din madaniyat fenomeni

PDF 32 pages 2.4 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.4 MB

File type PDF

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

din madaniyat fenomeni din madaniyat fenomeni reja  din madaniyat fenomeni  dinning jamiyatdagi funktsiyalari  dinning paydo bo'lishi haqidagi yondashuvlar ma'lumki, din doimo bashariyat diqqat markazida bo'lgan. tarixning muayyan bosqichlarida u mutlaq hukmron kuch bo'lgan bo'lsa, ba'zi bosqichlarda inkor etilgan va unga qarshi “urush” e'lon qilingan. jamiyatdagi mavqeidan qat'i nazar u doimo o'rganish, tadqiqot ob'ekti bo'lib kelgan globallashuv natijasida ro'y berayotgan millatlar, irqlar, dinlararo muloqotning o'ziga xos ahamiyat kasb etishi kontekstida, dinlarni o'rganish yanada muhim ahamiyat kasb etmoqda. dinning mohiyati turlicha izohlansa- da, uning asosida ishonch, e'tiqod tuyg'usi yotadi. darhaqiqat, din ishonmoq tuyg'usidir. ishonmoq tuyg'usi insoniyatning eng teran va ruhiy-ma'naviy ehtiyojlaridandir o'zbek tili lug'at adabiyotlarida “din” – ishonch, ishonmoq, e'tiqod, mulk, hukm, hisob, jazo, tadbir, bo'ysunish, itoat qilish, ibodat, parhez, yo'l tutish, odat qilish, e'tiqod qilish ma'nolarini bildirishi keltirib o'tiladi. islomdan avval turkiy xalqlarning din tushunchasini ifodalash uchun turli davrlarda “drm”, “darm”, “nom” va “den” kabi so'zlarni ishlatganlari ma'lum. …

2 / 32

metafizik bir xarakterga ega masalalar asosiy o'rinni egallaydi. muayyan e'tiqod din deb atalishi uchun uch asosiy xususiyatga ega bo'lishi lozim birinchi, g'ayritabiiy iloh (yoki ilohlar) haqidagi tasavvurning mavjudligi. har bir dinda topinish ob'ekti – xudo bo'lishi shart hisoblanadi.bunday turdagi ilohlar ko'pincha yo antropomorf (inson qiyofasida) yo zooantropomorf (yarim odam yarim hayvon) yoki zoomorf (hayvon) shaklda tasavvur qilinadi ikkinchi, xudo bilan insonlarni bog'lab turuvchi kult yoki kultlar majmuasi. yaratuvchi bilan insonni bog'lab turadigan ibodat vamarosimlar majmui (qurbonlik, ro'za, bayramlar) kult deb ataladi. kultlar kundalik yoki mavsumiy, yakka tartibdagi yoki jamoaviy kabi ko'rinishlarda bo'lishi mumkin. jumladan, islom dinida “namoz mo'minning me'roji” ya'ni alloh taoloning xuzuriga ko'tarilishi) hisoblansa xristianlikdagi “sirli marosimlar”da muqaddas ruhning o'zi ishtirok etadi deb hisoblanadi. shu tariqa, mavjud barcha dinlarda kultlar vositasida e'tiqodchilar o'z ilohlari bilan bog'lanadilar. uchinchi, e'tiqodchilarni o'zida jamlaydigan diniy tashkilotlarning mavjudligi. diniy tashkilot – bu bir din izdoshlarining jamoaviy ravishda o'z diniy rasm– rusum, ibodat marosimlarini o'tkazadigan, …

3 / 32

iriladi. din hayotni ma'lum nuqtai nazardan tushunish, dunyoni kuzatish, dunyoni his qilish (hissiy qabul qilish yoki rad etish), dunyoviy munosabat (baho berish) va hokazolarni o'z ichiga oladi. diniy dunyoqarash yaratganga nisbatan eng oliy tuyg'u va mezonlarni belgilaydi. bunda mavjud borliqqa tushuncha berish dinga ishonganlar uchun turli cheklashlar doirasidan chiqish imkonini beradi, yorqin kelajak, huzur–halovatga erishish uchun umid, azob– uqubat, baxtsizlik, yolg'izlik, tushkunlikdan ozod bo'lishni qo'llab–quvvatlaydi kompensatorlik funktsiyasi kompensatorlik funktsiyasi ham odamlar ongining qayta shakllanishini, turmushning ob'ektiv shart– sharoitlarini o'zgartirishdagi cheklanish, qaram bo'lish va ojizlikni to'ldiradi. ruhiy erkinlik orqali real jabr–zulm bartaraf etiladi; ijtimoiy guruhlar gunohga botish va azob chekish borasida teng huquqli bo'ladi; diniy tashkilotlar tomonidan beriladigan xayr–ehsonlar, mehr– shafqat, tarbiya, daromadlarni qayta taqsimlash mazlumlarning musibatini engillashtiradi va h.k. umuman olganda, ruhiy zarbalarni bartaraf etish, tasalli berish, katarsis va ma'naviy ozuqa olish kabi kompensatsiyaning psixologik aspektlari muhim ahamiyatga egadir kommunikativlik funktsiyasi kommunikativlik funktsiyasi muloqotni ta'minlaydi. u ham diniy, ham diniy …

4 / 32

boshqarishdan iborat. ayniqsa, me'yorlar tizimi (diniy huquq, axloq va h.k.), namunalar (taqlid uchun ko'psonli misollar), nazorat (qoidalar bajarilishini kuzatish), rag'batlantirish va jazo berish (haqiqiy va o'limdan keyin taqdirlanishiga va'da berish) muhim ahamiyatga ega. integratsion–dezintegratsion funktsiyasi integratsion–dezintegratsion funktsiyasi individ, guruh va institutlarni bir tomondan birlashtiradi, boshqa tomondan ularni ajratadi. integratsiya shaxslar, ayrim ijtimoiy guruhlar, tashkilotlar, bir butun jamiyatdagi barqarorlik va chidamlilikni saqlasa, dezintegratsiya uni zaiflashishiga olib keladi. integratsion funktsiya ma'lum bir ma'noda yagona diniy e'tiqod mavjud bo'lganda amalga oshiriladi. agar shaxslarning diniy ongi va xulq– atvorida bir–biriga muvofiq bo'lmagan g'oyalar, ijtimoiy guruh va jamiyatda bir–biriga qarama– qarshi konfessiyalar paydo bo'lsa, dinning funktsiyasi dezintegratsion bo'ladi. madaniyatni targ'ib qilish funktsiyasi oldin madaniyatning ma'lum bir qatlamlari – yozuv, kitob bosish, san'atning umuman rivojlanishiga yordam bergan bo'lsa, hozirda ba'zi madaniy fenomenlarni rag'batlantirib, ba'zilarini inkor etgan holda diniy-madaniy qadriyatlarni saqlash va ko'paytirish, ilmiy–ma'naviy merosni nasldan naslga qoldirish vazifalarini bajaradi madaniyatni targ'ib qilish funktsiyasi legitimlashtirish–legitimlarni olib tashlash …

5 / 32

tvor qoidalariga aylantirgan; ikkinchidan, odamlarning bahamjihat yashashiga ko'malashgan; uchinchidan, odamlarda ishonch hissini mustahkamlagan hamda hayot sinovlari, muammo va qiyinchiliklarni engib o'tishlarida kuch bag'ishlagan; to'rtinchidan, umuminsoniy va ma'naviy qadriyatlarni saqlab qolish hamda avloddan– avlodga etkazishga yordam bergan va shu yo'l bilan madaniyat rivojiga katta ta'sir ko'rsatgan. dinlarning paydo bo'lishi haqidagi tasavvurlar “inson qachondan beri xudoga ishonib keladi?”, “din qachon paydo bo'ldi?” kabi savollar doimo olimlarni qiziqtirib, o'ylantirib kelgan. mazkur izlanishlar necha asrlardan beri davom etib kelayotgan bo'lsa–da, hali hanuz bu borada bir to'xtamga kelinmagan. umumiy ma'noda, bugungi kunda fanda dinlarning shakllanishi tarixiga oid ikki xil qarash mavjud birinchi qarashga ko'ra dinning paydo bo'lishi bevosita insoniyatning yaralishi bilan bog'liq. xudo ilk insonlarni yaratishi bilan ularga o'zini tanitdi, natijada inson ilk dinga e'tiqod qila boshladi. bunday qarash fanda “teologik yondashuv” deb nomlanadi. bugun mavjud bo'lgan har qanday din o'zining tarixini insoniyat yaralishi – ilk inson bilan bog'lashini ko'rishimiz mumkin. teologik yondashuvga ko'ra, turli …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "din madaniyat fenomeni"

din madaniyat fenomeni din madaniyat fenomeni reja  din madaniyat fenomeni  dinning jamiyatdagi funktsiyalari  dinning paydo bo'lishi haqidagi yondashuvlar ma'lumki, din doimo bashariyat diqqat markazida bo'lgan. tarixning muayyan bosqichlarida u mutlaq hukmron kuch bo'lgan bo'lsa, ba'zi bosqichlarda inkor etilgan va unga qarshi “urush” e'lon qilingan. jamiyatdagi mavqeidan qat'i nazar u doimo o'rganish, tadqiqot ob'ekti bo'lib kelgan globallashuv natijasida ro'y berayotgan millatlar, irqlar, dinlararo muloqotning o'ziga xos ahamiyat kasb etishi kontekstida, dinlarni o'rganish yanada muhim ahamiyat kasb etmoqda. dinning mohiyati turlicha izohlansa- da, uning asosida ishonch, e'tiqod tuyg'usi yotadi. darhaqiqat, din ishonmoq tuyg'usidir. ishonmoq tuyg'usi insoniyatning eng teran va ruhiy...

This file contains 32 pages in PDF format (2.4 MB). To download "din madaniyat fenomeni", click the Telegram button on the left.

Tags: din madaniyat fenomeni PDF 32 pages Free download Telegram