sug‘urtaning iqtisodiy mohiyati

DOCX 8 стр. 33,2 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 33,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

1. ma’ruza bo’yicha o’quv materiallari 1-mavzu: sug‘urtaning iqtisodiy mohiyati, funksiyalari va bozor munosabatlaridagi o‘rni reja: 1. sug‘urtaning ijtimoiy-iqtisodiy mohiyati. 1. sug‘urtaning turkumlanishi 1. sug‘urtaning funksiyalari. 1.sug‘urtaning ijtimoiy-iqtisodiy mohiyati. sug‘urtaning tarixi uzoq o‘tmishga borib taqaladi, uning aniq yuzaga kelish sanasini aytish judayam qiyin. o‘tmish tamaddunlaridan qolgan binolar qoldiqlari, san’at asarlari va boshqa moddiy alomatlarni topish nisbatan oson bo‘lsa, ilk shaharlar aholisi iqtisodiyot sohasidagi xizmatlarni qanday tashkil qilganligini tiklash qiyindir. biroq miloddan avvalgi, qadimgi, o‘rta asrlarga oid va ilk yangi davr tamaddunlariga oid bino va inshootlar qoldiqlari orasida odamlar oziq-ovqat mahsulotlarining tegib bo‘lmaydigan zaxiralarini saqlagan omborlar aniqlangan. misr shohi, fir’avn tushlariga ta’bir bergan yusuf haqidagi bibliya tarixi bu zaxiralar ular bo‘yicha tashkil qilingan va foydalanilgan tamoyillarni namoyish etadi. tajribaning ko‘rsatishicha, vaqti-vaqti bilan hosilsizlik yoki dushmanlar hujumi ro‘y bergan bo‘lib, bunda shaharliklar yaqin-atrofda etishtirilgan hosildan foydalanish imkoni bo‘lmagan. har bir shaharlikka bunday vaziyatlarda o‘zini ta’minlash topshirilishi mumkin edi, lekin eng qadimiy shaharlar aholisi …

2 / 8

sulotlari shahar ahlini qutqarish uchun foydalanilishi mumkin bo‘lgan. shu sababli umumiy fond tushunchasi (ushbu holatda oziq-ovqat mahsulotlari) insoniyat ongidan mustahkam o‘rin olgan. g‘oya o‘z samaradorligi yuqori ekanligini ko‘rsatdi, ayniqsa, risk tushunchasining joriy qilinishi bilan. xii asrning oxirlarida evropaliklar osiyo va amerikaga yirik sayohatlarni amalga oshira boshlagan paytda «shahar inqilobi» (sanoat inqilobidan oldin kelgan) ro‘y berdi, «risk» va «umumiy fond» tushunchalari birlashib ketdi. agar kichik kemalardan iborat bo‘lgan kichik bir flotiliya evropadan aytayliq, indoneziyaga savdo qilish va u erdan qimmatabho va noyob ekzotik yuklar bilan qaytish uchun chiqishning uddasidan chiqqan bo‘lsa, kemalarning hammasi ham safardan qaytib kelmasligi riski bo‘lgan. dengiz shtormi kemalarni cho‘ktirib yuborishi, kemalarda oziq-ovqat zaxirasi tugab qolishi (yoki kema jamoasi bironta epidemiyadan halok bo‘lishi), ayrim kemalar adashib qolishi, boshka kemalar ortiqcha yuk yuklab yuborilganligi yoki texnik nosozliklar tufayli cho‘kib ketishi mumkin bo‘lgan. bunday riskli faoliyatga pul tikkan kishilar investorlardan birontasi uning kemasi safardan qaytib kelmagan yagona kema ekanligi sababli …

3 / 8

ema yo‘qotilgan taqdirda kema egasiga tovon (indemnity) to‘lash evaziga pul mukofotlari (premium) to‘play boshladi. bu sug‘urta qiluvchilar risk holati ro‘y berganda sug‘urta qildiruvchilarga to‘lovlar uchun foydalanishni va’da qilgan umumiy fond tashkil qilgan. bu jarayonning ilk bosqichlarida, agarda risk ro‘y beradigan bo‘lsa, sug‘urta qiluvchi u sug‘urta qildiruvchiga to‘lashi lozim bo‘lgan to‘lovni amalga oshirish uchun bironta mulkni sotishga (yoki bankdagi hisobraqamidan pul olishga) majbur bo‘lgan. bu tamoyil hozirgacha xuddi shu to‘lov va’dasi shartnomaning asosini tashkil qiladigan lloyd korporatsiyasi tomonidan qo‘llanib kelmoqda. «lloyd a’zolari» maqomiga ega bo‘lgan kishilar «imzolangan» (underwritten) risk ro‘y bergan holatda o‘zining shaxsiy mablag‘laridan pul to‘lashga majbur bo‘ladi. «imzolash» (ingl. to underwrite) atamasi qanday yangraydigan bo‘lsa, aynan shuni anglatadi: riskni (sug‘urta predmeti, sug‘urta qilingan muddat va shartlar) belgilab beradigan hujjat tuziladi va uni sug‘urta qiladigan shaxs (yoki uning vakili) qog‘ozning pastki qismiga u to‘lashga tayyor bo‘lgan risk ulushini yozadi. ayrim ishbilarmonlarning ko‘plab jamiyat a’zolari lloyd korporatsiyasida qabul qilingani kabi individual …

4 / 8

abul qilishni belgilagan holda, fondga doimo risk ro‘y bergan hollarda sug‘urta qildiruvchilarga pul to‘lashga, shuningdek, aksiyadorlarga ularning kiritgan mablag‘lard kutadigan natijani oqlaydigan darajada jalb etuvchan dividendlar to‘lashga qodir bo‘lishga imkon beradi. yong‘indan sug‘urta qildirish sug‘urta kompaniyalari faoliyat yurita boshlagan ilk soha bo‘ldi. xviii asrda aholi gavjum bo‘lgan shaharlarda aksariyat uylar yog‘ochdan qurilgan edi. olov uylarni isitish va ovqat tayyorlashni ta’minlagan, uyni yoritish uchun shamlardan foydalanilgan. shu sababli shahar uylarida yong‘in riski juda yuqori bo‘lgan. urbanizatsiyadan chetda qolgan qishloq joylarda hamma qo‘shnilar yong‘inga uchragan uyni tiklashga yordam berish uchun to‘planishgan. u erda o‘zaro yordam tamoyili amal qilgan. bundan farqli ravishda, shahar ko‘chalarida masalan, to‘qimachilar, etikdo‘zlar, klerklar yoki baliqchilar yong‘in oqibatida uysiz qolgan kishilarning qo‘shnisi bo‘lishi mumkin bo‘lib, ularda qo‘shnilarga uyini tiklashga yordam berish uchun vaqti ham bo‘lmaydi, amaliy jihatdan yordam ham ko‘rsata olmaydi. buning o‘rniga ular ikkita narsa – yong‘inga qarshi kurash jamoasi xizmatlarini taqdim etish (ya’ni yong‘inning qo‘shni binolarga o‘tib …

5 / 8

i sifatida paydo bo‘ldi hamda rivojlandi. shunday anglanilgan zarurat - aniq sug‘urta manfaatlari negizida sug‘urta munosabatlari yuzaga keldi. sug‘urta munosabatlari, ularning tashkiliy shakllari qandayligidan qat’i nazar, sug‘urta fondini yaratish va undan foydalanish jarayonidir. ta’kidlash lozimki, sug‘urta munosabatlari - murakkab va keng qamrovli moliyaviy-pullik iqtisodiy munosabatlar bo‘lib, ular yuzaga kelishi uchun o‘zaro bog‘liq shart-sharoit majmuasi mavjudligi ham muhimdir. sug‘urtaning ijtimoiy-iqtisodiy mohiyatini to‘liqroq ochib berish uchun ilmiy adabiyotlarda bu masalaga bo‘lgan yondashuvlarni o‘rganish maqsadga muvofiqdir. ularda «sug‘urta-xizmat ko‘rsatish industriyasi»[footnoteref:1] ekanligi qayd etilgan, shunga asoslanib, keyingi yillarda xalqaro iqtisodiy atamashunoslikda «xizmatlar iqtisodiyoti nazariyasi» qaror topayotganligini ta’kidlash mumkin. [1: qarang: insurance: principles and practice. compiled by david bland, the chartered insurance institute, great britain, 1993. p. 1 b. 3.] sug‘urta faoliyatida o‘z mohiyati nuqtai nazaridan, aynan «xizmat» tushunchasi fundamental hisoblanadi. sug‘urtachi tomonidan taklif etilayotgan «xizmat» o‘zida dastlab moddiylikni aks ettirmaydi, ya’ni u o‘z mijoziga faqat «va’dani sotadi». shu nuqtai nazardan xalqaro savdoda unga «ko‘rinmaydigan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sug‘urtaning iqtisodiy mohiyati"

1. ma’ruza bo’yicha o’quv materiallari 1-mavzu: sug‘urtaning iqtisodiy mohiyati, funksiyalari va bozor munosabatlaridagi o‘rni reja: 1. sug‘urtaning ijtimoiy-iqtisodiy mohiyati. 1. sug‘urtaning turkumlanishi 1. sug‘urtaning funksiyalari. 1.sug‘urtaning ijtimoiy-iqtisodiy mohiyati. sug‘urtaning tarixi uzoq o‘tmishga borib taqaladi, uning aniq yuzaga kelish sanasini aytish judayam qiyin. o‘tmish tamaddunlaridan qolgan binolar qoldiqlari, san’at asarlari va boshqa moddiy alomatlarni topish nisbatan oson bo‘lsa, ilk shaharlar aholisi iqtisodiyot sohasidagi xizmatlarni qanday tashkil qilganligini tiklash qiyindir. biroq miloddan avvalgi, qadimgi, o‘rta asrlarga oid va ilk yangi davr tamaddunlariga oid bino va inshootlar qoldiqlari orasida odamlar oziq-ovqat mahsulotlarining tegib bo‘lmaydigan z...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (33,2 КБ). Чтобы скачать "sug‘urtaning iqtisodiy mohiyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sug‘urtaning iqtisodiy mohiyati DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram