diqqat va xotira - psixik jarayon sifatida

PDF 12 pages 473.8 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 473.8 KB

File type PDF

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

4-mavzu: diqqat va xotira – psixik jarayon sifatida diqqat haqida tushuncha. diqqat inson faoliyatining barcha turlarini muvaffaqiyatli amalga oshirishning va ularni samaradorligini taʼminlovchi muhim shartlardan biridir. kishi faoliyati qanchalik murakkab, serzahmat, davomiylik jihatdan o‘zoq muddatli, maʼsuliyat hissini taqozo qilsa, u diqqatga shunchalik yuksak shartlar va talablar quyadi. inson ziyrakligi, farosatliligi, tez payqashi, sinchkovligi, dilkashligi uning turmush shaoitida, shaxslararo munosabatida muhim omil sifatida xizmat qiladi. diqqat aqliy faoliyatning barcha turlarida ishtirok etadi, insonning xatti-harakatlari ham uning ishtirokida sodir boʻladi. psixologiya fanida diqqatga har xil taʼrif beriladi, uni yoritishda psixologlar turli nazariyaga asoslanib yondashadilar. diqqat deb ongni bir nuqtaga toʻplab, muayyan bir obʼektga aktiv faol qaratilishiga aytiladi. p.i. ivanovning fikricha, biz faoliyatimiz jarayonida va tasavvur qiladigan har bir narsa, har bir hodisa, oʻzimiz qilgan ishimiz, oʻy va fikrlarimiz diqqatning obʼekti boʻla oladi. n.f.dobrinin n.v.ko‘zmina, i.v.straxov, m.v. gamezo, f.n. gonoborin va boshqalarning nuqtai nazaricha, diqqatning vujudga kelishida ongning bir nuqtaga toʻplanishi ong doirasining …

2 / 12

sifati, maxsuldorligi va samaradorligini taʼminlovchi insonning ichki aktivligidan iboratdir. shuningdek, u har qanday inson faoliyatining zaruriy shartidir. diqqat. diqqat turlari diqqat deb, ongni bir nuqtaga toʻplab, muayyan bir obektga faol qaratilishiga aytiladi; biz oʻz faoliyatimiz jarayonida idrok va tasavur qiladigan har bir narsa, har bir hodisa, oʻzimizning qilgan ishlarimiz, oʻy va fikrlarimiz diqqatning obekti boʻla oladi. diqqat paytida ongning bir nuqtaga toʻplanishi ong doirasining torayishidan iborat boʻladi; bunda goʻyoki ong doirasi anchagina tigʻizlanadi. ana shunday torayish va tormozlanish tufayli ong doirasi juda ham yorqinlashadi. ongning eng tormozlangan va binobarin, eng yorqin nuqtasi diqqatning fokusi (yaʼni markazi) deb ataladi. ana shu fokusga tushgan barcha narsalar (idrok qilinayotgan predmetlar, tasavurlar, fikrlar) juda toʻla, yorqin hamda juda aniq aks ettiriladi.diqqat aqliy jarayonlarning sifatini taʼminlaydigan ichki faollikdir. diqqat faolligi jihatidan ixtiyorsiz va ixtiyoriy deb farqlanadi. diqqat asosan ikki turga, ixtiyorsiz va ixtiyoriy diqqat turiga ajratiladi. biron tashqi sabab bilan va bizning xohishimizdan tashqari hosil …

3 / 12

rish reflekslaridan iborat. bu reflekslarni akademik i.p. pavlov boshqacha nom bilan «bu nima ekan» refleksi deb ataydi. diqqatning qaratilishi lozim boʻlgan narsani oldindan belgilab olib, ongli ravishda qoʻyilgan maqsad bilan ishga solingan diqqat ixtiyoriy diqqat deyiladi. bu diqqatning boshlanishi irodaning ishtirokini talab qiladi. shuning uchun uni irodaviy diqqat deyiladi. ixtiyorsiz diqqatning kuchi asosan qiyinchiliklarni engish bilan bogʻliq boʻlgan irodaviy zoʻr berish darajasi bilan harakterlanadi. talabaning tushuntirilayotgan yangi darsni eshitib oʻtirishi shu ixtiyoriy diqqat bilan ishlashning misoli boʻla oladi. bunda talaba «eshitib oʻtiraman» deb, oʻz oldiga maqsad qoʻyadi va oʻz diqqatini faqatgina oʻqituvchining soʻziga qaratish uchun kuch sarf qiladi. shuning bilan birga, talaba beixtiyor ravishda paydo boʻlib, oʻqituvchining soʻzini eshitishga xalaqit beruvchi idrok, fikr, hissiyot, xayol kabi boshqa psixik jarayonlarni yoʻqotish uchun ongli ravishda harakat qiladi. ixtiyoriy diqqat, masalan, ninaga ip taqish kabi juda oddiy ishda, ayniqsa, ochiq koʻrinadi. juda koʻp har xil ishlar borki, ular asosan, ixtiyoriy diqqatni talab qiladi, …

4 / 12

al qoʻzgʻalish nuqtasi» tashkil qiladi. bunday joyni yaqqol qilib koʻrsatish uchun i.p. pavlov shunday tasvirlaydi: «agar bosh suyagiga qaraganda uning ichidagi miya koʻrinadigan boʻlsa, agar katta miya yarim sharlarida optimal qoʻzgʻalish uchun eng yaxshi sharoit tugʻilgan nuqtasi yiltillab koʻrinadigan boʻlsa edi, ongi sogʻlom boʻlib, bir narsani oʻylab turgan odamning miyasiga qaraganimizda, uning miyasining katta yarim shar¬larida juda gʻalati jimjimador shakl boʻlib, surati va hajmi har lahzada bir oʻzgarib, turlanib, jimir-jimir qilib turuvchi yorugʻ narsaning u yoqdan-bu yoqqa yugurib qimirlab turganini va miya yarim sharining bu yorugʻ narsa atrofidagi boshqa erlari birmuncha xira tortib turganini koʻrar edi» (polnoe sobranie sochineniy, iii torn, 1-kitob, 248-bet). optimal qoʻzgʻalish nuqtasi manfiy induksiya qonuniga koʻra, bosh miya poʻstining boshqa joylarida tormozlanishni vujudga keltiradi. «miya yarim sharlarining optimal qoʻzgʻalishga ega boʻlgan qismida, - deydi i. p. pavlov, - yangi shartli reflekslar engillik bilan hosil boʻladi va differensirovkalar muvaffaqiyatli ravishda paydo boʻladi. shunday qilib, optimal qoʻzgʻalishga ega …

5 / 12

zgʻalish oʻchoqlari paydo boʻladi. shu bilan birga, har bir qoʻzgʻalish oʻchogʻi bosh miya poʻstining hamma eriga tarqalishga, irradiasiyalanishga moyildir. shuning uchun ayrim qoʻzgʻalish oʻchoqlari oʻrtasida toʻqnashish va «ko‘rash» sodir boʻladi. bu ko‘rash natijasida qoʻzgʻalish oʻchoqlaridan biri hukmron (dominanta) boʻlib oladi. mana shu hukmron boʻlib olgan qoʻzgʻalish oʻchogʻini akademik uxtomskiy «dominanta» deb ataydi. uxtomskiyning bergan taʼrifiga koʻra, dominanta - bu ayni chogʻda markazda sodir boʻladigan reaksiyalar harakterini bir qadar belgilab beruvchi hukmron qoʻzgʻalish oʻchogʻidir.dominantalar mavjud boʻlgan paytda boshqa qoʻzgʻalish oʻchoqlari («sub-dominantalari nisbatan kuchsiz qoʻzgʻalish oʻchoqlari) koʻpincha yoʻqolib ketmaydilar. ular dominantaga qoʻshilib, uni kuchaytiradilar yoki dominanta bilan ko‘rasha boshlaydilar. bu ko‘rash jarayonida subdominanta dominanta boʻlib olishi mumkin, ilgarigi dominanta esa subdominanta boʻlib qolishi mumkin. hukmron qoʻzgʻalish oʻchogʻi boʻlgan dominanta diqqatimizning maʼlum narsaga yoʻnaltirilishi va toʻplanishining fiziologik asosidir. diqqatning asosiy xususiyatlari diqqatning koʻchuvchanligi. diqqatning koʻchishi deganda, biz uning bir narsadan ikkinchi boshqa bir narsaga, faoliyatning bir turidan boshqa turiga oʻtishini tushunamiz. masalan, odam …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "diqqat va xotira - psixik jarayon sifatida"

4-mavzu: diqqat va xotira – psixik jarayon sifatida diqqat haqida tushuncha. diqqat inson faoliyatining barcha turlarini muvaffaqiyatli amalga oshirishning va ularni samaradorligini taʼminlovchi muhim shartlardan biridir. kishi faoliyati qanchalik murakkab, serzahmat, davomiylik jihatdan o‘zoq muddatli, maʼsuliyat hissini taqozo qilsa, u diqqatga shunchalik yuksak shartlar va talablar quyadi. inson ziyrakligi, farosatliligi, tez payqashi, sinchkovligi, dilkashligi uning turmush shaoitida, shaxslararo munosabatida muhim omil sifatida xizmat qiladi. diqqat aqliy faoliyatning barcha turlarida ishtirok etadi, insonning xatti-harakatlari ham uning ishtirokida sodir boʻladi. psixologiya fanida diqqatga har xil taʼrif beriladi, uni yoritishda psixologlar turli nazariyaga asoslanib yondashadilar. ...

This file contains 12 pages in PDF format (473.8 KB). To download "diqqat va xotira - psixik jarayon sifatida", click the Telegram button on the left.

Tags: diqqat va xotira - psixik jaray… PDF 12 pages Free download Telegram