amir temur va temuriylar davrining yutuqlashishi

PDF 20 pages 339.3 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 339.3 KB

File type PDF

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

1 10-mavzu: amir temur va temuriylar davrida o’zbek davlatchiligining yuksalishi. amir temur va temuriylar davlatining ichki hayoti. reja: 1. amir temurning markazlashgan davlatni yaratishi. 2. temuriylar davrida movorounnahr va xuroson. 3.amir temur va temuriylar davlatining ichki hayoti. xiv asr o’rtalarida chingizxon egallab olgan yerlar uning merosxo’rlari qo’l ostida bo’lsa ham, bu yerlar mayda bo’laklarga bo’linib ketib, ularda toju-taxt, hokimiyat uchun o’zaro nizolar kuchayib ketgan edi. chig’atoy ulusidagi barqarorlik qozonxon vafotidan so’ng (1336-1347) barham topdi. siyosiy va iqtisodiy inqiroz amir qazog’on (1347-1357) davrida yanada avj oldi. amir qazog’on fitna natijasida o’ldirilgach, xiv asrning 50-60-yillarida chig’atoy ulusiga qarashli movarounnahr hududida 10 ga yaqin mustaqil bekliklar vujudga keldi (xorazmda so’fiylar, qashqadaryoda barloslar, ohangaron vodiysida jaloyirlar, buxoroda sadrlar, termiz atrofida sayidlar amirlari va boshqalar). mustaqil bekliklarga bo’linish oqibatida beklar o’rtasida doimiy nizo, janjallar yuzaga keldi. yurt butunligiga jiddiy havf ostida qoladi. buning ustiga, 1348 yil taxtni egallagan tug’luq temur 1360-1361 yillarda movarounnahrga birin-ketin ikki …

2 / 20

shga beradi. shayx shamsuddin kulol (?-1360 yilgacha, kesh) temurbekning piri bo’lgan. u yoshlik chog’laridanoq maxsus murabbiylar nazorati ostida chavandozlik, ovchilik, kamondan nishonga o’q uzish, boshqa turli mashq va harbiy o’yinlar bilan mashg’ul bo’lgan. shu asnoda amir temur tulporlarni saralab ajrata oladigan mohir chavandoz va dovyurak bahodir bo’lib voyaga yetgan. amir temur tabiatan og’ir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson bo’lgan. shu tufayli o’spirinlik chog’laridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli do’stlarni jalb qila olgan. uning atrofiga bolalikdagi do’stlari va maktabdoshlari (abbos bahodur, jahonshohbek, qimori inoq, sulaymonshohbek, idiku temur, sayfuddinbek, hindushoh, qarqara va boshqalar) to’planishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, asta-sekin navkar bo’lishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy bo’linma sifatida shakllana borgan. keyinchalik ular amir temur qo’shinida lashkarboshilik darajasigacha ko’tarilganlar. amir temur o’zining ilk harbiy faoliyatini qo’l ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan; ularning o’zaro kurashlarida katnashib, jasorat …

3 / 20

movarounnahr amirlari xalqqa bosh bo’lib mo’g’ul bosqinchilariga qarshi 2 kurashga jur’at eta olmaydilar. ularning bir qismi dushman tarafiga o’tadi, ikkinchi qismi esa el- yurtni tark etib, o’zga mamlakatlardan boshpana izlaydi. amir temurning amakisi kesh viloyatining hukmdori amir hoji barlos xuroson tomonga qochadi. yurt boshiga tushgan mana shunday og’ir pallada siyosat maydoniga kirgan 24 yoshli temur xalq bilan birga bo’lishga intilib, boshqacha yo’l tutadi. u 1360 yilning boshida tug’luq temur tomonidan keshga yuborilgan beklar bilan kelishib, xon xizmatiga kiradi. natijada tug’luq temurning yorlig’i bilan o’z viloyatining dorug’asi (hokim) etib tayinlanadi. shubhasiz, bu noilojliqdan qo’yilgan siyosiy hamda strategik qadam bo’lib, bu bilan amir temur mo’g’ullarning navbatdagi talon-tarojining oddini olgan, mamlakat va xalqni faloqatdan qutqargan edi. biroq, movarounnahrning hukmdori etib tayin qilingan ilyosxo’ja va uning lashkarboshisi amir bekkichik bilan amir temurning murosasi kelishmay qoladi. shu sababdan 1361 yilning oxirida u mamlakatni tark etishga majbur bo’ladi. amir temur xivaning janubida, urganjiy dashtida tug’luq temurning …

4 / 20

eron va afg’oniston chegarasida joylashgan tarixiy viloyat) hukmdori malik qutbiddinning tarafida turib mekroniylar bilan bo’lgan to’qnashuvda amir temur o’ng kafti va o’ng oyog’idan jarohatlandi. buning oqibatida u bir umr oqsoqlanib yuradi. shu bois undan dahshatga tushgan dushmanlari hasad bilan «temurlang» deb atashgan. ikki oy mobaynida temur garmsirda davolandi. so’ngra balxga yo’l oldi. bu yerda hal qiluvchi jangga tayyorgarlik ko’rdi. 1363 yil tug’luq temur vafot etib, mo’g’ulistonda xonlik taxtini ilyosxoja egallaydi. shu yili amir husayn va amir temur amudaryoning chap sohilida, qunduz shahri yonida umumiy dushman ustidan g’alaba qozonadilar. keyingi ikki yil davomida ittifoqchilar ilyosxo’ja boshliq jeta lashkarlari bilan bir necha marta jang qiladilar. nihoyat 1364 yil oxirida ular mo’g’ullarni movarounnahrdan quvib chiqaradilar. biroq movarounnahrni qo’ldan chiqarishni istamagan ilyosxo’ja 1365 yilning bahorida yana movarounnahr ustiga qo’shin tortadi. ikki o’rtadagi jang toshkent bilan chinoz o’rtasidagi chirchiq daryosi bo’yida (nizomiddin shomiyning «zafarnoma»siga ko’ra 1360 yil 16 iyunda) sharafiddin ali yazdiyning «zafarnoma»siga binoan 1365 …

5 / 20

bi ilmlaridan mavlonozoda samarqandiy, jun (paxta) tituvchilar mahallasining oqsoqoli abu bakr kuluyi (kalaviy) naddof va mergan mavlono xurdaki buxoriylar boshchilik qiladilar. sarbadorlar samarqand shahrida mo’g’ullarga qaqshatqich zarba beradilar. samarqandliklarning ishlab chiqqan harbiy rejasi puxta chiqdi va o’z samarasini berdi. bir necha hujum samarasiz tugagach mo’g’ullar shahar atrofini qurshab olib uzoq vaqt qamal qilish rejasini o’ylab chiqdilar. lekin lashkar safida yuqumli kasallik tarqaldi. buni ot vabosi (o’lati) deb atashadi. o’lat oqibatida ilyosxo’ja qo’shinlariga mansub 3 otlarning katta qismi qirilib ketdi. ilyosxo’ja katta yo’qotishlar bilan dastlab samarqandni keyin esa movarounnahrni tashlab ketishga majbur bo’ldi. sarbadorlarning ilyosxo’ja ustidan g’alabasi butun movarounnahrga ovoza bo’ldi. bu paytda keshda bo’lgan amir temur bu xabarni amudaryo bo’ylarida bo’lgan amir xusaynga yetkazdi. 1366 yilning bahorida ular samarqandga yetib keladilar va shahar yaqinidagi konigil (samarqandning janubiy-sharqida, cho’ponota tepaligi etagidagi gil koni bo’lib, bu kon yaqinida, siyob (obirahmat) arig’i bo’yida joylashgan keng, ko’kalamzor mavze) mavzeyiga kelib tushadilar. beklar sarbadorlarning yetakchilari …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "amir temur va temuriylar davrining yutuqlashishi"

1 10-mavzu: amir temur va temuriylar davrida o’zbek davlatchiligining yuksalishi. amir temur va temuriylar davlatining ichki hayoti. reja: 1. amir temurning markazlashgan davlatni yaratishi. 2. temuriylar davrida movorounnahr va xuroson. 3.amir temur va temuriylar davlatining ichki hayoti. xiv asr o’rtalarida chingizxon egallab olgan yerlar uning merosxo’rlari qo’l ostida bo’lsa ham, bu yerlar mayda bo’laklarga bo’linib ketib, ularda toju-taxt, hokimiyat uchun o’zaro nizolar kuchayib ketgan edi. chig’atoy ulusidagi barqarorlik qozonxon vafotidan so’ng (1336-1347) barham topdi. siyosiy va iqtisodiy inqiroz amir qazog’on (1347-1357) davrida yanada avj oldi. amir qazog’on fitna natijasida o’ldirilgach, xiv asrning 50-60-yillarida chig’atoy ulusiga qarashli movarounnahr hududida 10 ga yaqin mu...

This file contains 20 pages in PDF format (339.3 KB). To download "amir temur va temuriylar davrining yutuqlashishi", click the Telegram button on the left.

Tags: amir temur va temuriylar davrin… PDF 20 pages Free download Telegram