inson falsafasi

DOCX 35 pages 163.9 KB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 163.9 KB

File type DOCX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

9-mavzu: inson falsafasi (falsafiy antropologiya) 1.falsafa tarixida insonning mohiyatiga oid qarashlar tasnifi. 2.inson mohiyatiga fan nuqtai nazaridan yondashuv. inson, individ, shaxs tushunchalarining o‘zaro aloqadorligi. 3. ongning mohiyati, strukturasi va funksiyalari. onglilik va ongsizlik dialektikasi. 4. hayotning ma’nosi va unda insonning vazifasi. hayotni tark etish bosqichlari (suitsid, parasuitsid, evtanaziya, esxatologiya). 5.faoliyatda onglilik va maqsadga muvofiqlik. muloqot faoliyat sifatida. inson faoliyatini tartibga solishning ahamiyati. inson-jamiyat-davlat tamoyilining falsafiy mazmuni. asosiy tushunchalar: inson, shaxs, individ, antropologiya, hayot va mamot, antroposotsiogenez, ong, ongsizlik, ijtimoiy ong, ijtimoiy ong shakllari. inson falsafiy muammo sifatida. falsafa tarixida insonga murojaat etmagan, inson moddiy va ma'naviy borlig‘ining turli tomonlarini bevosita yoki bilvosita tahlil qilmagan faylasuf yoki falsafiy yo‘nalishni topish deyarli mumkin emas. aksariyat falsafiy va diniy tizimlar katta olam yoki makrokosmga zid o‘laroq, insonga mikrokosm yoki kichik koinot sifatida qarab, uni butun olamni tushunish kaliti deb hisoblaganlar. faylasuflar inson sirining tagiga yetish borliq jumbog‘ining tagiga yetish bilan barobar ekanligini qayta-qayta …

2 / 35

unga turli ko‘rinishlarda sharqda ham, yunon-rim falsafiy an'anasida ham duch kelish mumkin. xususan, antik davrda delfidagi apollon ibodatxonasiga kiraverishda ustunga o‘yib yozilgan, rivoyatlarga qaraganda suqrot takrorlashni yaxshi ko‘rgan «o‘z-o‘zingni angla», degan ibora ayniqsa mashhur bo‘lgan. ajablanarlisi shundaki, oradan ikki yarim ming yil vaqt o‘tgach, hozir ham bu fikr o‘z ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. u nafaqat narsalar dunyosini, balki inson borlig‘ining mohiyatini, inson va ijtimoiy munosabatlarning asl tabiatini tushunishga harakat qilayotgan har bir odam uchun o‘z-o‘zini anglashga chorlovchi fikr bo‘lib qolmoqda. buni faqat shu bilan izohlash mumkinki, ayni holda har bir yangi avlod o‘z davri hamda tabiiy-ilmiy va falsafiy tasavvurlarning tegishli darajasi nuqtai nazaridan yechishga harakat qiladigan o‘ta murakkab, «boqiy» falsafiy masalalardan biri to‘g‘risida so‘z yuritiladi. tarixga boshqa ko‘p sonli iboralar ham ma'lum bo‘lib, ular vaqt, madaniyat va diniy e'tiqoddan qat'iy nazar, inson barcha zamonlarda butun dunyo mutafakkirlarining diqqat markazida bo‘lgani va hozir ham shunday ekanligi, tayanch nuqtasi va hatto bilish mezoni …

3 / 35

lab insonga bo‘lgan qiziqish dam kuchayib, dam ma'lum vaqt pasayib turgan, lekin hyech qachon yo‘qolmagan. «inson nima?», degan savol bugungi kunda ham avvalgidek jahon falsafasidagi o‘ta muhim masalalardan biri bo‘lib qolmoqda, insoniyatning eng o‘tkir aql-zakovat sohiblari e'tiboridan tushmay va ayni vaqtda o‘zining uzil-kesil, umumiy e'tirof etilgan yechimini topmay kelmoqda. inson har safar mutafakkirlar diqqat markazidan o‘rin olar ekan, uning mohiyatini yangi tarixiy sharoitda va yangicha nuqtai nazardan anglab yetishga harakat qilib, uni qayta va qayta yangidan kashf etganlar. pirovardida, falsafa fanida insondan murakkabroq va ziddiyatliroq predmet yo‘q, desak, hyech mubolag‘a bo‘lmaydi. inson barcha yaxshi fazilatlarni o‘zida mujassamlashtirgan o‘ziga xos, betakror va barkamol mavjudot – cheksiz mikrokosm sifatida ham, inson tabiatining norasoligi va buzuqligi tufayli halokatga mahkum bo‘lgan tabiat xatosi sifatida ham, xudo yaratgan banda sifatida ham, boshqa odamlar faoliyatining mahsuli sifatida ham talqin qilinadi. xususan, sharq mutafakkiri a.beruniy jahon fanida birinchi marta inson va tabiat, odam va olam o‘rtasidagi munosabatlarni …

4 / 35

i. “inson o‘z tabiatiga ko‘ra murakkab tanaga egadir. insonning tanasi bir-biriga qarama-qarshi qismlardan iborat bo‘lib, bu qismlar tobelik kuchi asosida birlashgan”75. beruniy fikricha, hamma odamlarda o‘zaro bir-biriga o‘xshash va ayni paytda farq qilib turadigan jihatlar mavjud. ibn sino, “inson boshqa barcha hayvonot olamidan so‘zi, tili va aqli, tafakkur qilishi bilan farq qiladi. inson aqli turli fanlarni o‘rganish yordamida boyiydi”76, deb hisoblaydi. forobiy fikricha, inson o‘z tabiatiga ko‘ra hayotini tartibga keltirish, mustahkamlash va takomillashtirish uchun boshqa insonlarga muhtoj bo‘ladi. yakka holda hyech kim buning uddasidan chiqa olmaydi. “inson shunday maxluqotki, u faqat jamiyatda o‘z ehtiyojlarini qondirishi va oliy ma'naviy darajaga ko‘tarilishi mumkin”77. inson o‘z hayotining me'mori, ijodkori bo‘lmog‘i, o‘zida fozila xislatlar, iste'dodlarni tarbiyalashi lozim. bunga esa u jamiyatda yashab faoliyat ko‘rsatgandagina erishadi. inson ijtimoiy mavjudod. yolg‘izlik uzlat uni qashshoqlashtiradi, insoniy qiyofasini va baxtga olib boradigan iste'dodini yo‘qotadi. ibn xaldun insonga ijtimoiy voqyelik sifatida qaraydi. undan ijtimoiy mohiyat izlaydi. inson jonzot sifatida …

5 / 35

hhur fransuz faylasufi – r.dekart (1596-1650) asarlarida inson mohiyati masalasiga nisbatan butunlay o‘zgacha yondashuvga duch kelamiz. u «inson fikrlovchi narsadir», deb hisoblaydi. «inson, u uzoq vaqt o‘ylaganidek, dunyoning statik markazi emas, balki evolyusiyaning o‘ziga va cho‘qqisi bo‘lib, bu ancha go‘zalroqdir»78, deb qayd etadi atoqli fransuz faylasufi va teologi p.t. de sharden (1881-1955). 78 teyyar de sharden p. fenomen cheloveka. -m.: 1987.-s.40 unga zid o‘laroq, a.shopengauer (1788-1860) inson nuqsonli mavjudot ekanligini ta'kidlaydi, uni «tabiat xalturasi» deb ataydi. fransuz yozuvchisi va faylasufi j.p.sartr (1905-1980) bu fikrni butunlay rad etadi. uning fikricha, inson kelajakka qarab intiladi va shu tariqa o‘zini o‘zi yaratadi. u «inson – odamzot kelajagidir», deb ta'kidlaydi. shunday qilib, falsafaning ikki yarim ming yillik tarixi mobaynida insonga juda ko‘p ta'riflar va tavsiflar berildi, u ko‘p sonli sinonimlar orttirdiki, falsafiy tahlilning boshqa biron-bir ob'ektida bunday holga duch kelish mushkul. zero, falsafa tarixida inson: «aqlli mavjudot»; «siyosiy hayvon»; «tabiat gultoji»; «hayotning boshi berk …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "inson falsafasi"

9-mavzu: inson falsafasi (falsafiy antropologiya) 1.falsafa tarixida insonning mohiyatiga oid qarashlar tasnifi. 2.inson mohiyatiga fan nuqtai nazaridan yondashuv. inson, individ, shaxs tushunchalarining o‘zaro aloqadorligi. 3. ongning mohiyati, strukturasi va funksiyalari. onglilik va ongsizlik dialektikasi. 4. hayotning ma’nosi va unda insonning vazifasi. hayotni tark etish bosqichlari (suitsid, parasuitsid, evtanaziya, esxatologiya). 5.faoliyatda onglilik va maqsadga muvofiqlik. muloqot faoliyat sifatida. inson faoliyatini tartibga solishning ahamiyati. inson-jamiyat-davlat tamoyilining falsafiy mazmuni. asosiy tushunchalar: inson, shaxs, individ, antropologiya, hayot va mamot, antroposotsiogenez, ong, ongsizlik, ijtimoiy ong, ijtimoiy ong shakllari. inson falsafiy muammo sifatida. fals...

This file contains 35 pages in DOCX format (163.9 KB). To download "inson falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: inson falsafasi DOCX 35 pages Free download Telegram