ma'lumotlar tuzilmasi (data structure)

PDF 8 pages 548.7 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 548.7 KB

File type PDF

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

11-ma’ruza darsi ma’lumotlar tuzilmasining amaliy tadbiqlari ma’lumotlar tuzilmasi (data structure) — bu ma’lumotlarni kompyuter xotirasida saqlash va ularga ishlov berishning mantiqiy va dasturiy ko‘rinishini belgilovchi asosiy tushunchalardan biridir. har qanday dastur yoki axborot tizimi o‘z faoliyatida ma’lumot bilan ishlaydi. shu bois, ma’lumotni qanday tartibda, qanday struktura asosida tashkil etish — bu tizim samaradorligining asosiy omilidir. ma’lumotlar tuzilmalari dasturlashda ishlatiladigan ma’lumotlarni tartibga solish, qidirish, tahlil qilish va saqlash jarayonlarini soddalashtiradi hamda tezlashtiradi. nazariy jihatdan, ma’lumotlar tuzilmalari ikki asosiy toifaga bo‘linadi: oddiy (yoki elementar) va murakkab (yoki murakkablashtirilgan) tuzilmalar. oddiy tuzilmalarga massivlar, ro‘yxatlar, staklar, navbatlar kiradi. ular bir turdagi ma’lumotlarni ketma-ket yoki tartiblangan holda saqlashga mo‘ljallangan. massivlar (array) xotirada ketma-ket joylashgan elementlar to‘plami bo‘lib, indekslar orqali murojaat qilinadi. dinamik ro‘yxatlar esa elementlarni bog‘lovchi ko‘rsatkichlar (pointer) orqali tashkil etilib, ularda qo‘shish yoki o‘chirish amallari nisbatan oson bajariladi. stak (stack) va navbat (queue) tuzilmalar esa algoritmlarda vaqtinchalik saqlash va boshqaruv jarayonlarida keng qo‘llanadi, masalan, …

2 / 8

, marshrutlarni modellashda muhim o‘rin egallaydi. internet tarmog‘i, transport marshrutlari, ijtimoiy tarmoqlardagi foydalanuvchilar orasidagi bog‘lanishlar aynan graflar yordamida ifodalanadi. ma’lumotlar tuzilmasining amaliy ahamiyati dasturiy tizimlarning samaradorligini oshirishda, ma’lumotlar bazalari va foydalanuvchi interfeyslarini tashkil qilishda, sun’iy intellekt, mashinaviy o‘rganish, statistik tahlil, kompyuter grafikasi, algoritmlarni optimallashtirish va hatto real vaqtda ishlov beriladigan operatsion tizimlarda ham muhim rol o‘ynaydi. dasturlash tillari — c/c++, java, python, va boshqa tillar — turli xil ma’lumotlar tuzilmalarini yaratish va ulardan foydalanishni osonlashtiruvchi kutubxonalar va vositalarni taklif etadi. amaliy masalalarda to‘g‘ri ma’lumotlar tuzilmasini tanlash dastur tezligini bir necha barobar oshirishi mumkin. masalan, agar izlanayotgan elementlar soni ko‘p bo‘lsa, massivlar o‘rniga binar daraxt yoki hasht-jadvaldan foydalanish sezilarli tezlik beradi. ma’lumotlar tuzilmalarining nazariy asoslarini chuqur o‘rganish orqali dasturchi real muammolarga yanada samarali algoritmik yechimlar ishlab chiqishi mumkin. shunday qilib, ma’lumotlar tuzilmasi — bu nafaqat dasturiy tamoyil, balki muhandislik yondashuvi bo‘lib, zamonaviy axborot texnologiyalarining barcha sohalarida bevosita yoki bilvosita qo‘llaniladi. har …

3 / 8

i kiriting: ") navbat.append(ism) print("hozirgi navbat:") for i in range(len(navbat)): print(f"{i+1}. {navbat[i]}") print("navbatdagi birinchi odam:", navbat[0]) 1. asosiy savollar: 1. ma'lumotlar tuzilmasi nima va u nima uchun kerak? o javob: ma’lumotlar tuzilmasi — bu ma’lumotlarni saqlash va ularga ishlov berish uchun tuzilgan struktura. ularning samarali saqlanishi va ishlov berilishida muhim ahamiyatga ega. 2. ma’lumotlar tuzilmalari turlari haqida gapirib bering. o javob: ma’lumotlar tuzilmalari turlari quyidagilarga bo‘linadi:  linеar tuzilmalar: ro‘yxatlar (lists), to‘plamlar (sets), to‘g‘ri tartiblangan ro‘yxatlar (queues, stacks)  hierarxik tuzilmalar: daraxtlar (trees)  graf tuzilmalar  lug‘atlar (dictionaries) va boshqalar. 3. list va set ma'lumotlar tuzilmasining farqlarini tushuntiring. o javob:  list: tartibga solingan, takrorlanadigan elementlar ro‘yxati.  set: takrorlanmaydigan elementlar to‘plami. 4. queue (navbat) tuzilmasi qanday ishlaydi? bir misol keltiring. o javob: queue (navbat) — bu fifo (first in, first out) prinsipiga asoslangan tuzilma. masalan, bankda yoki shifoxonada navbatni tashkil qilishda ishlatiladi. 5. dictionary (lug‘at) ma’lumotlar tuzilmasi nima …

4 / 8

xarajatlarni saqlash uchun list ma’lumotlar tuzilmasi ishlatiladi. har bir xarajat uchun summa, sana va kategoriya (masalan, transport, ovqat) saqlanishi mumkin. 4. navbatga turgan odamlarning ro‘yxatini qanday boshqarish mumkin? o javob: navbat ro‘yxatini boshqarish uchun queue (navbat) ma’lumotlar tuzilmasidan foydalanish mumkin. odamlarni ro‘yxatga qo‘shish va navbatdan chiqarish (dequeue) amalga oshiriladi. 5. xarajatlarni guruhlash uchun qanday tuzilma foydalaniladi? o javob: xarajatlarni kategoriya bo‘yicha guruhlash uchun dictionary (lug‘at) ma’lumotlar tuzilmasidan foydalanish mumkin, har bir kategoriya uchun xarajatlar ro‘yxati saqlanadi. 3. nazorat savollariga oid kod yozish: 1. list orqali 5 ta talaba uchun baholarni kiriting va ularning o‘rtacha bahosini hisoblang. o savol: 5 ta talabaga baholar kiriting va o‘rtacha qiymatni hisoblang. o javob: python копироватьредактировать baholar = [4, 5, 3, 4, 5] o‘rtacha = sum(baholar) / len(baholar) print("o‘rtacha baho:", o‘rtacha) 2. dictionary yordamida telefon kontaktlarini kiriting va foydalanuvchidan ismni so‘rab, uning telefon raqamini ko‘rsating. o savol: dictionary (lug‘at) yordamida telefon kontaktlarini kiritib, foydalanuvchi ismiga …

5 / 8

in, first out) prinsipiga asoslangan, ya’ni birinchi qo‘shilgan element birinchi chiqadi.  stack (stek): lifo (last in, first out) prinsipiga asoslangan, ya’ni oxirgi qo‘shilgan element birinchi chiqadi. nazorat savollari 1. ma’lumotlar tuzilmasi nima?  javobni keltiring: ma’lumotlar tuzilmasi nima va u qanday vazifalarni bajaradi? 2. list va tuple ma'lumotlar tuzilmasining farqlarini tushuntirib bering.  javobni keltiring: list va tuple orasidagi asosiy farqlarni aniqlang. 3. set (to‘plam) ma'lumotlar tuzilmasidan nima uchun foydalaniladi?  javobni keltiring: set (to‘plam) ning afzalliklari va uning amaliyotdagi qo‘llanilishini tushuntiring. 4. stack (stek) ma'lumotlar tuzilmasi qanday ishlaydi?  savol: stack tuzilmasi haqida tushuntirib bering va uni amaliy misolda qanday qo‘llash mumkin? 5. queue (navbat) tuzilmasi qanday ishlaydi?  savol: queue tuzilmasi va uning ishlash printsipi haqida tushuntirish bering. fifo prinsipi haqida gapiring. 6. dictionary (lug‘at) tuzilmasi qanday ishlaydi va nima uchun foydalidir?  savol: dictionary tuzilmasi haqida tushuntiring. u qanday ishlaydi va u qachon qo‘llanadi? 7. quyidagi …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma'lumotlar tuzilmasi (data structure)"

11-ma’ruza darsi ma’lumotlar tuzilmasining amaliy tadbiqlari ma’lumotlar tuzilmasi (data structure) — bu ma’lumotlarni kompyuter xotirasida saqlash va ularga ishlov berishning mantiqiy va dasturiy ko‘rinishini belgilovchi asosiy tushunchalardan biridir. har qanday dastur yoki axborot tizimi o‘z faoliyatida ma’lumot bilan ishlaydi. shu bois, ma’lumotni qanday tartibda, qanday struktura asosida tashkil etish — bu tizim samaradorligining asosiy omilidir. ma’lumotlar tuzilmalari dasturlashda ishlatiladigan ma’lumotlarni tartibga solish, qidirish, tahlil qilish va saqlash jarayonlarini soddalashtiradi hamda tezlashtiradi. nazariy jihatdan, ma’lumotlar tuzilmalari ikki asosiy toifaga bo‘linadi: oddiy (yoki elementar) va murakkab (yoki murakkablashtirilgan) tuzilmalar. oddiy tuzilmalarga massivla...

This file contains 8 pages in PDF format (548.7 KB). To download "ma'lumotlar tuzilmasi (data structure)", click the Telegram button on the left.

Tags: ma'lumotlar tuzilmasi (data str… PDF 8 pages Free download Telegram