"is’hoqxon to‘ra ibratning hayoti va ijodi"

DOC 14 pages 112.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 112.0 KB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

“is’hoqxon to‘ra ibratning hayoti va ijodi” 2-3 mavzu. ibratning ilmiy, tarixiy va falsafiy asarlari. adib asarlari tahlili. reja. 1. “lug‘ati sittati alsina” (“olti tilli lug‘at”) o‘zbek leksikografiyasi taraqqiyotida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan noyob asar sifatida. lug‘atning o‘ziga xosligi, ilmiy va amaliy ahamiyati. 2. «jome’ ul-xutut» («yozuvlar majmuasi») - xatlar tarixi haqida ma’lumot beruvchi ilmiy-tarixiy asar. asarda tilga olingan qadimiy yozuvlar va ular haqida qiziqarli ma’lumotlarning berilishi. asarning ilmiy ahamiyati. 3. ibratning muarrixlik faoliyati. “tarixi farg‘ona” asarining yaratilishi tarixi. asarda tilga olingan muhim tarixiy voqealar. “tarixi farg‘ona” asarida nodirabegim bilan bog‘liq ma’lumotlarning berilishi. 4. “mezon uz-zamon” asari muallifning ko‘p yillik hayotiy tajribalari va kuzatishlari hosilasi bo‘lgan asar sifatida. asarda jamiyatdagi illatlarning ayovsiz tanqid qilinishi. 5. is’hoqxon ibrat asarlarining mazmun-mundarijasi. “tarixi chopxona”, “madaniyat haqida masnaviy”, “gazet xususida” she’rlari tahlili. 6. “tarixi farg‘ona” asarini “boburnoma” bilan o‘zaro qiyoslab o‘rganish. ibrat asarlarining yoshlar tarbiyasidagi o‘rni va ahamiyati. tarixi chopxona ming uch yuzu yigirma oltida …

2 / 14

bu mamlakatdin, qaytib kelib bo‘lurmu bu mamlakatga yana? bul senga katta ibrat, hushyor bo‘lki, ketdi, emdi senga kelurmu ketgan u ota-ona? bu roqimi jaloli ma’vosi qal’aixon, chopxona kotibidur, gar so‘rsa har kim olon. ibrat taxallusimdur, ahfodi hazrati sulton, shuhratda— hoji to‘ra, ma’vosi— to‘raqo‘rg‘on. to‘raqo‘rg‘on, 1908-yil madaniyat haqida masnaviy ko‘rdim, ibrat, jahon mashaqqatini, ko‘ramiz emdi aning rohatini. madaniyatni ko‘rmay odamdin, ketmasak erdi ushbu olamdin. madaniyat jahonda osoyish, xulq husni anga oroyish. madaniyatni(ng) shahrida turmish kishi go‘yoki jannat ichra emish. madaniyat xaloyiqqa rohat, ko‘rmagay g‘amni hech soat. madaniyatni(ng) shahri ichra tur, dashtda yurma, guliston ichra yur. sanga bu olam g‘animatdur, barcha ashyosi sanga ne’matdur. o‘lturub yetkarur hama ishni, bilmagay hech yoz ila qishni. muddao jumlasi muhayyodur, shahar ko‘chalari musaffodur. bormoq, kelmoq ishlari oson, ko‘rmagay hech kim mashaqqati jon. madaniyatda yurgil o‘lguncha, badaviyatda shoh bo‘lguncha. madaniylar o‘zig‘a shoh o‘lg‘ay, badaviylarki bir gado o‘lg‘ay. badaviy xulqi misli darranda, madaniy go‘yoki sozanda. badaviylar ishi mashaqqatda, …

3 / 14

rda tilifun bo‘lur, pechka issiq, sovuq so‘lum bo‘lur. yozda uyda sovuq pech ila shamol, barcha iliktr ila o‘tgay hol. sandalu samovar iliktriydur, lampa yorug‘lari ani(ng) yeridur. simsiz tiligrom, temirsiz yo‘l, avtomobellar yurar mashg‘ul. foyizu konkalarga pul olmas, yurmagan, tushmagan kishi qolmas. bosh yorub, ich ochub turar jarroh, necha minglar muhandisu tarroh. shahar butkul imoratidur oliy, ko‘cha keng, ming kishigadur xoli. hama dardga hakimlar tayyor, gar etar bo‘lsa dardini izhor. hama ilma mudarrislardin ko‘b, xalq ilmi maosh o‘qur to‘b-to‘b. hama o‘z ishi birla ovora, ko‘chada yo‘qki xalq bekora. anda xotunlar ham qilurlar ish, demagaylarki, butun yozu qish. barchasini maishati tayyor, egaylar taomni me’yor. gazet xususida gazetdur jahon ahliga bir lison, muayyan erur anda yaxshi-yu yomon. gazet ko‘rmagan, bexabar xalqlar misli o‘lgandur va yo uxlagon. dedi bir kishi menga: «bid’at gazet», dedim: «qayda qoldiki, eski zamon?» ajib so‘filar, ajib so‘filar, gazet onlarga bid’at, nodurust. halol o‘rniga kechti g‘iybat degan, takalluf tamoq rasmi …

4 / 14

gi kitob do‘koni xo‘jayinlaridan birining «turkestanskie vedomosti» gazetasida e’lon qilingan quyidagi so‘zlari ham ushbu fikrni tasdiqlaydi: «shu kunlarda shaharliklar o‘rtasida rus tiliga qiziquvchilar soni ortib bormoqda. toshkent kitob do‘koni xo‘jayinlaridan biri shikoyat qilyaptiki, «sartlar (o‘zbeklar,) hech tinchlik bermayapti, ruscha o‘rganish uchun sart tilida yozilgan biror darslik bormi?» - deb so‘rab kelishaverib jonga tegdi. shuni alohida ta’kidlash kerakki, yerli o‘troq aholining til o‘rganishga qobiliyati kuchli» . rus tili bilan bir qatorda o‘nga yaqin sharq va g‘arb tillarini ancha mukammal bilgan is’hoqxon ibrat bu muhim masalada o‘z xalqiga yordam qo‘lini cho‘zdi. u olti tildagi: arabcha, forscha, hindcha, turkcha, sartcha(o‘zbekcha) va ruscha so‘zlarni o‘z ichiga olgan «lug‘ati sittati alsina» («olti tilli lug‘at») nomli lutat kitobini yaratdi. is’hoqxon to‘ra mazkur asarni yaratar ekan, birinchi galda rus tiliga qiziquvchilarni ko‘zda tutgan. bu hol kitobning birinchi betidanoq ko‘zga tashlanadi. muallif ruscha yozuv tizimini bilmaydiganlarga ham qulay bo‘lsin uchun rus so‘zlarini ham arab yozuvi bilan beradi. ma’lumki, …

5 / 14

i alhol iboralarini durust va tashihlab ko‘rub turubdurmiz. albatta, oning bosilmog‘iga ijozat berilub, nechand nusxalar bosilib chiqsa kerak. lekin aksar ibora va lug‘atlari tashih va tag‘yir bo‘lindi. xususan, rusiya lug‘atlarini musulmoniya huruflari ilan yozmoq xo‘b qiyin va dushvor uchun ul ruscha yozilg‘on iboralarni ko‘proq tag‘yir berildi va mazkur «sittati alsina» degan janob qozining ixtiro qilgan lug‘at kitoblari, garchand kichik bo‘lsa ham, bizning turkiston viloyatimizda sartiyalardan shuncha til bilib, bul tariqa kitob va lug‘at tasnif qilgan odam yo‘q edi. binobarin, ul janob qozining bosma uchun yuborgan va tasnif aylagan lug‘at kitoblarini ko‘rub, bosma qilmoqqa ijozat berilsa kerak, deb umid aylab gazetaga yozduk. ul lug‘atlarni ko‘b ko‘rib o‘qidim. aning uchun bu so‘zni men to‘qidira. olimning ushbu asari xix asrning 90-yillari o‘rtalaridayoq, muallifning chet el safaridan qaytib kelishi bilan tugatilgan bo‘lsa-da, lekin mahalliy mualliflar asarlarining ta’qib ostiga olinishi, chor mustamlakachilari tomonidan turkistonda o‘rnatilgan qattiq nazorat(tsenzura) tufayli asar ancha kechikib - 1901-yili bosmadan chiqdi. …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""is’hoqxon to‘ra ibratning hayoti va ijodi""

“is’hoqxon to‘ra ibratning hayoti va ijodi” 2-3 mavzu. ibratning ilmiy, tarixiy va falsafiy asarlari. adib asarlari tahlili. reja. 1. “lug‘ati sittati alsina” (“olti tilli lug‘at”) o‘zbek leksikografiyasi taraqqiyotida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan noyob asar sifatida. lug‘atning o‘ziga xosligi, ilmiy va amaliy ahamiyati. 2. «jome’ ul-xutut» («yozuvlar majmuasi») - xatlar tarixi haqida ma’lumot beruvchi ilmiy-tarixiy asar. asarda tilga olingan qadimiy yozuvlar va ular haqida qiziqarli ma’lumotlarning berilishi. asarning ilmiy ahamiyati. 3. ibratning muarrixlik faoliyati. “tarixi farg‘ona” asarining yaratilishi tarixi. asarda tilga olingan muhim tarixiy voqealar. “tarixi farg‘ona” asarida nodirabegim bilan bog‘liq ma’lumotlarning berilishi. 4. “mezon uz-zamon” asari muallifning ko‘p yillik h...

This file contains 14 pages in DOC format (112.0 KB). To download ""is’hoqxon to‘ra ibratning hayoti va ijodi"", click the Telegram button on the left.

Tags: "is’hoqxon to‘ra ibratning hayo… DOC 14 pages Free download Telegram