bozor iqtisodiyoti

PDF 16 pages 566.6 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 566.6 KB

File type PDF

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

3-mavzu. bozor iqtisodiyotining mazmuni va amal qilish mexanizmi. oʻzbekistonda bozor iqtisodiyotiga oʻtishning xususiyatlari 1. bozor iqtisodiyotining mazmuni va uning asosiy belgilari bozor iqtisodiyotining amal qilish mexanizmi koʻplab asrlar davomida tarkib topib, shakllanib, hozirgi davrda madaniylashgan shaklni kasb etdi va koʻpgina mamlakatlarda hukmron iqtisodiy tizimga aylandi. mazkur iqtisodiyotning barqarorligi shu bilan izohlanadiki, uzoq davrli iqtisodiy evolyutsiya davomida uning amal qilishining asosiy klassik qoidalari saqlanib qoldi. oldingi bobda aytganimizdek, xususiy mulkchilikning paydo boʻlishi va ijtimoiy mehnat taqsimotining roʻy berishi bozor iqtisodiyotining kelib chiqishi va mavjud boʻlishing umumiy sharoiti hisoblanadi. xususiy mulkchilik va mehnat taqsimoti ijtimoiy xoʻjalikning tovar shaklini taqozo qiladi, tovar ishlab chiqarishning mavjud boʻlishi oʻz-oʻzidan pul muomalasi, ayirboshlash, taqsimlash va iste’molning bozorga oid xususiyatini koʻzda tutadi. tovar ishlab chiqarishning rivojlanishi bozor iqtisodiyoti taraqqiyotining asosini tashkil etadi. bozor iqtisodiyotining samarali amal qilishi uchun muhim shartlardan biri, ishlab chiqarishning mustaqilligi, tadbirkorlikning erkinligi, resurslarning erkin almashinuvidan iborat. bozor iqtisodiyoti – bu tovar ishlab chiqarish, …

2 / 16

arayonlarini hamda iqtisodiy munosabatlarning barcha subyektlarini qamrab oladi. bozor iqtisodiyoti subyektlari tarkibiga tadbirkorlar ham, yollanma ishchilar ham, pirovard iste’molchilar, ssuda kapitali egalari va qimmatli qogʻozlar egalari ham kiradi. odatda, bozor xoʻjaligining barcha asosiy subyektlari uchta guruhga boʻlinadi: uy xoʻjaliklari, korxonalar (tadbirkorlik sektori) va davlat. uy xoʻjaliklari – iqtisodiyotning iste’mol sohasida faoliyat qiluvchi asosiy tarkibiy birlik. uy xoʻjaliklari doirasida moddiy ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida yaratilgan tovar va xizmatlar iste’mol qilinadi. bozor iqtisodiyotida uy xoʻjaliklari mulk egasi hamda ishlab chiqarish omillarini yetkazib beruvchilar hisoblanadi. iqtisodiy resurslarni sotishdan olingan pul daromadlari shaxsiy ehtiyojni qondirish uchun sarflanadi. tadbirkorlik sektori – bu daromad (foyda) olish maqsadida amal qiluvchi iqtisodiyotning birlamchi boʻgʻinlaridir. u ish yuritish uchun oʻz kapitalini yoki qarz olingan kapitalni ishga solishni taqozo etadi, bu kapitaldan olingan daromad ishlab chiqarish faoliyatini kengaytirish uchun sarflanadi. tadbirkorlar tovar xoʻjaligida tovar va xizmatlarni yetkazib beradi. davlat – foyda olishni maqsad qilib qoʻymagan, asosan iqtisodiyotni tartibga …

3 / 16

umkin (1-rasm). 1-rasm. bozor xoʻjaligi subyektlari oʻzaro aloqasining umumiy modeli. har qanday bozor iqtisodiyotini tartibga solish mexanizmi asosan toʻrtta tarkibiy qismdan iborat boʻladi: narx, talab va taklif hamda raqobat. bozor iqtisodiyotining muhim va umumiy belgilari quyidagilardan iborat: - turli shakllardagi mulkchilikning mavjud boʻlishi va unda xususiy mulkchilikning ustun turishi; - tadbirkorlik va tanlov erkinligi; - raqobat kurashning mavjudligi; - davlatning iqtisodiyotga cheklangan holda aralashuvi; - korxona va firmalarning ichki va tashqi shart-sharoitlar oʻzgarishlariga moslashuvchanligi. bozor iqtisodiyotining tarixan tarkib topgan ikki turini ajratish zarur. birinchisi klassik yoki sof bozor iqtisodiyoti deb atalib, uzoq vaqt davomida shakllanib, gʻarbdagi rivojlangan mamlakatlarda xix asrning oxirlarigacha davom etib keldi. uning asosiy belgilari: a) xususiy mulkchilikka asoslangan holda iqtisodiy faoliyat yuritish; b) kapital va ishlab chiqarishning korxona miqyosida umumlashganligi; v) tadbirkorlar, ishchilar, ishlab chiqaruvchi va iste’molchilarning shaxsiy erkinligi; g) tadbirkorlarning yuqori foyda olish uchun kurashlari; d) iqtisodiyotning talab va taklif, erkin bozor narxi va raqobat kurashlari …

4 / 16

boshqa omillarni hisobga olib, turli iqtisodiy tadbirlarni, rivojlanish istiqbolini aniqlash, turli sohalar va tarmoqlar oʻrtasidagi nisbatlarni tartibga solish chora-tadbirlarini belgilash vazifalarini bajaradi; g) xoʻjaliklarni yuritishda reja usulidan foydalanishning kuchayishi (biznes rejasi, marketing tizimi orqali boshqarish); d) ijtimoiy himoyaning kuchayishi. bunda davlatga, jamoalar va xususiy kishilarga tegishli turli xil ijtimoiy ta’minot va ijtimoiy sugʻurta fondlarining vujudga kelishi. oʻquv yurtlari talabalari uchun oʻquv qoʻllanma./akad. m.sharifxoʻjaevning ilmiy tahriri ostida. – t.: «oʻqituvchi», 2002, 74-b. bank uy xoʻjaligi korxona (firma) davlat har qanday iqtisodiy tizim singari bozor iqtisodiyoti ham iqtisodiyotning umumiy muammolarini ifoda etuvchi quyidagi savollarga javob topishi zarur: nima va qancha miqdorda ishlab chiqarish zarur? qanday texnika va texnologiya bilan ishlab chiqarish zarur? kim uchun ishlab chiqarish zarur? agar bu savollarni umumiy ravishda qoʻyib, unga taraqqiyotning barcha bosqichlariga xos boʻlgan umumiy javobni beradigan boʻlsak, ularni loʻnda qilib: aholi ehtiyoji uchun zarur miqdor va turdagi tovar va xizmatlarni ishlab chiqarish; mavjud resurslardan samarali foydalanib, …

5 / 16

tining samarali, xalqchil va barqaror iqtisodiy tizim sifatida amal qilishi va rivojlanishi uning afzalliklari bilan bogʻliqdir. bozor iqtisodiyotining afzalliklari quyidagi jihatlar orqali ifodalash mumkin: 1) resurslarni taqsimlashning samaradorligi. bozor tizimi resurslarni samarali taqsimlashga yordam beradi. buning mazmuni shuki, raqobatli bozor tizimi resurslarni jamiyatga eng zarur boʻlgan tovarlar va xizmatlar ishlab chiqarishga yoʻnaltiradi. u ishlab chiqarish uchun resurslarni uygʻunlashtirishning ancha samarali usullarini va ishlab chiqarishga yangi, ancha samarali texnologiyani qoʻllashni taqozo etadi. qisqasi, bozor tizimi shaxsiy manfaatni shunday tartibda boshqaradiki, u jamiyat uchun mavjud resurslardan zarur tovarlarni talab darajasidagi miqdorda ishlab chiqarishni ta’minlaydi; 2) erkinlik. bozor iqtisodiyoti tizimining muhim afzalliklaridan biri shundaki, u shaxsiy erkinlik roliga ustivorlik beradi. koʻplab ayrim shaxslar va korxonalar iqtisodiy faoliyatini uygʻunlashtirish tashkil qilishning asosiy muammolaridan biridir. bunday uygʻunlashtirishni amalga oshirishning ikki usuli mavjud. biri – markazdan boshqarish va majbur qilish tadbirlarini qoʻllash; ikkinchisi – bozor tizimi vositasi orqali ixtiyoriy hamkorlik. faqat bozor tizimigina iqtisodiy faoliyatni majbur …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bozor iqtisodiyoti"

3-mavzu. bozor iqtisodiyotining mazmuni va amal qilish mexanizmi. oʻzbekistonda bozor iqtisodiyotiga oʻtishning xususiyatlari 1. bozor iqtisodiyotining mazmuni va uning asosiy belgilari bozor iqtisodiyotining amal qilish mexanizmi koʻplab asrlar davomida tarkib topib, shakllanib, hozirgi davrda madaniylashgan shaklni kasb etdi va koʻpgina mamlakatlarda hukmron iqtisodiy tizimga aylandi. mazkur iqtisodiyotning barqarorligi shu bilan izohlanadiki, uzoq davrli iqtisodiy evolyutsiya davomida uning amal qilishining asosiy klassik qoidalari saqlanib qoldi. oldingi bobda aytganimizdek, xususiy mulkchilikning paydo boʻlishi va ijtimoiy mehnat taqsimotining roʻy berishi bozor iqtisodiyotining kelib chiqishi va mavjud boʻlishing umumiy sharoiti hisoblanadi. xususiy mulkchilik va mehnat taqsimoti ijt...

This file contains 16 pages in PDF format (566.6 KB). To download "bozor iqtisodiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: bozor iqtisodiyoti PDF 16 pages Free download Telegram