davlat va "prinsipal-agent" muammosi

PDF 13 sahifa 524,4 KB Bepul yuklash

13 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 524,4 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 13

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 13

220 xiii - bob. davlat turlari 13.1. davlat va «prinsipal-agent» muammosi davlatni fuqarolar bilan davlat apparati o‘rtasidagi ijtimoiy shartnoma orqali ta'riflash «prinsipal-agent» muammosini oldingi o‘ringa suradi. bu yerda birinchi galda kim «prinsipal» va kim «agent» ekanligini aniqlab olish talab etiladi. javob umuman aniq emas. fuqaro ham, davlat ham ikki tomonlama rol' o‘ynaydi. bir tomondan, fuqaro davlatga ayrim vazifalarning bajarilishini yuklagan holda uning tarkibini belgilaydi, ya'ni u «prinsipal», davlat esa «agent» hisoblanadi. ikkinchi tomondan, fuqaro «agent» rolida ishtirok etib, shartnomalar bajarilishining kafili sifatida davlat qarorlariga bo‘ysunadi. j.b'yukenen ushbu ikki tomonlamalilikni «bo‘ysunuvchining aqlga zid fikri» deb nomlgan: inson o‘zini bir vaqtning o‘zida ham davlat boshqaruvining ishtirokchisi – obyekti sifatida, ham o‘zi tanlamagan xatti-harakat me'yorlariga amal qilishga majbur etiluvchi subyekt sifatida qabul qiladi. shunday qilib, «prinsipal-agent» muammosi mazkur holatda ikki tomonlama xususiyatga ega va uni quyidagi chizma yordamida tasvirlash mumkin: 13.1-rasm. “prinsipal-agent” munosabati. «prinsipal-agent» modeli davlatning faoliyati bilan bog‘liq quyidagi xavf-xatarlarni aniqlash imkonini …

2 / 13

nki davlat xizmatlari va jamoat transporti xizmatlari ijtimoiy farovonlik xususiyatiga ega. ikki tomonlama «prinsipal-agent» muammosining qay tarzda hal etilishiga ko‘ra, davlatning turli modellari shakllanadi. nazariy jihatdan yakka hisob-kitoblardan hosil bo‘lgan davlat shartnoma vositasi sifatida, murakkab almashuvga ko‘maklashish va uni amalga oshirish vositasi sifatida paydo bo‘ladigan davlatdan mutlaq farq qiladi. o‘z navbatida, davlatning ikki benuqson modeli mavjud. biz, d.nort bo‘yicha, «shartnomaviy» deb ataydigan birinchi model yuqorida sanab o‘tilgan muammolarni hal etish chog‘ida paydo bo‘ladi. ikkinchi – «ekspluatator» modeli unda davlatning ham, fuqaroning ham opportunistik xatti-harakatiga to‘siq mavjud bo‘lmagan davlat faoliyatini yoritadi. o‘zaro munosabatlarning ikkala tomoni ham, birinchi navbatda dushmanni ko‘rgan holda, zimmaga olingan majburiyatlar ado etilmaydi. shu o‘rinda har bir modelni alohida tarzda batafsil ko‘rib chiqamiz. 13.2. «shartnomaviy» davlat tushunchasi shartnomaviy davlatning qisqacha ta'rifi shunday bo‘ladi: bu – faqat unga fuqarolar tomonidan topshirilgan huquqlar doirasida va ularning manfaatlari yo‘lida kuch ishlatish monopoliyasidan foydalanuvchi davlat, fuqarolar esa soliqlarni to‘lashga majburiyat deb emas, …

3 / 13

rish tarzida taqsimlanishiga erishishdan iborat. qanday sharoitda shartnomaviy davlat mavjud bo‘ladi? 1. davlat faoliyatining aniq konstitusiyaviy doiralari mavjud bo‘lishi. konstitusiyada shaxslar tomonidan davlatga topshiriladigan va hech bir sharoitda begonalashtirilishi mumkin bo‘lmagan huquqlar eksplisit tarzda kelishilgan. bundan tashqari, davlat apparatida ular asosida faoliyat yurituvchi me'yorlar aniq ifodalangan . 2. fuqarolarning davlat faoliyatida ishtirok etish mexanizmlarining mavjudligi. fuqarolar davlat faoliyatida ishtirok etishining siyosiy mexanizmlari jumlasiga demokratik tartibotlar kiradi. biroq demokratiya normalari o‘z o‘zicha yetarli emas, ular fuqarolar ishtirokining barqaror an'analariga tayanishi lozim, ular ba'zan fuqarolarning umumiy farovonlik o‘sishini ta'minlashdagi roli tufayli ijtimoiy kapital deb ataladi. iqtisodiy sohada fuqarolar ishtiroki an'analari alohida firmalar darajasida o‘zini-o‘zi boshqarishni rivojlantirish shaklini qabul qiladi. ish o‘rnidagi demokratiya umuman jamiyatni demokratlashtirishning unsuri hisoblanadi: inson, agar u davlatni demokratik boshqarishda faol ishtirok etishga intilsa, kundalik turmushida demokratik o‘zini o‘zi boshqarish tajribasiga ega bo‘lishi lozim. 3. mulkchilik huquqlarini taqsimlashning asosiy muqobil mexanizmi sifatida bozor institutining mavjudligi. davlat mulkchilik huquqlarining bozorda …

4 / 13

uholifat, ijtimoiy guruh, hakamlar sud'yasi ishtirok etishi mumkin. subinstitutlar qancha takomillashgan bo‘lsa, davlat shuncha kam darajada erkinlikka 223 ega, umumiy daromadning shunchalik katta ulushi fuqarolarning qo‘llariga tegadi. shu nuqtai nazardan bir davlat mintaqalari o‘rtasidagi hamda davlatlar o‘rtasidagi migrasion oqimlar insonlarning samarasiz davlat apparatiga qarshi ovoz berish istagini aks ettiradi. umuman, mulkchilik huquqlarini tafsirlash va himoya qilish mexanizmlari «bozori» haqida gapirish mumkin. ushbu bozorda shaxslar nafaqat muayyan jamiyat doirasidagi mavjud muqobil variantlarni tanlaydilar, balki boshqa mamlakatlarda, tarixda yoki nazariyada mavjud muqobil variantlarni ham hisobga oladilar. sharqiy yevropa mamlakatlarida bunday bozor ayniqsa yaqqol ifodalangan: ushbu bozorning davlatni uning shartnomalarning muqobil kafillari bilan raqobatlashishi jarayonida isloh etishdagi roli o‘ta muhim. 13.3. «ekspluatatorlik» davlati tushunchasi shartnomaviy davlatdan farqli o‘laroq ekspluatatorlik davlati o‘z daromadini (soliq tushumlarini), aniqrog‘i, - davlat apparatini nazorat qiluvchi guruhning daromadini oshirish uchun majburlash monopoliyasidan foydalanadi. ekspluatatorlik davlatining mulkchilik huquqlarini tafsirlash va himoya qilishdan asosiy maqsadi unga umuman jamiyat farovonligiga ziyon yetkazib …

5 / 13

atorlik davlati faoliyatidan ko‘riladigan zararni faqat og‘ir soliqlar (nohaq yig‘imlar) va mulkchilik huquqlarini taqsimlash muntazam va oldindan aytib bo‘ladigan xususiyatga ega bo‘lgan taqdirda qisqartirish mumkin. og‘ir soliqlarning oldindan aytib berilishi ham davlat, ham 224 fuqarolar manfaatlariga xizmat qiladi, bunda davlat uzoq muddatli istiqbolda barqaror daromadga ega bo‘ladi, fuqarolar esa o‘z faoliyatini davlatga ajratmalarning yuqori, lekin oldindan ma'lum bo‘lgan darajasini hisobga olgan holda rejalashtirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. shu nuqtai nazardan ekspluatatorlik davlati ko‘p jihatdan mafiya bilan umumiylikka ega – ularning ikkalasi ham o‘zi nazorat qiladigan hududda yashovchilardan soliq yig‘sa-da, lekin ayni paytda «chegarani biladigan» va buning ustiga ularni «o‘g‘irlash va qochish» tamoyili bo‘yicha harakat qiluvchi «qo‘nimsizlar»dan himoyalovchi «o‘troq» qaroqchiga o‘xshaydi. ekspluatatorlik davlati faoliyatida majburlash salohiyatining fuqarolar o‘rtasida taqsimlanishi muhim rol' o‘ynaydi. chunki aynan shaxs yoki kuch ishlatishning katta imkoniyatiga ega guruh davlat apparatini nazorat qiladi va kuch ishlatishni qo‘llash monopoliyasini qo‘lga kiritadi. aynan shuning uchun harbiy texnologiyaning rivojlanishi ekspluatatorlik davlati faoliyatida …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 13 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"davlat va "prinsipal-agent" muammosi" haqida

220 xiii - bob. davlat turlari 13.1. davlat va «prinsipal-agent» muammosi davlatni fuqarolar bilan davlat apparati o‘rtasidagi ijtimoiy shartnoma orqali ta'riflash «prinsipal-agent» muammosini oldingi o‘ringa suradi. bu yerda birinchi galda kim «prinsipal» va kim «agent» ekanligini aniqlab olish talab etiladi. javob umuman aniq emas. fuqaro ham, davlat ham ikki tomonlama rol' o‘ynaydi. bir tomondan, fuqaro davlatga ayrim vazifalarning bajarilishini yuklagan holda uning tarkibini belgilaydi, ya'ni u «prinsipal», davlat esa «agent» hisoblanadi. ikkinchi tomondan, fuqaro «agent» rolida ishtirok etib, shartnomalar bajarilishining kafili sifatida davlat qarorlariga bo‘ysunadi. j.b'yukenen ushbu ikki tomonlamalilikni «bo‘ysunuvchining aqlga zid fikri» deb nomlgan: inson o‘zini bir vaqtning o‘zid...

Bu fayl PDF formatida 13 sahifadan iborat (524,4 KB). "davlat va "prinsipal-agent" muammosi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: davlat va "prinsipal-agent" mua… PDF 13 sahifa Bepul yuklash Telegram