shishalar

DOC 13 стр. 937,5 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 937,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

16-ma'ruza 16-ma'ruza. nometall materiallar va ularning qo'llanilishi reja: 16.1. noorganik va organik shishalar 16.2. rezina materiallar 16.3. lok-bo‘yoq materiallar 16.4. yelim materiallar 16.5. germetiklar 16.6. polimer materiallarning xususiyatlari, xossalari, ularning nazariy asoslari va tasnifi. 16.7. plastmassalar, tasnifi va qo’llanilish sohalari. 16.1. noorganik va organik shishalar. shisha ham boshqa nometall materiallar kabi xalq xo‘jaligining hamma sohalarida (mashinasozlikda, qurilishda, elektronika va radiotexnikada, o‘quv laboratoriyalarida va h.) juda keng ishlatiladi. turmushimizni shishasiz tasavvur qilish qiyin. shisha amorf jismdir. shisha materiallar asosan, sun’iy ravishda ishlab chiqariladi. shisha olish uchun kvars qumi, borat kislotasi, tanokor, bur, marmar toshi, dolomit, soda va ohaktoshdan iborat aralashma tegishli pechlarda (1300-15000s haroratda) suyuqlantiriladi. shisha materiallarni cho‘zish, siqish, kuydirish, presslash, burish, sovitish jarayonlari orqali turli shakldagi buyumlar yasaladi. shisha materiallar o‘zlarining tarkibidagi moddalar (elementlar va birikmalar) ning turlari va miqdorlariga qarab juda ko‘p xillarga bo‘linadi. masalan, silikatli shishaning tarkibiy qismini uning formulasidan anglash qiyin emas, ya’ni ме2очоsiо2, bunda ме2о - …

2 / 13

ashyolarga) qo‘shimcha kristallar (selen, xrom, kadmiy va boshqa metallarning oksidlari hamda oltin) qo‘shiladi. shisha massa hosil qilish uchun, avvalo, shisha tarkibiga kiruvchi xom-ashyo materiallar tayyorlanadi: ular quritiladi, elanadi, maydalanadi va yaxshilab aralashtiriladi. agar maydalangan materiallar bir jinsli bo‘lsa, undan olinadigan shishaning sifati juda yuqori chiqadi. tayyorlangan (aralashtirilgan) xom-ashyo materiallarni pishirish uchun vannali pechlarga, uzluksiz va davriy ishlaydigan marten pechlariga solinadi va tegishli harorat (12000s) da shisha materialga aylantiriladi. pechlar asosan gaz va qattiq yoqilg‘ilar bilan ishlaydi. eng katta pechda bir sutkada 200 tonnagacha shisha massa ishlab chiqarish mumkin. pishirilgan shisha massadan buyum ishlab chiqarish uchun turli qoliplardan va turli prinsipda ishlaydigan mashinalardan foydalaniladi. masalan, xo‘jalik ishlari va qurilish uchun shisha bloklar ishlab chiqarish uchun pishirilgan shisha massalar presslanadi. agar ma’lum bir qalinlikdagi shisha listlar ishlab chiqarish kerak bo‘lsa, shisha massa ichi bo‘sh valiklar orasidan o‘tkazib prokatlanadi. yuqori mustahkamlikka ega bo‘lgan shisha hosil qilish talab qilinsa, shisha toblanadi, ya’ni yumshash harorati …

3 / 13

struktura tartibsiz. eng ko‘p tarqalgani -silikat shisha. asosiy tashkil etuvchisi-kremniy ikki oksidi(sio2) ctrukturaga qarab ikki xil bo‘ladi (16.1-rasm). a) b) 16.1-rasm. shishaning kristall tuzilishi sxemasi. a) kvartsli; b) ishqorli. eng ko‘p tarqalgan tizim na2o-cao-sio2. bunga al2o3 va mgo qo‘shiladi. kvarsli shisha tabiy yoki sintetik shishani eritish bilan olinadi. texnikaviy shisha asosida- alyumin bor-silikat tizimidagi shisha xosil qiluvchi yotadi. modifikatorlarning tarkibiga qarab shishalar ishqorli (h2o k2o cao lar 15%gacha) “ishqorsiz”(ishqor medifikatorlar 5%gacha) va kvarsli bo‘ladilar. texnika va aviatsiyada ko‘p ishlatiladigan kam ishqorli al2o3-b2o3-sio2 tizimidagi yuqori sifatli shishadir. vazifasiga qarab optik,labaratoriya uchun, elektrotexnik, transport, pribor, ximoya, issiq-tovush o‘tkazmaydigan, svetotexnik, shisha tolali va x.k. organik emas shishalar zichligi 2200 kg/m3dan 8000 kg/m3 gacha bo‘ladi. yorug‘lik o‘tkazish qobiliyati 92%. ximiyaviy va gidrolitik xossalari –turg‘unligi yuqori (fosfor kislotadan tashqari). toblangan shisha qirralari va uchlari urilishlarga “sezgir”. bunda quyuq darz chiziqlar bilan qoplanadi. agar ikki list orasiga tiniq polimer plyonka yelimlansa,shisha singanda xam sochilib ketmaydi:masalan, avtomobilning …

4 / 13

as shishani kristalizatsiya qilib olinadi. bular juda qattiq. olish usuliga qarab ikki turga bo‘linadi fotositallar (fotokeramlar) va termositallar (termopirokeramlar) fotositallarda asosiy katalizatorlar bular- yorug‘likka sezgir metallar (mis,oltin,kumush,platina) birikmalari (ishqor metallarni xam). ularning miqdori 0,001…0,3%. bu metallar kristallanish markazlari xisoblanadi. bularni bir tekis taqsimlanishi uchun ultrabinafsha va rentgen nurlari bilan ishlaydilar. termik ishlashdan so‘ng kristallanish markazlari atrofida polikristall struktura bir tekisda o‘sadi. termositallar olishda katalizatorlar sifatida titan ,fosfor, vinadiy, xrom oksidlari ishlatiladi. bunda oksidli shisha ikki fazaga bo‘linadi bittasi katta yuza tarangligi tortilishi bilan. (kalloid zarrachalar ajralishi bilan). zinapoyali termik ishlash natijasida (500 va800...1000ºс) bu zarrachalar o‘zlari kristallanadilar va shishani to‘la kristallanishiga olib keladi. ximiyaviy tarkibni katalizator turini,termik rejimini tanlab kristallik fazani 30…95%) yetkazish mumkin. sitallar ancha mustaxkam. ϭв=70-120mpa. buni 1100ºс da xam saqlaydi. metallar bilan yaxshi birikadi-kovsharlanadi. нв=6500mpa. uchish apparatlarida toblangan shisha ishlatiladi. issiqlik o‘tkazmaslik uchun ko‘p qatlamli tiniq shisha ishlatiladi. yuqorida aytilgandek sitallar qattiqligi toblangan po‘latlar qattiqligiga teng. organik …

5 / 13

onlari, shlanglar, dam berib shishiradigan qayiqlar, protivogazlar, shuningdek ko‘pgina xalq xo‘jaligi mashina-mexanizmlari qurilmalari va muhandislik konstruksiyalarida rezina juda keng ishlatiladi. rezina materiallar asosan, kauchukni turli to‘ldiruvchilar, plastifikatorlar, vulkanizasiyalovchi agentlar, tezlashtiruvchilar, aktivatorlar va boshqalar qo‘shib, qayta ishlash orqali hosil qilinadi. rezina juda ko‘p xususiyatlarga ega bo‘lgan konstruksion materialdir. bulardan eng muhimi uning yuqori darajada elastikligi, ya’ni katta (100 % gacha) deformatsiyadan ham dastlabki holatiga qayta olishidir. rezina olish uchun asosiy material kauchuk hisoblanadi, ya’ni rezinadagi aralashmaning 10-98% ni kauchuklar tashkil qiladi. kauchuklar, asosan, tabiiy va sintetik polimerlar bo‘lib, oddiy haroratda yuqori elastiklik xossasiga ega. tabiiy kauchuk, hindcha "kaochu" so‘zidan olingan bo‘lib, "daraxtning ko‘z yoshi" degan ma’noni anglatadi. darhaqiqat kauchuk daraxtini kesganda undan suyuqlik (ko‘z yoshi) ajralib chiqadi. shuning uchun hindlar juda qadimdan oq yog‘och smolasi (kauchuk) dan foydalanib kelganlar. shunday qilib, tabiiy kauchuk (tk) kauchukli o‘simliklar (daraxtlar) dan olinadi. u efir, benzin, mineral moylarda yaxshi eriydi, suvda esa erimaydi. kauchuk 900с …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "shishalar"

16-ma'ruza 16-ma'ruza. nometall materiallar va ularning qo'llanilishi reja: 16.1. noorganik va organik shishalar 16.2. rezina materiallar 16.3. lok-bo‘yoq materiallar 16.4. yelim materiallar 16.5. germetiklar 16.6. polimer materiallarning xususiyatlari, xossalari, ularning nazariy asoslari va tasnifi. 16.7. plastmassalar, tasnifi va qo’llanilish sohalari. 16.1. noorganik va organik shishalar. shisha ham boshqa nometall materiallar kabi xalq xo‘jaligining hamma sohalarida (mashinasozlikda, qurilishda, elektronika va radiotexnikada, o‘quv laboratoriyalarida va h.) juda keng ishlatiladi. turmushimizni shishasiz tasavvur qilish qiyin. shisha amorf jismdir. shisha materiallar asosan, sun’iy ravishda ishlab chiqariladi. shisha olish uchun kvars qumi, borat kislotasi, tanokor, bur, marmar toshi, ...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOC (937,5 КБ). Чтобы скачать "shishalar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: shishalar DOC 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram