tilning ijtimoiy funktsiyalari

DOC 7 pages 64.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 64.5 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

2-mavzu 2-mavzu amaliy mashg‘ulot №2 mavzu: o’zbek tilining ijtimoiy funksiyalarining kengayishi.jamiyatdagi o’zgarishlar va til rivoji. reja: 1.til millat ko’zgusi. 2.til ijtimoiy xodisa. 3.jamiyatda tilning o’rni. tayanch tushuncha: ma’naviyat,ramz,siyosat, kelajak, vazifa, jamiyat, yozuv, til, makon, tarix. insoniyat tarixida yozuvning ixtiro qilinishining qanday ulkan ahamiyat kasb etganligini alohida ta'kidlashga hojat yo‘q. agar odamlar taraqqiyotning ma'lum bosqichiga kelib, o‘zlariga zaruriy axborotni ma'lum bir ramziy belgilar yordamida qayd qilib olishga va shu tarzda uni saqlab va boshqalarga tarqatishga o‘rganmaganlarida edi, tamadduning umumiy ahvoli qaysi shaklga kelib qolishi mumkinligini tasavvur qilish ham qiyin. shunisi aniqki, kishilik jamiyati hozirgidek taraqqiyot darajasiga erisha olmagan bo‘lar edi. yozuvning dastlabki ko‘rinishlari eramizdan avvalgi 4-ming yillikda paydo bo‘la boshlagan. lekin bungacha ham axborotni qayd etish va saqlashning turli usullari mavjud bo‘lgan: ma'lum shaklda joylashtirilgan shox shabbalar, toschalar, va sanoq cho‘plari va ho kazolar tarzidagi eng soda axborot saqlash usullari asta sekinlik biloan murakkab shakldagi belgilar - ma'lum bir buyum yoki …

2 / 7

rdan foydalana boshlashgandagina paydo bo‘lgan deyish mumkin. yozuvning eng qadimgi ko‘rinishi piktografik yozuvlardir. piktogramma va bu turdagi yozuvda, so‘z borayotgan hodisa, buyum yoki voqea haqidagi sxematik tasvirlar, aynan rasmlar ketma-ketligi namoyon bo‘ladi. tahmin qilinishicha piktografiya so‘nggi tosh davrida turli xalqlar o‘rtasida juda keng tarqalgan va asosiy axborot saqlash usuliga aylangan ekan. u uncha katta bo‘lmagan xabarlarni jo‘natishga va qisqaroq hikoyalarni yoizb olishga va qoldirishga butunlay yaroqli hisoblanadi. bunday xat-xabar voqe'likning yoki fikrning juda ham yaqqol tasviri bo‘lib, uni o‘qish uchun maxsus bilim kerak bo‘lmagan. lekin, biror bir mavhum tushuncha (masalan, jangovorlik, aql, yashi tush, osmon jilvasi kabi) haqida so‘z borganda, piktogrammaning imkoniyatlari birdaniga cheklanib qolgan. sababi bunday tushunchani tasviriy ifodalashning imkoni yo‘q edi. shu tufayli, yozuvning inson hayotiga kirib kelishidagi ilk bosqichlardayoq, piktogrammalar tarkibida endilikda maxsus tushunchalarni ifodalaovchi belgi yoki ramzlar - ideogrammalar paydo bo‘ldi. masaslan tasvir tarkibidagi bir biriga qovushtirilgan qo‘l ramzi, biror narsani almashtirishni ifodalagan. shu tarzda endilikda …

3 / 7

rlarni ham ifodalay olishgan ekan. lekin ierogliflarning o‘qish sirlarini bilmagan va maxsus tayyorgarlikdan o‘tmagan odamga bunday yozuvlarning umuman tushunarsiz bo‘lgani tayin. yozishni o‘rganishni istagan har bir kimsa, minglab belgi va ramzlarni doimiy esda saqlashga majbur bo‘lgan. shu tufayli qadimda juda kam sonly odamlargina yozishni va o‘qishni bilganlar. shuni ta'kidlash kerakki, ideografiyaning aynan o‘zidan iborat yozuv hech qachon mavjud bo‘lmagan. masalan, qadimgi misrda qandaydir tushuncha, buyum yoki so‘zni ifodaslovchi belgilar bilan birga, maxsus so‘z bo‘ginlarini va xatto alohida tovushlarni ifodalovchi belgilar qo‘llanilgan. bunday belgilarga talab tushunarli: hamma narsani ham, birinchi navbatda esa odamlarning ismini tasvir vositasida tushunarli qilib ifodalab bo‘lmaydi. bunday hollarda misrliklar so‘z-ierogliflarni harf-ierogliflarga aylanira boshlashdi. bunda eng avvalo, ma'lum bir tovushga mos keluvchi biror belgi o‘yalb topilishi va bu belgini hamma bilishi kerak bo‘lardi. masalan uy tasviri tushirilgan ieroglif, ikki tovushni ifodalovchi «xt» so‘ziga almashtirildi. bu vaqtlarda fonetik ierogliflar - bo‘lajak harfglarning ahamiyati faqat mazmunni ifodalash uchun yordamchilik vazifasida …

4 / 7

sh mumkin. faqat ikkinchi ming yillik so‘ngiga kelibgina qadimgi finikiyaliklar harfiy-tovushli alifboni ixtiro qilishdi. bu alifbo keyingi asrlar davomida ham ko‘plab xalqalar uchun namuna bo‘lib xizmat qildi. finikiya alifbosi 22 ta undosh harfdan iborat bo‘lib, ularning har biri alohida tovushni ifodalagan. bu alifboning kashf etilishi butun boshli bashariyat uchun juda katta ahamiyatga molik hodisa edi. bu alifboga yordamida deyarli hamma so‘zni grafik ifodalash mumkin bo‘lardi va ideogrammalarga ham, ierogliflarga ham umuman hojat qolmasdi. uni o‘rganish ham oson bo‘lib, oddiy fuqaroning xat-savodining ortishi va bu orqali mamlakatning umumiy qudratining yuksalishiga katta ta'sir ko‘rsatuvchi omil bo‘lib xizmat qildi. yozuv butun jamiyatning ijtimoiy mulkiga aylandi. hozirgi zamon alifbolarining ham beshdan to‘rt qismi finikiya alifbosi asosida shakllanganligi haqidagi g‘oyani olimlar allaqachon ilgari surishgan. finikiya yozuvining shakl o‘zgarishlaridan biri - puni yozuvi asosida liviya alifbosi va yozuvi paydo bo‘lgan. xuddi shuningdek finikiya alifbosi - qadimgi yahudiy, qadimgi aramey va qadimgi yunon alifbolarining poydevori hisoblanadi. o‘z …

5 / 7

mlo va tinish belgilarga oid me’yorlar adabiy tilning faqat yo z m a shakli uchun, to`g`ri talaffuz me’yorlari esa faqat o g` z a k i nutq shakli uchun xosdir. o`zbek adabiy tili milliy tilning bir qismi bo`lib fonetik, leksik, grammatik jihatdan sayqallashtirilgan, me’yorlashtirilgan tildir. adabiy til ikkita: og`zaki va yozma shaklga ega. · og`zaki shakl – orfoepiyada - yozma shakl – orfografiyada o`rganiladi orfografiya adabiy tilning yozma shaklini, to`g`ri yozuv qoidalarini (imlo qoidalarini) o`rganadi. imlo qodalari quyidagi tamoyillarga – printsiplarga asoslanadi: fonetik yozuv- bu yozuv qoidasiga ko`ra so`z o`zak-negizida birorta fonetik hodisa kuzatiladi. fonetik hodisalarga asosga qo`shimcha qo`shilishi bilan yuz beradigan tovush tushishi, tovush almashishi, tovush orttirilishi hodisalari kiradi. tovush tushishi - bunga ko`ra asosga qo`shimcha qo`shilishi natijasida asosda unli yoki undosh tovush tushib qoladi. masalan: · past, sust so`zlariga –ay fe’l yasovchi qo`shimchasi qo`shilsa tovush tushadi: pasay, susay. · ikki, olti, yetti kabi sonlarga jamlovchi son qo`shimchasi qo`shilsa …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilning ijtimoiy funktsiyalari"

2-mavzu 2-mavzu amaliy mashg‘ulot №2 mavzu: o’zbek tilining ijtimoiy funksiyalarining kengayishi.jamiyatdagi o’zgarishlar va til rivoji. reja: 1.til millat ko’zgusi. 2.til ijtimoiy xodisa. 3.jamiyatda tilning o’rni. tayanch tushuncha: ma’naviyat,ramz,siyosat, kelajak, vazifa, jamiyat, yozuv, til, makon, tarix. insoniyat tarixida yozuvning ixtiro qilinishining qanday ulkan ahamiyat kasb etganligini alohida ta'kidlashga hojat yo‘q. agar odamlar taraqqiyotning ma'lum bosqichiga kelib, o‘zlariga zaruriy axborotni ma'lum bir ramziy belgilar yordamida qayd qilib olishga va shu tarzda uni saqlab va boshqalarga tarqatishga o‘rganmaganlarida edi, tamadduning umumiy ahvoli qaysi shaklga kelib qolishi mumkinligini tasavvur qilish ham qiyin. shunisi aniqki, kishilik jamiyati hozirgidek taraqqiyot dara...

This file contains 7 pages in DOC format (64.5 KB). To download "tilning ijtimoiy funktsiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: tilning ijtimoiy funktsiyalari DOC 7 pages Free download Telegram