sug'd tangalari

PDF 12 pages 331.9 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 331.9 KB

File type PDF

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

9-maruza: ilk o’rta asrlar sug’dda tovar-pul munosabatlari sug’d tarixi uchun yana bir muhim manba numizmatik materiallardir. ilk sug’iy yozma yodgorliklar miloddan avvalgi ii-i asrlarga oid sug’d tangalarida o’z aksini topgan. mazkur tangalardagi yozuvlarning paleografik xususiyatlari bo’yicha qator ilmiy tadqiqot ishlari amalga oshirilgan. ilk o’rta asrlarga oid panjikent shaharchasidan topilgan tangalarning o’rganilishi sug’dning ilk o’rta asrlardagi siyosiy-iqtisodiy tarixini yoritishda muhim ahamiyat kasb etadi. sug’d tangalari to’plamlari samarqand o’lkashunoslik mo’zeyida, o’zbekistan tarixi mo’zeyi numizmatika bo’limida ko’p miqdorda mavjud. ular bo’yicha maxsus jamlama nashr ham yuzaga keldi. shuningdek, bu sohada e.v.rtveladze, l.s.baratova, g.boboyorovlarning tadqiqotlari alohida ahamiyat kasb etadi. mulkchilik munosabatlarining shakllanishi, iqtisodiyotning ravnaqi, siyosiy vaziyatning barqarorlashuvi, xalqaro savdo-sotiq aloqalarining rivoji sug’dda pul- tovar munosabatlarining yuqori cho’qqiga ko’tarilishiga sabab bo’ldi. samarqand va panjikent tanga chiqaruvchi asosiy markazlarga aylandi. vii asr boshlari va viii asrlarda samarqandom davlat boshqaruv pog’onasining oliy - podsho unvoni bilan chiqarilgan bronza tangalar sug’d davlat boshqaruv tizimining siyosiy hujjati hisoblanadi. sug’d …

2 / 12

asosida tangalarni davrlashtirish yuzasidan sezilarli ishlar qilindi. sug’d podshosi urk vartramuk tangalarining ko’plab guruhlarini o.i.smirnova o’zining oxirgi tadqiqotlaridan birida ularning og’irligi va hajmidan kelib chiqib vii asrning birinchi choragi bilan bog’laydi. ba’zi tadqiqotchilar esa bu kabi tangalar vii asr ikkinchi yarmigacha qo’yilgan deb hisoblaydilar. tadqiqotchi x.g.axunbabayev sug’d ixshidlarining afrosiyobdagi saroy qoldiqlari asosida mazkur tangalar 675 yilgacha chiqarilgan degan xulosaga keldi. bu tangalarni chiqargan hukmdor varxumanning vorisi bo’lgan. boshqa bir sug’d podshosi - mastan avyan (yoki mastich avyan) tangalari yuzasidan olib borilgan dastlabki tadqiqotar natijasida tadqiqotchilar uning podsholik vaqtini podsho tukaspadakkacha (696 yil oxiridan 698 yil o’rtalarigacha hukmronlik qilgan) bo’lgan davr oralig’i bilan belgiladilar. keyingi arxeologik tadqiqotlar shuni ko’rsatdiki, mastich tangalari manbalarda uchraydigan ninyeshishi hukmronligi davriga to’g’ri keladi. xitoy manbalarida keltirilgan ninyeshishi mastichning faxriy unvoni hisoblangan. tangalarda mastich o’z nomini yozdirgan. bu o’z navbatida taxt vorisligining qonuniyligini namoyon qilingan. chunki, mastichning o’tmishdoshi tukaspadak podsho sulolasiga aloqasi bo’lmasa- da, podsho etib tayinlangan. …

3 / 12

ii asr birinchi choragida panjikent pul muomalasida panjikent va samarqand tangalari qatorida gurak ii guruhiga oid o’rtasi to’rtburchak teshik tangalar uchraydi. a.m.beleniskiy va v.i.raspopova panjikent to’plamlari orasida bu guruhning zarb qilingan tangalari mavjudligiii ta’kidlaydilar. o.i.smirnova esa ular orasida qo’yilgan tangalar ham mavjudligini e’tirof etadi. olima to’rtburchak teshik tasvirli tangalarni belgilarining old tomonda joylashuviga qarab ikki guruhga bo’ladi. a.m.beleniskiy va v.i.raspopovalar gurak a (i) va gurak b (ii) tipiga oid tangalar turli zarbxonalar tomonidan chiqarilgan, degan fikrni ilgari surishadi. i tipga oid tangalar samarqandda chiqarilgan bo’lsa, ii tip tangalar gurak tomonidan ishtixonda turib muomalaga kiritilgan. xususan, ishtixondan chiqarilgan tangalar 720 yilga qadar gurakning asosiy emissiyasi bo’lgan va sug’d bo’ylab muomalada yurgan. biroq ushbu ii guruhga oid tangalar panjikent shaharchasidan ham ko’plab miqdorda topilgan. bundan ko’rinadiki, panjikentda ham shu tipdagi tangalar chiqarilgan. qolaversa, to’rtburchak teshik tasvirli tangalar butun samarqand sug’di bo’ylab juda kam topilgan (panjikentdan tashqari). o.i.smirnova bu guruh tangalarning orqa tomonidagi …

4 / 12

ab belgilar iyerogliflarning sxematik ravishda qaytarilishi bilan bog’lanadi va bu panjikent hukmdorlarining tangalarida yaqqol namoyon bo’ladi. vaqt o’tishi bilan belgilar o’zining dastlabki mazmunini yo’qotib boradi. navbatdagi panch hukmdori chakin chur bilga old tomonida romb shaklidagi belgi va markazida to’rtburchak teshik o’rnida bo’rtma tasvir bilan tangalar chiqara boshlaydi. mazkur tangalardagi belgi sulolaviy tamg’a emas, balki panchning tangalardagi o’ziga xos gerbi shaklida namoyon bo’la boshladi. chunki, bizga ma’lum bo’lgan panjikentning uchchala hukmdori (gamaukyan, chakin chur bilga va devashtich)ning bir-biri bilan qarindoshlik aloqasi bo’lmagan. panch hukmdori devashtich chakin chur bilganing o’rniga kelgandan so’ng panch taxtida 14 yil hukmronlik qildi va 2 yil «sug’d podshosi, samarqand hukmdori» unvoniga ega bo’ldi. devashtichning hukmronlik yillari bo’yicha ko’plab taxminlar ilgari surilgan. bu borada v.a. livshis haqiqatga yaqin sanani ilgari surdi. bu sana ko’pchilik tadqiqotchilar tomonidan ham ma’qo’llandi. shunday qilib, noma’lum deb hisoblanib kelingan devashtich tangalari ham topildi. v.a.livshisning ta’kidlashicha, «panch bekasi nana» yozuvli panjikent tangalari devashtich tomonidan …

5 / 12

tadqiq etishda xix-xx asr olimlari salmoqli hissa qo’shdilar. shunday bo’lsa ham o’zbekistonning bir qancha vohalari qatorida zarafshon va qashqadaryo vohasining, xususan mazkur vohalarda davlatchilik tizimi an’analariga ega bo’lgan sug’d konfederativ davlatining siyosiy hamda ijtimoiy-iqtisodiy hayoti tarixi tarixshunoslikda kam yortitilgan masalalardan hisoblanadi. uni har tomonlama chuqur va keng yoritish shubhasiz ham ilmiy, ham amaliy ahamiyat kasb etadi. bugungi kunda sug’dning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy tarixiga oid ilmiy tadqiqotlar sankt-peterburg, london, berlin, parij maktablari bilan bir qatorda o’zbekistonda ham ko’plab tadqiqotchilar ish olib bormoqdalar. ular sug’dshunos olim m.is’hoqov maktabiga mansub a.otaxo’jayev, o’.mansurov f.boboyorov, b.mamaraximova kabi yosh tadqiqotchilardir. xullas, xix asrning ikkinchi yarmidan boshlab sug’dning qadimgi va o’rta asrlar davriga oid tarixiy-geografik va siyosiy masalalarini qamrab ogan ilmiy tadqiqotlar yaratila boshladi. mazkur tadqiqotlar markaziy osiyo, xususan o’zbekiston xalqlari ijtimoiy-siyosiy tarixini o’rganishdagi ilk qadamlar edi. xx asr boshlarida arxeologik va yozma manbalar tahlili asosida markaziy osiyo xalqlarining ijtimoiy-siyosiy tarixiga oid ilmiy xulosalarni qamrab olgan ilmiy …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sug'd tangalari"

9-maruza: ilk o’rta asrlar sug’dda tovar-pul munosabatlari sug’d tarixi uchun yana bir muhim manba numizmatik materiallardir. ilk sug’iy yozma yodgorliklar miloddan avvalgi ii-i asrlarga oid sug’d tangalarida o’z aksini topgan. mazkur tangalardagi yozuvlarning paleografik xususiyatlari bo’yicha qator ilmiy tadqiqot ishlari amalga oshirilgan. ilk o’rta asrlarga oid panjikent shaharchasidan topilgan tangalarning o’rganilishi sug’dning ilk o’rta asrlardagi siyosiy-iqtisodiy tarixini yoritishda muhim ahamiyat kasb etadi. sug’d tangalari to’plamlari samarqand o’lkashunoslik mo’zeyida, o’zbekistan tarixi mo’zeyi numizmatika bo’limida ko’p miqdorda mavjud. ular bo’yicha maxsus jamlama nashr ham yuzaga keldi. shuningdek, bu sohada e.v.rtveladze, l.s.baratova, g.boboyorovlarning tadqiqotlari alohid...

This file contains 12 pages in PDF format (331.9 KB). To download "sug'd tangalari", click the Telegram button on the left.

Tags: sug'd tangalari PDF 12 pages Free download Telegram