arab tilida yozilgan dastlabki manbalar

DOCX 11 pages 31.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.0 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu 4. arab alifbosidagi dastlabki manbalar (arab, fors turkiy tillardagi manbalar). reja: 1. arab tilida yozilgan dastlabki manbalar 2. fors tilining islom dini manbalarini yotirishdagi o‘rni 3. turkiy tilda yaratilgan asarlar va ularning mualliflari 4. sharq tillarida yozilgan manbalarning tarqalishi geografiyasiga oid ma’lumotlar tayanch so‘z va iboralar: qur’on, arab tili, xuroson, movarounnahr, ilmiy va adabiy til, fan olimlari, hadislar to‘plami, siyrat, fors-tojik tili, bitiklar, narshaxiy, «buxoro tarixi», sug‘d, o‘rxun-enasoy, uyg‘ur, chig‘atoy, fors, turkiy yozuv, turk urug‘ va qabilalari, qadimgi nomlar, eski o‘zbek tili, yozma yodgorliklar, ilm-fan taraqqiyoti, tarix sahifalari, bag‘dod, somoniylar, qoraxoniylar, turkiy tillar tarmog‘i. 1. arab tilida yozilgan dastlabki manbalar arab tilida yozilgan dastlabki asl manbalar sifatida “qur’on”, muhammad alayhis salomning vafotlaridan keyin ikkinchi muqaddas manba bo‘lmish “hadis” lar, uchinchi o‘rinda turuvchi “siyra”larning (muhammad alayhis salomning hayot yo‘llari) to‘planishi bilan boshlandi. o‘rta osiyoga arablar vii asr o‘rtalarida, aniqrog‘i, milodiy 651 yili marv shahrini fath qilganlarida arab yozuvi bilan birga …

2 / 11

t-savod, o‘quv ishlarida, yozuv adabiyotida arab tilini joriy qilishga intildilar. ix asrlarga kelib o‘rta osiyoda arab tili ilmiy va adabiy til darajasiga ko‘tarildi. ana shu davrda turli fan sohalari bo‘yicha yetishgan ilohiyot olimlari, mufassirlar, faqihlar, riyoziyunlar, munajjimlar, tilshunoslar, tarixchilar, tabib va boshqalar o‘z asarlarini arab tilida yozdilar. bularga muhammad muso al-xorazmiy (783- 850), ahmad as-saraxsiy (837/899), muhammad ibn ja’far narshaxiy (899/959), sulaymon al-xattobiy (931/998), abu nasr muhammad forobiy (873/950), ahmad farg‘oniy (vaf.861), ahmad marvaziy (vaf. 887), ibn nasr jayhoniy (vaf.942), mahmud qoshg‘ariy (xi asr), as-saolibiy (961- 1038), at-tabariy (x asr), ibn xurdodbeh (820-912), ibn rusta (ix-x asrlar), al-istaxriy (x asr) va boshqalarni misol qilib ko‘rsatish mumkin. ensiklopedik olimlardan abu rayhon beruniy, uning zamondoshi ibn sino ham o‘zining barcha asarlarini arab tilida tasnif etdilar. vii-x asrlarga kelib, butun islom olami tan olgan oltita hadislar to‘plami vujudga keldi. bular asosan markaziy osiyolik muhaddislar, jumladan, imom buxoriy, imom muslim, termiziy, nasoiy, abu dovud, …

3 / 11

imom nasaviyning “siyratu sulton jalol ad-din mankburni”, sofiy ar-rahmon al-muborakfuriyning “ravzatul anvor fi siyrat al-nabiy al-muxtor”, abon ibn abdulhamid al-lohiqiy (vaf. 200/815) esa, “sirat ardasher” va “sirat anushiravon” nomli asarlar bitgan. siyralarni o‘zbek xalq og‘zaki ijodi namunasidagi “alpomish”, “go‘ro‘g‘li” kabi dostonlarga qiyoslash mumkin. siyra uslubida ta’lif etilgan kitoblar. siyratni o‘rganishda islomni o‘rganish masalasi turadi. muhammad alayhis salomning hayotlari davomida u zotning siyratlari minglab kishilar tomonidan o‘rganildi. vafotlaridan keyin ham bu an’ana davom etib, u zodning hayotlarini cheksiz ehtiyoj bilan o‘rganish va go‘zal hayot tarzlarini o‘zlashtirish ko‘pchilikning ishtiyoqiga aylandi. islom tarixida birinchi yaratilgan kitoblar ham aynan siyrat asarlar bo‘lgan. muhammad alayhis salomning hayotlari, payg‘ambarlik faoliyatlari tarixini qamrab olgan asarlar hijratning ikkinchi yili “mag‘oziy an-nabiy”, “mag‘oziy rasulillah” (payg‘ambar alayhis salomning g‘azotlari) nomlarini olgan. manbalarda bu nom bilan qator asarlar uchraydi. jumladan, ibn uqba (vaf.141/759), ibn is’hoq al-muttallibiy (vaf.151/768), abu urva al-kufiy (vaf.153/770), abdulloh muhammad ibn umar al-voqidiy (vaf.207/823), rashid rizoning “sayyidina muhammad”, …

4 / 11

jumladan, “nurul yaqin”, nubuvvat va risolat (hadis va hayot,19), zakoi ko‘nrapaning “payg‘ambarimiz va asharai mubashshara”, oltinxonto‘raning “nurul basar”, alixonto‘ra sog‘uniyning “tarixi muhammadiy”, ahmad lutfiy qozonchining “saodat asri qissalari”, doktor ramazon butiyning “fiqh as-siyrat an-nabaviya” kabi kitoblar allaqachon omma qo‘liga yetib borgan. 2. fors tilining islom dini manbalarini yotirishdagi o‘rni. ix-x asrlarda arab tili xuroson va movarounnahrda din, davlat, fan va adabiyot tili sifatida muhim rol o‘ynagan bo‘lsa ham, mamlakat aholisining asosiy qismini tashkil qilgan qishloq va shahar xalqining til taraqqiyotiga salbiy ta’sir o‘tkaza olmadi. mahalliy aholi o‘zining til an’analarini saqlab qoldi va ko‘plab og‘zaki ijod asarlarini yaratishni davom ettirdi. somoniylar davrida fors-tojik tilining asta-sekin davlat tiliga aylanishi bilan bu tildagi adabiyotning ham gurkirab o‘sishiga qulay sharoit tug‘ildi. bir oz keyinroq x-xii asrlarda eski turkiy tilning uzil-kesil shakllanishi bilan bu tildagi yozma adabiyot ham yuzaga keldiki, uning shu davrdagi yodgorliklari – mahmud qoshg‘ariy, yusuf xos hojib, ahmad yassaviy va ahmad yugnakiy …

5 / 11

shu binoni qurish bilan bog‘liq bo‘lgan voqea-hodisalar bayon etilgan. bundan tashqarii o‘rta osiyo hududida juda ko‘p epitafiyalar-maqbaralar yoki qabrlarning ustiga bitilgan yozuvlar ham borki, ularni o‘rganish tarix fani uchun juda muhim materiallar beradi. epigrafik yodgorliklar o‘rta osiyoning barcha shahar va qishloqlarida topiladi. lekin ularning ko‘pligi va xilma-xilligi jihatidan oldingi o‘rinlarni buxoro, samarqand, xiva, shahrisabz (kesh), termiz, toshkent (shosh) kabi shaharlar egallaydi. bundan tashqari juda ko‘plab epigrafik yodgorliklar axsi, chust, koson, pop, dalvarzintepa, qo‘hna urganch kabi hozirda shahar sifatida o‘z qiymatini pasaytirgan yoki turli tarixiy sabablarga ko‘ra, xarobaga aylangan aholi punktlaridan ham topilgan. yuqorida aytilganidek, diniy mazmundagi bitik va pand-nasihatga oid matnlar moddiy yodgorliklarning barchasida mavjud. diniy mazmundagi bunday matnlar asosan arab tilida bitilgan. yodgorlikning boshqa qismlari esa xiv-xv asrlarda forsiy tilda yaratilgan. chunki forsiy til o‘rta asrlarda musulmon o‘lkalari ziyoliy qatlamning tili bo‘lib xizmat qilgan. har bir savodli kishi fors tilini ma’lum darajada bilishi talab etilgan. ayniqsa shoirlar, mirzalar, hunarmand-ustalar …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arab tilida yozilgan dastlabki manbalar"

mavzu 4. arab alifbosidagi dastlabki manbalar (arab, fors turkiy tillardagi manbalar). reja: 1. arab tilida yozilgan dastlabki manbalar 2. fors tilining islom dini manbalarini yotirishdagi o‘rni 3. turkiy tilda yaratilgan asarlar va ularning mualliflari 4. sharq tillarida yozilgan manbalarning tarqalishi geografiyasiga oid ma’lumotlar tayanch so‘z va iboralar: qur’on, arab tili, xuroson, movarounnahr, ilmiy va adabiy til, fan olimlari, hadislar to‘plami, siyrat, fors-tojik tili, bitiklar, narshaxiy, «buxoro tarixi», sug‘d, o‘rxun-enasoy, uyg‘ur, chig‘atoy, fors, turkiy yozuv, turk urug‘ va qabilalari, qadimgi nomlar, eski o‘zbek tili, yozma yodgorliklar, ilm-fan taraqqiyoti, tarix sahifalari, bag‘dod, somoniylar, qoraxoniylar, turkiy tillar tarmog‘i. 1. arab tilida yozilgan dastlabki manba...

This file contains 11 pages in DOCX format (31.0 KB). To download "arab tilida yozilgan dastlabki manbalar", click the Telegram button on the left.

Tags: arab tilida yozilgan dastlabki … DOCX 11 pages Free download Telegram