi lotincha modulus so‘zidan olingan bo‘lib, o‘lchov me’yor degan ma’noni anglatadi. keng ma’noda esa m...

This file contains 21 pages in DOCX format (366.2 KB). To download "iqtisodiy jarayonlarning matematik modeli", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy jarayonlarning matema… DOCX 21 pages Free download Telegram