xarakter, temperament va qobiliyatlarni bilishning ahmiyati

PDF 7 pages 208.6 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 208.6 KB

File type PDF

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

18-dars. mavzu: xarakter, temperament va qobiliyatlarni bilishning ahamiyati reja 1.temperament va uning turlari. 2.faoliyatning individual xususiyatlari. 3.xarakter va shaxs. shaxsning individual xususiyatlari haqida gap ketganda, ularning tug’ma, biologik xususiyatlariga alohida e’tibor beriladi. chunki aslida bir tomondan shaxs ijtimoiy mavjudot bo’lsa, ikkinchi tomondan - biologik yaxlitlik, tug’ma sifatlarni o’zichiga olgan substrat - individ hamdir. temperament va layoqatlar individning dinamik - o’zgaruvchan psixik faoliyati jarayonini ta’minlovchi sifatlarini o’zichiga oladi. bu sifatlarning ahamiyati shundaki, ular shaxsda keyin ontogenetik taraqqiyot jarayonida shakllanadigan boshqa xususiyatlarga asos bo’ladi. odam temperamentiga aloqador sifatlarning o’ziga xosligi shundaki, ular odam bir faoliyat turidan ikkinchisiga, bir emotsional holatdan boshqasiga, bir malakalarni boshqasi bilan almashtirgan paytlarda reaktsiyalarning egiluvchan va dinamikligini ta’minlaydi va shu nuqtai nazardan qaraganda temperament - shaxs faoliyati va xulqining dinamik (o’zgaruvchan) va emotsional - hissiy tomonlarini xarakterlovchi individual xususiyatlar majmuidir. temperament xususiyatlari shaxsning ichki tuzilmasi bilan bevosita bog’liq bo’lib, ularning namoyon bo’lishi uning konkret vaziyatlarga munosabatini, ekstremal vaziyatlarda …

2 / 7

hamiyati juda katta. o’zini bosib olgan, hayot qiyinchiliklarini sabr-bardosh bilan ko’taradigan insonning odamlar orasidagi obro’si ham baland bo’ladi. bu uning o’z-o’ziga nisbatan hurmatini ham oshiradi, ishga, odamlarga va narsalarga munosabatini takomillashtirib borishiga imkon beradi. temperamentning yana bir ahamiyatli jihati shundaki, u hayotiy voqealar va vaziyatlarni, jamiyatdagi ijtimoiy guruhlarni «yaxshi - yomon», «ahamiyatli - ahamiyatsiz» mezonlari asosida ajratishga imkon beradi. ya’ni, temprament odamning ijtimoiy ob’ektlarga nisbatan «sezgirligini» tarbiyalaydi, professional mahorat va kasb malakasining oshib borishiga yordam beradi. temperamental xususiyatlar aslida tug’ma hisoblansada, shaxsga bevosita aloqador va anglanadigan bo’lgani uchun ham ma’lum ma’noda o’zgarib boradi. shuning uchun ham tug’ilgan chog’ida sangvinikka o’xshash harakatlar namoyon qilgan bolani umrining oxirigacha faqat shundayligicha qoladi, deb bo’lmaydi. demak, har bir temperament xususiyatlarini va uning shaxs tizimga aloqasini bilish va shunga yarasha xulosalar chiqarish kerak. akademik i. pavlov temperament xususiyatlarini belgilab beruvchi uch oliy nerv tizimi xossalarini ajratgan edi: k u ch, ya’ni nerv tizimining kuchli ko’zgatuvchilar …

3 / 7

anxolik t e m p e r a m e n t shunday qilib, asab tizimi bilan bog’liq individual sifatlarni bilish shart, chunki ular bevosita mehnat va o’qish jarayonlarini har bir inson tomonidan, uning manfaatlariga mos tarzda tashkil etishga xizmat qiladi. asabga bog’liq bo’lgan tabiiy xususiyatlarmizni ham umuman o’zgarmas deb aytolmaymiz, chunki tabiatda o’zgarmaydigan narsaning o’zi yo’q. shuning uchun ham oxirgi yillarda o’tkazilayotgan tadqiqotlarda shaxs tizimida shunday maqul, «hayotiy ko’rsatgichli» xususiyatlar tizimini o’rganilmoqda va unda temperamentga aloqador sifatlar ham nazarda tutilmoqda. masalan, v.s. merlin temperamentning psixologik tasnifi va ularning hayotiy vaziyatlarda namoyon bo’lishini boshqarish masalasida ko’p ishlar qilgan. uning fikricha, insonda mavjud bo’lgan faollik, bosiklik, emotsional tetiklik, hissiyotlarning tezda namoyon bo’lishi va o’zgaruvchanligi, qayfiyatning turgunligi, behalovatlilik, ishchanlik, yangi ishga kirishib ketish, malakalarning tez hosil bo’lishi kabi qator sifatlar asosida shaxsdagi o’sha ekstroversiya va introversiya xossalari yotadi va ularni ham o’zgartirish va shu orqali temperamentni boshqarish mumkin. shulardan kelib chiqqan xolda …

4 / 7

g ma’nosini olimlar «bosilgan tamg’a» deb ham izoxlashadi. tamg’alik alomatlari nimada ifodalanadi o’zi? xarakter - shaxsdagi shunday psixologik, sub’ektiv munosabatlar majmuiki, ular uning borlikka, odamlarga, predmetli faoliyatga hamda o’z- o’ziga munosabatini ifodalaydi. demak, «munosabat» kategoriyasi xarakterni tushuntirishda asosiy hisoblanadi. b.f. lomovning ta’biricha, xarakter shaxs ichki dunyosining asosini tashkil etadi va uni o’rganish katta ahamiyatga ega. munosabatlarning xarakterdagi o’rni xususida fikrlar ekan, v.s.merlin ularning mazmunida ikki komponentni ajaratadi: a) emotsional - kognitiv - borlik muhitning turli tomonlarini shaxs qanday emotsional his qilishi va o’zida shu olamning emotsional manzarasini yaratishi; b) motivatsion - irodaviy - ma’lum harakatlar va xulqni amalga oshirishga undovchi kuchlar. demak, bizning munosabatlarimiz ma’lum ma’no va mazmun kasb etgan munosabatlar bo’lib, ularning har birida bizning hissiy kechinmalarimiz aks etadi va xarakterimiz namoyon bo’ladi. mashxur rus olimi , psixologiya fanining metodologiyasini yaratgan s.l. rubinshteyn shaxsning o’ziga xosligi va xarakterologik tizimda uchta asosiy tuzilmalarni ajratgan edi; munosabatlar va yo’nalish shaxdagi asosiy …

5 / 7

, s.merlin, ye.a.klimovlarning tadqiqotlari ahamiyatlidir. chunki ularning tadqiqotlarida o’qish, sport, mehnat faoliyatlarida shaxsning xarakat usullarining individual farqlari masalasi ko’rsatib berilgan. umuman, koneret shaxs misolida olib karaydigan bo’lsak, har bir alohida ob’ektlar, narsalar, hodisalarga mos tarzda xarakterning turi qirralari namoyon bo’lishining guvoxi bo’lishimiz mumkin. masalan, uyda (katta o’zbek oilasi misolida oladigan bo’lsak) katta yoshli ota- onalar oldida o’ta bosiq, ko’nuvchan, har qanday buyurilgan ishni e’tirozsiz bajaradigan kishi, o’z kasbdoshlari orasida doimo o’z nuqtai nazariga ega bo’lgan, gapga chechan, kerak bo’lsa, qaysar, dadil bo’lishi, ko’chada jamoatchilik joylarida beg’am, loqayd, birov bilan ishi yo’q kishiday tuyulishi, o’ziga nisbatan esa o’ta talabchan, lekin egoist, o’z-o’ziga bahosi yuqori bo’lishi mumkin. demak, xarakterning psixologik tizimini tahlil qiladigan bo’lsak, uning borliqdagi ob’ektlar va predmetli faoliyatga nisbatan amalga oshirish maqsadga muvofikdir. shuning uchun ham psixologiyada xarakterning quyidagi tizimi e’tirof etiladi: mehnat faoliyatida namoyon bo’ladigan xarakterologik xususiyatlar - mehnatsevarlik, mehnatkashlik, tashabbuskorlik, ishga layoqat, ishga qobillik, mas’uliyat, dangasalik, qo’nimsizlik va …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xarakter, temperament va qobiliyatlarni bilishning ahmiyati"

18-dars. mavzu: xarakter, temperament va qobiliyatlarni bilishning ahamiyati reja 1.temperament va uning turlari. 2.faoliyatning individual xususiyatlari. 3.xarakter va shaxs. shaxsning individual xususiyatlari haqida gap ketganda, ularning tug’ma, biologik xususiyatlariga alohida e’tibor beriladi. chunki aslida bir tomondan shaxs ijtimoiy mavjudot bo’lsa, ikkinchi tomondan - biologik yaxlitlik, tug’ma sifatlarni o’zichiga olgan substrat - individ hamdir. temperament va layoqatlar individning dinamik - o’zgaruvchan psixik faoliyati jarayonini ta’minlovchi sifatlarini o’zichiga oladi. bu sifatlarning ahamiyati shundaki, ular shaxsda keyin ontogenetik taraqqiyot jarayonida shakllanadigan boshqa xususiyatlarga asos bo’ladi. odam temperamentiga aloqador sifatlarning o’ziga xosligi shundaki, ul...

This file contains 7 pages in PDF format (208.6 KB). To download "xarakter, temperament va qobiliyatlarni bilishning ahmiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: xarakter, temperament va qobili… PDF 7 pages Free download Telegram