markaziy osiyo mutafakkirlari ijodidagi noseologiya masalar

PPTX 12 pages 1.0 MB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

markaziy osiyo mutafakkirlari ijodida gnoseologiya masalar markaziy osiyo mutafakkirlari ijodida gnoseologiya masalar reja: markaziy osiyoda bilish nazariyasining o‘ziga xos xususiyatlari. so’fizm gnoseologiyasi bahouddin naqshband markaziy osiyoda bilish nazariyasining o’ziga xos xususiyatlari. markaziy osiyo – sivilizatsiyaning qadimgi o’choqlaridan biri. viii-ix asrlarda markaziy osiyo arab xalifaligi tarkibiga kirgan. bu davrda xalifalik markazlari – bag’dod va damashqda madaniyat va fan ravnaq topdi. xalifalar al-mansur (754-776), horun ar-rashid (786-809), ma’mun (813-833) hukmronligi davrida hind va yunon adabiyotlaridan qilingan tarjimalarga qiziqish ayniqsa kuchaydi, aristotel, galen, gippokrat, arximed, yevklid kabi yunon faylasuflarining ilmiy merosi o’rganildi. ix asr boshida bag’dodda «dor ul hikmat» - «bilim uyi» tashkil etildi. bu dargohda xalifalikning turli shaharlaridan taklif qilingan olimlar astronomiya, tibbiyot, tarix, geografiya, kimyo, falsafa va boshqa fanlarni sinchiklab o’rgandilar. ix asr boshlarida dastlab somoniylar davlati vujudga kelgan bo’lsa, xiii asrning 20-yillarida xorazmiylar davlati mo’g’ullarning uzluksiz hujumi ostida qoldi. biroq, ko’p asrlik urushlarga qaramay, markaziy osiyoda madaniyat, fan, san’at va …

2 / 12

lishga qaratish, haqiqatni inson bilimining negizi deb bilish; bu davrda al-xorazmiy, forobiy, ibn sino, abu rayhon beruniy va boshqa buyuk allomalar yashab ijod qildilar. abu nasr forobiy – «sharq arastusi» yuksak unvoniga sazovor bo’lgan o’z davrining buyuk mutafakkirlaridan biri. aristotel yoki arastuni sharqda «birinchi muallim» deb atagan bo’lsalar, forobiy «ikkinchi muallim»dir forobiyning gnoseologiyasi tabiatshunoslik, matematika, musiqa, tilshunoslik va boshqa fanlar sohasidagi bilimlarga asoslanadi. u tabiat insondan tashqarida va unga bog’liq bo’lmagan holda mavjuddir, deb hisoblaydi. farobiy fikricha, obyekt subyektga qadar mavjud bo’lgan. seziladigan narsalar sezgilardan oldin paydo bo’lganidek, bilish mumkin bo’lgan narsalar ham bilishdan oldin paydo bo‘lgan forobiy fikricha, inson bilimlarni tashqi dunyodagi hodisalarni bilish jarayonida o’zlashtiradi. bu jarayon sezish, idrok etish, xotira, tasavvur qilish va eng muhimi – mantiqiy mulohaza yuritish, tafakkur kabi usullarni qamrab oladi. forobiy fikricha, inson paydo bo’lganidan so’ng avvalo «oziqlantiruvchi kuch» paydo bo’ladi, uning yordamida oziqlanish jarayoni yuz beradi. so’ngra sezgi organlari paydo bo’ladi, ular …

3 / 12

ng obyektiv qonunlari mavjudligiga shubha qilmagan. u tabiat muttasil o’zgarish va rivojlanishda bo’ladi, materiya narsalar shaklini o’zi yaratadi va o’zgartiradi, jon (tafakkur, ma’naviy hodisalar) tananing muhim xossasidir, deb ta’kidlagan beruniy astronomik kuzatishlar vositasida oy va quyoshning tutilishi, ularning yerdagi hayotga ta’siri, iqlim, tabiiy va sun’iy tanlanish, saqlanish, rivojlanish anomaliyasi kabi murakkab muammolarni yangi ilg’or metod va nazariy tamoyillar yordamida yechishga harakat qildi. beruniy sharqda astronomiya kuzatish asboblarini yaratish texnikasining vujudga kelishi va rivojlanishi tarixida ham yetakchi o’rinlardan birini egallaydi. u o’sha davrda ilmiy izlanishlar olib borishda foydalanilgan eski asboblarni takomillashtirish va yangilarini yaratishga alohida e’tibor bergan. olimni o’ta aniqligi va mukammalligi bilan ajralib turuvchi kuzatish asboblarini yaratish imkoniyati masalasi qiziqtirgan. abu ali ibn sino o‘rta osiyoning mashhur qomusiy allomasi va faylasufidir. o‘sha davrda u shug’ullanmagan fanning o’zi bo’lmagan. tibbiyot bilan bir qatorda, ibn sino falsafa, xususan bilish nazariyasini ham faol tadqiq etgan. ibn sino moddiy dunyo predmetlarini sezgilar manbai deb …

4 / 12

o yorug’likni ko’rishning asosiy vositasi sifatida alohida qayd etadi alloma sezgilarni va tuyg’ularning barcha shakllarini o’rganib, ularning fiziologik asoslarini, ya’ni miya tuzilishida sezgi markazlarining joylashuvini tushuntirishga harakat qildi. miyani aks ettirish faoliyatining bosh apparati deb talqin qilib, ibn sino hissiy bilish shaklini miya bilan bog’ladi va uni idrok etish va sezish asosi deb e’tirof etdi ibn sinoning fikricha, mohiyat uch tarzda namoyon bo’ladi. birinchi – narsa sezgilarda ularni kuzatish jarayonida aks etadi. bu yerda narsalarning sezgi organlarida bevosita aks etishi nazarda tutilmoqda. ibn sino in’ikos konsepsiyasini bilish jarayoni sifatida qayd etar ekan, bilish darajalari to’g’risidagi masalani ko’taradi. ma’lumki, bu mo’ljal yangi davr falsafasida ishlab chiqilgan va nemis klassik falsafasida o’zining tadrijiy yakunini topgan. so’fizm gnoseologiyasi bilish muammosi so’fizmning eng muhim tomonini tashkil etadi. mo’tadil so’fizm ta’limotiga ko’ra gnostik (orif)ning asosiy vazifasi oliy maqsadga erishish – haqiqatni bilishdan iborat. bu maqsadga o’zini o’zi takomillashtirish va o’zini o’zi bilish yo’li bilan erishiladi. …

5 / 12

latadi. haqiqatning tagiga yetishning so’fiylik yo’lini tanlagan har bir inson o’zining shaxsiy, o’ziga xos, betakror ma’naviy dunyosiga ega bo’ladi. tariqat bosqichida haqiqatga erishish yo‘lini tutgan odam o‘z qalbini barcha yomon xislatlardan forig‘ etishi, uning fikrlarida haqiqatni bilishdan boshqa hech narsa bo’lmasligi kerak. haqiqat so’fiylar talqinida shariat doirasidan chetga chiquvchi ichki mazmunni anglatadi. so’fiylar doim shariatga rioya qilish lozim deb hisoblaganlar va din talablarini bajarganlar, biroq ular hech qachon dinni dogmatik ma’noda tushunmaganlar va shariatni faqat rasm rusumlardan iborat deb hisoblamaganlar. ilk so’fiylar shariat va haqiqat o’rtasida jarlik yuzaga kelishiga yo’l qo’ymaslikka harakat qilganlar. bahouddin naqshband bahouddin naqshband hayotning mazmunini haqiqat (olloh)ga erishishga intilishda ko’rgan va haqiqat (olloh)ga erishish tashqi narsalar haqidagi bilim – shariatga asoslanadi va ichki narsalar haqidagi bilim – tariqat jarayonida yuz beradi, deb hisoblagan. bahouddin naqshband tariqat ezoterik (yashirin, mistik) fan, u hammaga ochiq emas, uni faqat o’zini haqiqatga baxshida etgan odamlar anglab yetishi mumkin, deb hisoblagan. …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy osiyo mutafakkirlari ijodidagi noseologiya masalar"

markaziy osiyo mutafakkirlari ijodida gnoseologiya masalar markaziy osiyo mutafakkirlari ijodida gnoseologiya masalar reja: markaziy osiyoda bilish nazariyasining o‘ziga xos xususiyatlari. so’fizm gnoseologiyasi bahouddin naqshband markaziy osiyoda bilish nazariyasining o’ziga xos xususiyatlari. markaziy osiyo – sivilizatsiyaning qadimgi o’choqlaridan biri. viii-ix asrlarda markaziy osiyo arab xalifaligi tarkibiga kirgan. bu davrda xalifalik markazlari – bag’dod va damashqda madaniyat va fan ravnaq topdi. xalifalar al-mansur (754-776), horun ar-rashid (786-809), ma’mun (813-833) hukmronligi davrida hind va yunon adabiyotlaridan qilingan tarjimalarga qiziqish ayniqsa kuchaydi, aristotel, galen, gippokrat, arximed, yevklid kabi yunon faylasuflarining ilmiy merosi o’rganildi. ix asr boshida b...

This file contains 12 pages in PPTX format (1.0 MB). To download "markaziy osiyo mutafakkirlari ijodidagi noseologiya masalar", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy osiyo mutafakkirlari i… PPTX 12 pages Free download Telegram

markaziy osiyo mutafakkirlari ijodidagi noseologiya masalar

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "markaziy osiyo mutafakkirlari ijodidagi noseologiya masalar"

Similar files