temir va uning qotishmalari

DOC 4 pages 1.0 MB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type DOC

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

mustaqil ta’lim uchun tavsiya etilayotgan mavzular 8-mavzu.temir va uning qotishmalari. reja: 1. temir-sementit holat diagrammasi. 2. pо‘lat komponentlari. 3. chо‘yanlarning komponentlari. 4. fazalari va strukturasini tashlil qiluvchilar, ularning hosil bо‘lishi sharoitlari, xossalari tayanch iboralar: ferrit, austenit, sementit, ledeburit, perlit, evtektik oq cho`yan, oq cho`yan, grafit shakllari, kulrang cho`yan, bolg`alanuvchan cho`yan, legirlangan cho`yan, cho`yan tamg`alari. temir-sementit holat diagrammasi temir – sementit (temir-uglerod) holat diagrammasi har xil haroratlarda temir bilan uglerod qotishmalarining fazaviy tarkibini va strukturasida bo’ladigan o’zgarishlarni ifodalaydi. amalda temir-ugderod qotishmalarining 6,67% с bo’lgan, ya‘ni 100% sementit hosil qiladigan qismi muhim ahamiyatga ega. shuning uchun temir-uglerod diagrammasining ana shu qismigina tahlil qilinadi va u temir-sementit diagrammasi deb ataladi (18-rasm). digarmmadagi a nuqta temirning suyuqlanish haroratini, ng nuqta esa allotropik shakl o’zgarishini bildiradi. d nuqta sementitning suyuqlanish haroratini ko’rsatadi. absissalar o’qidagi 2,14% uglerodni ko’rsatuvchi nuqtadan vertikal chiziq o’tkazib, diagrammani ikki qismga ajratish mumkin. bunda diagrammaning chap qismi po’latlarga, o’ng qismi esa cho’yanlarga …

2 / 4

ish tugaydi). likvidus va solidus chiziqlari orasida qotishma suyuq hamda qattiq holatda bo’ladi. ah chizig’i ferrit bilan suyuq fazani mavjud bo’lish chegarasini belgilasa, anh esa yuqori haroratli ferrit fazasining mavjudlik chegarasini belgilaydi. hjb peretektik gorizontal chiziq bo’lib, suyuq qotishma bilan ferritning o’zaro ta‘sirlashuvidan, ya‘ni peretektik reaksiya natijasida austenit hosil bo’lishini ifodalaydi. ecf gorizontal chiziq evtektik reaksiya boradigan harorat gorizontali bo’lib, evtektik mexanik aralashma - ledeburidning kristallanishni ko’rsatadi. psk chizig’i esa austenitning parchalanishi natijasida ferrit va sementit hosil bo’lishini ko’rsatadi. fe-fe3c diagrammasidagi h va p nuqtalar yuqori va past haroratda uglerodning temirda erish darajasini belgilaydi. e nuqta uglerodning austenitda eng ko’p erish darajasini belgilaydi. pо‘lat va cho’yan komponentlari temir: ilgarigi ko`rinishdek uchta modifikasiyaga ega. go - elementar kristall panjarasi markazlashgan kub yacheyka, to 911°c gacha mavjud bo`ladi. temirning bu modifikatsiyasi 768°c dan past ferromagnitlik xossasiga ega, yuqorida esa paromagnitli xossaga ega. o`zi juda yumshoq, yaxshi plastikka ega. g`t - elementar kristall …

3 / 4

odifikasiyasida bo`lsa, boshqa sharoitda metostabil muvozanatda bo`lgan olmos xolida ham bo`ladi. uglerod suyuq xolda ham qattiq xolda ham temirda eriydi. uglerod temir birikib barqaror va beqaror kimyoviy birikmalarni ham hosil qiladi. yuqori uglerodli temir qotishmalarida uglerod sof grafit holatida uchrashi mumkin. po`latlar deb, tarkibida uglerod miqdori s 2,14% bo`lgan qotishmalarga aytiladi. lekin bunday bo`lishi albatta shartli, chunki ba'zi paytda po`latlarda 2,5% gacha uglerod bo`lishi mumkin. po`latlarni muvozanatdagi strukturasiga qarab 3 ta guruh, evtektoid (perlit), evtektoidgacha (ferrit + perlit) hamda, evtektoiddan keyingi (perlit + sementit) po`latlarga bo`lishi mumkin. cho`yanlarni ham muvozanatdagi strukturaga ko`ra 3 guruhga bo`lish mumkin. evtetik (ledeburit) cho`yanlar evtektikgacha bo`lgan (a+l yoki p+l) cho`yanlar hamda evtektikadan keyingi cho`yanlar (l+s,). albatta po`lat va cho`yan xossalarga birinchi navbatda uglerodni miqdori va uning temir bilan hosil qilgan fazalari katta ta'sir ko`rsatadi. lekin temir uglerod qotishmalari murakkab qotishmalardir, chunki qotishmada temir va ugleroddan tashqari boshqa ko`p elementlar bor. ular asosan doimiy qo`shimcha bo`lib, …

4 / 4

shi mumkin. ferrit (f)-uglerodning al’fa temirdagi qattiq eritmasi bo’lib, bu eritmada c miqdori juda oz (727 0s da 0,02% gacha) bo’ladi. ferrit texnikaviy toza temir boi’lib, uning tarkibida taxminan 99,8 - 99,9% fe, qolgani c va boshqa qo’shimcha elementlar bo’ladi. ferrit hajmi markazlashgan kub panjaraga ega. mikroskop ostida kuzatilayotganda ferrit oqish rang donalar tarzida ko’rinadi (17-rasm, a). ferrit strukturali qotishmaning mexanikaviy xossalari quyidagicha: cho’zillishdagi mustahkamlik chegarasi (b = 25 - 30 kg ∕ mm2, nisbiy uzayishi δ = 40- 50%, zarbiy qovushoqligi an = 35 - 30 kgm ∕ sm2, brinell bo’yicha qattiqligi hb = 80 – 100 kg ∕ mm2. sementit (s)-temirning uglerod bilan hosil qilgan kimyoviy birikmasi, ya’ni temir karbidi (fe3c) bo’lib tarkibida 6,67% c bo’lgan murakkab kristall panjarali struktura. bu qottishma juda qattiq (hb = 800 kg ∕ mm2) va murt (nisbiy uzayishi δ=o) birikmadir. sementitning suyuqlanish harorati aniq bir qiymatga ega emas, taxminan !250 – 1260 …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temir va uning qotishmalari"

mustaqil ta’lim uchun tavsiya etilayotgan mavzular 8-mavzu.temir va uning qotishmalari. reja: 1. temir-sementit holat diagrammasi. 2. pо‘lat komponentlari. 3. chо‘yanlarning komponentlari. 4. fazalari va strukturasini tashlil qiluvchilar, ularning hosil bо‘lishi sharoitlari, xossalari tayanch iboralar: ferrit, austenit, sementit, ledeburit, perlit, evtektik oq cho`yan, oq cho`yan, grafit shakllari, kulrang cho`yan, bolg`alanuvchan cho`yan, legirlangan cho`yan, cho`yan tamg`alari. temir-sementit holat diagrammasi temir – sementit (temir-uglerod) holat diagrammasi har xil haroratlarda temir bilan uglerod qotishmalarining fazaviy tarkibini va strukturasida bo’ladigan o’zgarishlarni ifodalaydi. amalda temir-ugderod qotishmalarining 6,67% с bo’lgan, ya‘ni 100% sementit hosil qiladigan qismi muh...

This file contains 4 pages in DOC format (1.0 MB). To download "temir va uning qotishmalari", click the Telegram button on the left.

Tags: temir va uning qotishmalari DOC 4 pages Free download Telegram