"hayrat ul-abror" dostonini sharhlab o‘qitish

DOCX 12 стр. 54,6 КБ Бесплатная загрузка

12 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 54,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 12

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 12

1-mavzu “hayrat ul-abror” dostonini sharhlab o‘qitish reja: 1. “tafsir”, “ta’vil”, “tabdil” va “sharh” tushunchalari haqida. 2. “hayrat ul-abror” dostonlarni tabdil qilish va sharhlash an’analari. 3. basmala bobi, uning sharh va tahlillari. 4. hamd, munojot, na't va me'rojnomalardagi poetik tafakkur. 5. dostondagi maqolot va hikoyatlarning matnitabdili va sharhlari. i. “tafsir”, “ta’vil”, “tabdil” va “sharh” tushunchalari haqida. u yoki bu matnning mazmuni, qimmati, mohiyatini yoritishga doir ilmlar sharqda juda qadimdan mavjud bo’lib, ular tahlil etilayotgan matnning mohiyati hamda tahlil xususiyatlaridan kelib chiqqan holda bir necha turlarga bo’linadi. tafsir so’zi arab tilidan olingan bo’lib, bayon qilish, ochib berish va ravshan qilish degan ma’noni ifodalaydi. tafsir “inson qudrati yetgunicha qur’oni karimdagi allohning murodini o’rganadigan ilm. bu ilm payg’ambar (s.a.v.)ning davrida yuzaga kelgan. u kishi odamlarga qur’onning ma’nolarini bayon qilar, sahobalarning savollariga javob berar edi” (islom ensiklopediyasi. –toshkent, 2004. 227-230-betlar). ta’vil so’zi arab tilidan olingan bo’lib, izohlash, asl ma’nosiga qaytarish degan ma’noni ifodalaydi. ta’vil deganda …

2 / 12

bo’lgan tushuncha bo’lib, ma’lum bir tilda yozilgan matnni shu tilning o’zida soddalashtirish, zamonaviylashtirish degan ma’noni ifodalaydi. mumtoz adabiy matnlarni mazmuniga putur yetkazmagan holda hech qanday o’zgarishsiz hozirgi tilga aylantirish tabdil deyiladi. sharh so’zi ham arab tilidan olingan bo’lib, biron bir masalani oshkor etmoq, bayon qilmoq, izohlamoq degan ma’nolarni ifodalaydi. mumtoz adabiyotshunoslik va matnshunoslikda “sharh” atamasi muayyan matnni boshqa matnlar yordamida izohlash, mazmuni va ma’nolarini yoritish tushuniladi. mumtoz matnlarning mazmunini tushunishga qaratilgan faoliyat, shuningdek, tahlil (arabcha – hal etish), tadqiq (arabcha – diqqat qilish), tahqiq (arabcha – haqiqatiti aniqlash), talqin (arabcha – o’rgatmoq, tushuntirmoq) kabi atamalar bilan ham yuritiladi. bular orasida tahlil va talqin (interpretatsiya) tushunchalari alohida ahamiyat kasb etadi. “tahlil” odatda “talqin”ning ichida, zamirida mavjud bo’ladi. badiiy asar talqini – uning ma’no yo’nalishi, tahlil esa shu yo’nalish doirasida matnni matnni maydalab o’rganish jarayoni. albatta, talqin tahlildan o’sib chiqadi, lekin u umumiy xarakteri, falsafiy jihatlari bilan ajralib turadi”.[footnoteref:1] [1: erkinov a. …

3 / 12

si. "hayrat ul-abror" (yaxshilarning hayratlanishi) butun "xamsa" turkumining fikriy-nazariy dasturi sifatida badiiy timsol sarguzashti qurilmasiga emas, balki fikriy-nazariy masalalarning bayoni-maqolot hamda ularni tasdiqlaydigan kichik hikoya va masallardan tashkil topgan qurilmaga asoslangan. asarning nomlanishi va yozilish yili haqida alisher navoiy shunday yozadi: hayrati abror ko’rub zotini, "hayrat ul-abror" dedim otini. nuktai ta`rixiki, ahsan edi. sekkizu sekkiz yuzu seksan edi. (mat, 7-tom, 344-bet) ya`ni: asarni o’qigan yaxshi odamlarning hayratda qolganligini e`tiborga olib, dostonni "hayrat ul-abror" - yaxshilarning hayratlanishi deb atadim. uning yozilgan yili-tarixi esa 888 hijriy- 1483 melodiy yil edi. doston aruzning sare`i musaddasi matvii makshuf bahrida yozilgan: odamiy er/sang demagil/ odamiy - v v -/ - v v - / - v - oniki yo’q/ xalqi g’amiy/ din g’ami - v v - / - v v - / - v - muf-ta-i lun/ muf-ta-i lun/ fo-i-lun dostonning umumiy hajmi 3988 bayt, 63 bobdan iborat bo’lib, muqaddima (i-xxi boblar), maqolot va …

4 / 12

олат: риёйи хирқапўш ва ҳақиқий боданўшлар ҳақида абдуллоҳ ансорий ҳақида ҳикоят 119 14-мақолат: фалакдан шикоят. искандар зулқарнайн ҳақида 130 5-мақолат: карам ҳақида ҳотам той ҳақида ҳикоят 129 15-мақолат: майпарастлар ҳақида бани исроилий ҳақида ҳикоят 125 6-мақолат: адаб ҳақида нўширавон ҳақида ҳикоят 135 16-мақолат: худнамолар ҳақида абдуллоҳ ибни муборак ҳақида ҳикоят 154 7-мақолат: қаноат ҳақида қонеъ жавонмард ҳақида ҳикоят 129 17-мақолат: баҳор йигитлиги ҳақида имом зайнулобиддин ҳақида ҳикоят 160 8-мақолат: вафо ҳақида икки вафоли ёр ҳақида ҳикоят 129 18-мақолат: умрнинг ўткинчилиги ҳақида чин овчиларининг шер овлаши ҳақида ҳикоят 146 9-мақолат: ишқ ҳақида шайх ироқий ҳақида ҳикоят 161 19-мақолат: хуросон ва ҳирот ҳақида баҳром майпарастлиги ҳақида ҳикоят 156 10-мақолат: ростлик ҳақида шер билан дуррож ҳақида ҳикоят 133 20-мақолат: хотима, бадиуззамонга насиҳат муҳаммад порсо ва ўғли ҳақида ҳикоят 166 iii.xotima: kitob xotimasi va munojot 154 shohning ustiga ovqat to’kib yuborgan qul haqida hikoyat 23 2. basmala bobining qiyosiy tahlili. musulmon madaniyatining asoslaridan biri …

5 / 12

r xusrav dehlaviy nizomiy an’anasini davom ettirib, "matla’ ul-anvor" dostonini quyidagicha boshlaydi: "bismillohir rahmonir rahim", xutbai quds ast ba mulki qadim. mazmuni: "mehribon va rahmli alloh nomi bilan boshlayman" oyati qadim mulkining muqaddas xutbasidir. alisher navoiy mazkur an’anani davom ettirish barobarida uni butkul yangicha talqin bilan boyitgan. u «hayrat ul-abror» dostonida oyatning nafaqat mazmuni, balki shakli ("rishta") hamda harflari ("necha durri yatim") ga ham e’tibor qaratadi: bismillohir rahmonir rahim, rishtag‘a chekti necha durri yatim. har dur anga javhari jondin fuzun, qiymat aro ikki jahondin fuzun [7-tom, 11-bet]. «bismillohir rahmonir rahim» ipga tizilgan noyob marjon shodasidir. u shunday marjonki, har bir donasi jon javharidan afzal, uning qiymati esa ikki jahondan ustundir. alisher navoiy boshqa xamsanavislardan farqli o‘laroq, mazkur oyatni bir-ikki baytda emas, butun bob davomida tavsifladi. shu yo‘l bilan u o‘zigacha berilgan ta’riflarni umumlashtirishga, badiiy suratda gavdalantirishga hamda original tavsiflar yaratishga muvaffaq bo‘ldi. «hayrat ul-abror»da «bismillohir rahmonir rahim» «baqo xazinasiga olib …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 12 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О ""hayrat ul-abror" dostonini sharhlab o‘qitish"

1-mavzu “hayrat ul-abror” dostonini sharhlab o‘qitish reja: 1. “tafsir”, “ta’vil”, “tabdil” va “sharh” tushunchalari haqida. 2. “hayrat ul-abror” dostonlarni tabdil qilish va sharhlash an’analari. 3. basmala bobi, uning sharh va tahlillari. 4. hamd, munojot, na't va me'rojnomalardagi poetik tafakkur. 5. dostondagi maqolot va hikoyatlarning matnitabdili va sharhlari. i. “tafsir”, “ta’vil”, “tabdil” va “sharh” tushunchalari haqida. u yoki bu matnning mazmuni, qimmati, mohiyatini yoritishga doir ilmlar sharqda juda qadimdan mavjud bo’lib, ular tahlil etilayotgan matnning mohiyati hamda tahlil xususiyatlaridan kelib chiqqan holda bir necha turlarga bo’linadi. tafsir so’zi arab tilidan olingan bo’lib, bayon qilish, ochib berish va ravshan qilish degan ma’noni ifodalaydi. tafsir “inson qudrati y...

Этот файл содержит 12 стр. в формате DOCX (54,6 КБ). Чтобы скачать ""hayrat ul-abror" dostonini sharhlab o‘qitish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: "hayrat ul-abror" dostonini sha… DOCX 12 стр. Бесплатная загрузка Telegram