matabgacha yoshdagi bolalarda tasviriy faoliyat jarayonidagi idrokni rivojlanishi

PDF 7 pages 113.4 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 113.4 KB

File type PDF

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

3-ma`ruza. matabgacha yoshdagi bolalarda tasviriy faoliyat jarayonidagi idrokni rivojlanishi idrok deb, predmet va hodisalarning ongda, ularning bevosita ta ’siri natijasida aks etishga aytiladi. a trof olamdagi narsa hodisa larni idrok qilishdan bilish boshlanadi. bilishning hamma boshqa shakllari — esda olib qolish, tafakkur, tasaw ur idrok obrazlari asosida kuriladi. bolalar tasviriy faoliyati atrof-muhit, borliqni bilishga asoslanadi. shuning uchun idrokning rivojlanishi masalasi bolalarni rasm, loy, applikatsiya ishiga o ‘rgatish uslubiyatining asosiy muammolaridan biri hisoblanadi. badiiy obrazning yaratilishi mazmunning yorqin hissiy shakda berilishiga asos bo‘ladi. shuning uchun rassomning hayotni idrok qilishi bilishga oid va emotsional tom onlam i birlashtirish kerak. bu muammo haqidagi qiziqarli fikrlarni biz 0 ‘rta asr sharq-ning mutafakkir-ensiklopedisti abu nasr al- forobiyning «saxovat shahri» risolasidan topishimiz mumkin. «sezayotgan narsani aql kuchi vositasida bilish, xohish bo‘lsa, shu vosita yordamida yetilishayotgan harakat boshqa kuchning dalilidir va bu kuch aql, hissiyot, fikrlash, xulosa qilishni yaratadi. lekin agar his qilinayotgan jismni sezish vositasi orqali …

2 / 7

ribasi jarayonida vujudga keldi. predmetli fazoviy muhit bizning«ikkinchi tabiat» insondan tashqarida, o‘zining butun mazmunini yo‘qotadi. qadimgi sharq mutafakkirlari, keyinchalik xvii — xix asr faylasuflari ham, faqatgina inson hamma narsalarning estetik va jismoniy o ichovidir, deb ta ’kidlagan edi. bolaning hayotida atrofdagi sharoitning muhim ahamiyatga ega ekanligi haqida v.a.suxomlinskiy ham ta’kidlab o ‘tgan. maktabgacha tarbiya yoshidagi bolaning estetik rivojlanishi boshqariladigan va shakllantiriladigan jarayondir. a.n.leonteva, a.o.zaporojets, e.a.flyorina va maktabgacha tarbiya sohasidagi boshqa mutaxassislar ham shu nuqtai nazarda turadilar. ibn sino «bilim kitobi» qayerda idrok b o ‘lmasa, o ‘sha yerda rohat ham, azob ham bo‘lmaydi. demak, birinchidan, bizda ikki ko‘rinishda boiadigan idrok b o iish kerak: birinchisi, tashqarida (yuzaga keladi), his-tuyg‘udek, ikkinchisi esa, ichkarida, tasaw ur va ong shaklida. bolalar atrofdagi narsalarga ju d a ta ’sirchan b o iad ilar, shuning uchun maktabgacha ta’lim muassasasining joylashishi, jihozlanishi katta ahamiyatga ega. «har bir inson o ‘zgarishlarga qodir, bolada esa bu juda kuchli. …

3 / 7

tishga o ‘rganadilar. bolalarning bu faoliyati kattalarning doimiy yo‘naltirilgan yordami natijasida ularda go‘zallik va foyda haqida tasawurlarning shakllanishiga olib keladi, estetik his va ijodga ehtiyojni tarbiyalaydi. lekin bu jarayon muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun bolani o ‘rab turgan butun muhit o ‘ziga jalb qiladigan, chiroyli, yetarli bomishi kerak. pedagog esa bolalarni badiiy va maishiy-estetik tarbiyalash masalalarini yaxshi bilish va farqlashi kerak. maishiy estetikani mutaxassislar buni qanday tushunadilar — bu go‘zallik va foyda qonunlari asosida tashkil etilgan, bizni o ‘rab turgan butun sharoit, o‘zini tuta bilish, tashqi ko‘rinish, kiyimi, ya’ni bu bizga va atrofimizdagi odamlarga yaxshi kayfiyat bag‘ishlaydigan, to ‘laqonli ish va dam olishni ta ’minlaydigan hamma narsa. estetika demak, chiroyli, ongli va qulay. maishiy estetika maktabgacha ta’lim muassasasida bu binoning badiiy jihozlanishi (pedagogik ta’sir vositasi, estetik tarbiya vositasi) va kompleks arxitektorli badiiy masalalarning yechimi vositasi, maktabgacha ta’lim muassasasining har xil bolaning jamoada badiiy rivojlanishi uchun sharoit yaratilishi kerak. jihozlar (interyer) maktabgacha yoshdagi …

4 / 7

(babanskiy yu.k.). bolalar ijodi uchun idrokning bilish tomoni katta ahamiyatga ega. bola buyum yoki hodisaning nomini, tashqi ko‘rinishini (shakli, rangi kattaligi va b.) bilishi kerak, uning qaysi xususiyatlari 1-darajali, qaysilari 2-darajali ekanligini aniqlay olishlari kerak. bu xususiyatlarni bolalar har doim ham mustaqil ajrata olmaydilar. ko‘pincha u diqqatini yorqin ahamiyatli bo‘lmagan detallarga qaratadi, natijada esa obyektning realligi buziladi. pedagogning vazifasi — bolani qurishga o‘rgatish, ya’ni buyumni uning ham ma asosiy xususiyatlarini birgalikda idrok qilishga o ‘rgatish. bu masalani yechishning asosini sensor madaniyatni tarbiyalash tashkil qiladi. «sensor madaniyat» tushunchasini maktabgacha tarbiya pedagogikasiga m.montessori ishlari olib keldi. lekin nisbatan oldingi davrda ko‘pincha faylasuflar hissiy tajribaga katta ahamiyat berishgan. shuningdek, abu nasr al-forobiy (873—950) «insonning bilimlarni egallashi sezgi vositasida amalga oshiriladi.uning universalistlarini egallashi alohida predmetlami hissiy idrok qilish orqali yuzaga keladi. sezgi bu — inson koiiglining bilimlarni egallash vositasi», — degan edi. inson paydo b o iish i bilan unda paydo b o iadigan …

5 / 7

qsadga yo‘nalgan b o iish i kerak. bola nimani va nima uchun kuzatishi kerakligini aniq tasaw u r qila olishi kerak. bunday maqsadga yo‘nalganlik va harakatning mukammalliligi idrokni chuqurlashtiradi, m a’lum momentlarda diqqatni va fikrni to ‘playdi, idrok tanlanganlik, baholangan ko‘rinishga keladi. bunday tahlil qilish qobiliyatini egallab olish uchun yuqori sensor madaniyat — predmetlami qurish va ularning xususiyatlarini ajrata bilish kerak bo’ladi, bu esa tasviriy faoliyatda alohida ahamiyatga ega. tasviriy faoliyat uchun birinchi o ‘rinda ko‘rish va his etish sezgilarining rivojlanishi muhimdir. «har bir yuqori sezgi idrok etilayotgan obyektdan uning o'ziga xos xususiyatining taassurotidan olinadi. k o‘z — bu ko‘zgu, unda ko‘rinayotgan narsaning aksi, ko‘z uning qarshisida turganda tasvirlanadi. qaralayotgan obyekt yo‘qolgan vaqtda, agar u yorqin bo‘lmasa, uning aksi ham yo‘qoladi. his etish — bu bir tekisda tartibga solingan organda harakat qiluvchi kuchdir, bu biron bir narsa bilan to ‘qnashish natijasida kelib chiqadigan har qanday o‘zgarishni idrok qiladi» (abdulla avloniy, …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matabgacha yoshdagi bolalarda tasviriy faoliyat jarayonidagi idrokni rivojlanishi"

3-ma`ruza. matabgacha yoshdagi bolalarda tasviriy faoliyat jarayonidagi idrokni rivojlanishi idrok deb, predmet va hodisalarning ongda, ularning bevosita ta ’siri natijasida aks etishga aytiladi. a trof olamdagi narsa hodisa larni idrok qilishdan bilish boshlanadi. bilishning hamma boshqa shakllari — esda olib qolish, tafakkur, tasaw ur idrok obrazlari asosida kuriladi. bolalar tasviriy faoliyati atrof-muhit, borliqni bilishga asoslanadi. shuning uchun idrokning rivojlanishi masalasi bolalarni rasm, loy, applikatsiya ishiga o ‘rgatish uslubiyatining asosiy muammolaridan biri hisoblanadi. badiiy obrazning yaratilishi mazmunning yorqin hissiy shakda berilishiga asos bo‘ladi. shuning uchun rassomning hayotni idrok qilishi bilishga oid va emotsional tom onlam i birlashtirish kerak. bu muammo h...

This file contains 7 pages in PDF format (113.4 KB). To download "matabgacha yoshdagi bolalarda tasviriy faoliyat jarayonidagi idrokni rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: matabgacha yoshdagi bolalarda t… PDF 7 pages Free download Telegram