xufiyona iqtisodiyot

PDF 17 pages 533.1 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 533.1 KB

File type PDF

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

92 vi - bob. xufiyona iqtisodiyot norasmiy iqtisodiyot bilan bog‘liq muammolarni o‘rganish iqtisodiyot fanida alohida o‘rin tutadi. bu hol mazkur faoliyatning keng ko‘lamliligi va ayni paytda uning to‘liq hajini o‘lchab bo‘lmasligi bilan izohlanadi. xalqaro valyuta fondi (xvf)ning baholariga ko‘ra, 2000-2001 yillarda jahonda xufiyona faoliyatdan olingan daromad bir yilda 1 trl. dollardan 3 trl.dollargachani tashkil etdi, bu jahon yalpi mahsulotining 2 foizidan 3 foizigachasiga teng ko‘rsatkichdir. so‘nggi vaqtlarda iqtisodiyotning xufiyona sektori iqtisodchilar, sosiologlar, siyosatshunoslarning diqqatini ko‘proq o‘ziga jalb etmoqda. xususan, uning paydo bo‘lishi va jamiyatda yanada tarqalishi sabablari batafsil tahlil qilinmoqda. bunda, ayniqsa, chet elda va rossiyada ko‘p sonli adabiyotlarni yuzaga keltirgan yangi institutsional yondashuvning qo‘llanilishi eng samarali vosita hisoblanmoqda. yangi institutsional yondashuv asosiy e'tiborni insonning xo‘jalik faoliyatini belgilab beruvchi va cheklovchi “o‘yin qoidalari” bilan iqtisodiy rivojlanish jarayoni o‘rtasidagi bog‘liqlikka qaratadi. an'anaviy neoklassik nazariya, rivojlanish jarayonini tahlil qilayotib, ishlab chiqarishni resurslar (er, ishchi kuchi, kapital) sarfi va ishlab chiqarish texnologiyasini tovarlar …

2 / 17

irok etishning birinchi darajali mezoni hisoblansa, ayni paytda o‘rnatilgan qoidalarga amal qilmaslik yoki ularni chetlab o‘tish esa xufiyona iqtisodiyotda ishtirok etish mezoni hisoblanadi. 93 6.1. xufiyona iqtisodiyotning kelib chiqish sabablari qonuniy ravishda qayd etilgan huquqlarga ega bo‘lgan almashuvning yuqori darajadagi transaksiya xarajatlari hamma vaqt ham eng samarali mulkdorlarga mulkchilikning zarur huquqlariga egalik qilish imkonini bermaydi. bu hol almashuv umuman sodir bo‘lmayotganligi va iqtisodiy agentlar mulkchilik tarkibi nooptimalligicha qolishiga rozi bo‘lganligini anglatmaydi. aksincha, iqtisodiy agentlarning muqobil qarorni izlashi mulkchilik huquqlarini tafsirlash va ular bilan xufiyona, ya'ni davlatning ishtirokisiz, almashishni tashkil qilishga urinishi ko‘rinishida amalga oshiriladi. xufiyonalik – shaxslarning kundalik faoliyatni tashkil qilishda mavjud huquq (qonun) normalaridan foydalanishdan bo‘yin tovlash va yozilmagan huquqqa, ya'ni an'ana va urf-odatlarda qayd etilgan normalar hamda mulkchilik huquqlarini almashish va himoyalash yuzasidan kelib chiqqan nizolarni hal etishning huquq doirasidan chetga chiquvchi mexanizmlariga murojaat etishidan iborat. mulkchilik huquqlarini dastlabki tafsirlash jarayonida davlat uni eng samarali mulkdorlarga bera olmaydigan, …

3 / 17

vqe, hokimiyat va bo‘ysunish, qonunlar va ularni buzish huquqi» va hatto ishlab chiqarish davlat rejalari ham ishtirok etgan. perulik olim ernando de soto tadqiqotlarida lotin amerikasi mamlakatlari misolida xufiyona iqtisodiyot masalalari jiddiy tahlil etilgan. ularda davlat sud-huquq tizimi va u himoya qiladigan mulkchilik huquqlari almashuvlarning faqat kichik bir qismi mexanizmini 94 shakllantiradi. ularda – chakana savdo, jamoat transporti, qurilish kabi iqtisodiyotning bir qator sektorlari faoliyati mulkchilik huquqlarining xufiyona tizimiga asoslanadi. masalan, peru poytaxti lima shahrida yangi ko‘p qavatli turarjoy binosini qurish meriyadan ruxsat olishdan emas, balki birinchilik tamoyili bo‘yicha qurilish uchun maydonni egallab olishdan boshlanadi. shu tariqa mulkchilik huquqlarining o‘rnatilishi xufiyona qayd etilgan mulkchilik huquqi darajasi bilan emas, balki ijtimoiy sanksiyalar va oddiy huquq bilan himoyalanadi. iqtisodiy faoliyatni xufiyona amalga oshirish, birinchi navbatda, qonun doirasidagi harakat bilan, ya'ni yuqori transaksiya xarajatlari bilan bog‘liq. transaksiya xarajatlarining tasnifiga asoslangan holda, ta'kidlash lozimki, bunda asosan shartnomani tuzishdagi yuqori xarajatlar, mulkchilik huquqlarini tafsirlash va …

4 / 17

qat to‘g‘ridan- to‘g‘ri xarajatlar, balki biron-bir tadbirni bajarish uchun vaqt sarflarini ham o‘z ichiga oladi. bunda uning aynan ushbu tarkibiy qismi qator holatlarda juda katta bo‘ladi. masalan, lima shahrida uy-joyni qurish uchun ruxsat olish tadbiri taxminan 4 yilu 1 oy, mayda ulgurji bozorini tashkil qilish uchun ruxsat olish 17 yil, kichik do‘konni ochish uchun ruxsat olish 43 kun vaqtni olgan. «uchinchi dunyo» ayrim mamlakatlarida yuridik shaxsni ro‘yxatga olish uchun talab etiladigan xarajatlar 6.1- jadvalda keltirilgan. 95 6.1-jadval ayrim mamlakatlarda yuridik shaxsni ro‘yxatga olish xarajatlari mamlakatlar vaqt sarfi (kunda) pul shaklidagi xarajatlar (kutilayotgan yillik foydaga nisbatan %da) boliviya 15-30 0,3-3 braziliya 31-60 3-8 chili 12-65 3-6 ekvador 60-240 15-24 meksika 83-240 - urugvay 75-90 6-160 gvatemala 179-525 4-9 venesuela 170-310 6-24 rossiyada 1998 yilda korxonani ro‘yxatga olish uchun vaqt sarfi unchalik katta emas, lekin shu bilan birga qonun doirasida faoliyatni davom ettirish xarajatlari taqiqlanadigan darajada yuqori bo‘lgan. birinchi navbatda, bu soliq …

5 / 17

53 83 83 54 29 30 58 ekvador 72 m.y. 63 40 87 m.y. 49 36 yamayka m.y. m.y. m.y. m.y. 46 27 33 20 niger 66 29 9 12 2 7 2 5 tailand m.y. 20 60 m.y. 34 42 33 40 tunis 85 75 m.y. m.y. 26 52 60 49 svazilend 54 m.y. 16 39 16 19 41 7 6.2. xufiyona iqtisodiyot turlarining tasnifi va uni baholashga nisbatan yondashuvlar turli qonunchilik me'yorlariga amal qilinmaslik holatlarining tez-tez uchrab turishi xufiyona iqtisodiyot o‘lchamining indikatori bo‘lib xizmat qiladi. biroq uning miqdoriy o‘lchovi vazifasini hal etishga kirishishdan oldin xufiyona iqtisodiyotning turli unsurlarini ta'riflash lozim. umuman, xufiyona iqtisodiyot – unda iqtisodiy faoliyat qonun doirasidan tashqarida amalga oshiriladigan, ya'ni bitimlar qonundan, xo‘jalik turmushining huquqiy me'yorlari va rasmiy qoidalaridan foydalanmagan holda amalga oshiriladigan soha. xufiyona iqtisodiyot bir nechta unsurdan tarkib topadi. xufiyona iqtisodiyotning mashhur iqtisodchi e.fayg tomonidan taklif etilgan tasnifi diqqatga sazavordir. faygning fikriga ko‘ra, …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xufiyona iqtisodiyot"

92 vi - bob. xufiyona iqtisodiyot norasmiy iqtisodiyot bilan bog‘liq muammolarni o‘rganish iqtisodiyot fanida alohida o‘rin tutadi. bu hol mazkur faoliyatning keng ko‘lamliligi va ayni paytda uning to‘liq hajini o‘lchab bo‘lmasligi bilan izohlanadi. xalqaro valyuta fondi (xvf)ning baholariga ko‘ra, 2000-2001 yillarda jahonda xufiyona faoliyatdan olingan daromad bir yilda 1 trl. dollardan 3 trl.dollargachani tashkil etdi, bu jahon yalpi mahsulotining 2 foizidan 3 foizigachasiga teng ko‘rsatkichdir. so‘nggi vaqtlarda iqtisodiyotning xufiyona sektori iqtisodchilar, sosiologlar, siyosatshunoslarning diqqatini ko‘proq o‘ziga jalb etmoqda. xususan, uning paydo bo‘lishi va jamiyatda yanada tarqalishi sabablari batafsil tahlil qilinmoqda. bunda, ayniqsa, chet elda va rossiyada ko‘p sonli adabiyotl...

This file contains 17 pages in PDF format (533.1 KB). To download "xufiyona iqtisodiyot", click the Telegram button on the left.

Tags: xufiyona iqtisodiyot PDF 17 pages Free download Telegram