ekonomatrikda ehtimollar nazariyasi va statistikaning asosiy tushunchalari

PDF 8 pages 550.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 550.8 KB

File type PDF

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

2-мавзу. эконометрикда эҳтимоллар назарияси ва статистиканинг асосий тушунчалари режа: 2.1. эконометрик тадқиқотларда статистик маълумотларни олиш, тақдим этиш шакл ва усуллари 2.2. статистик маълумотларни қайта ишлаш 2.3. эконометрикада ўзгарувчилар ва уларнинг турлари 2.1. статистик маълумотларни олиш, тақдим этиш шакл ва усуллари аввалги мавзуда таъкидланганидек маълумот сўзининг маъносини тушуниб олайлик. маълумот бирор нарса ҳақидаги хабар. бу хабар статисик кузатувлар натижасида олинади. агар биз иқтисодий жараённи кузатаётган бўлсак, у ҳолда олинган хабар ёки маълумот иқтисодий маълумот бўлади, яъни иқтисодий жараённинг қайсидир бир томони ҳақидаги маълумотни беради. кузатув натижасида тўпланган иқтисодий маълумотлар қайта ишланади ва олинган натижалар иқтисодий жараённи тадқиқ қилишда асос бўлиб хизмат қилади. иқтисодий маълумотлар бир неча турдаги статистик кузатувлар натижасида олинади. статистик кузатиш деганда ўрганилаётган ҳодиса ва жараёнлар тўғрисидаги маълумотларни маълум бир ягона илмий-ташкилий дастур бўйича қайд қилишга ва тўплашга айтилади. статистик кузатиш қанчалик тўғри, бир неча бор илмий-ташкилий экспертизалардан ўтган дастур билан ўтказилса, унинг маълумотлари аниқ қўйилган мақсадга эришиш учун …

2 / 8

собот ва махсус уюштирилган статистик кузатишларга (текширишларга) бўлинади. статистик кузатишнинг муҳим қоидаларидан бири – кузатиш ўтказишда тўплам бирликларини қамраб олиш масаласидир. бу масала ҳам макон, ҳам замон чегарасида тўғри ҳал этилиши мақсадга мувофиқдир. тўпланаётган маълумотларнинг аниқлиги, ҳаққонийлиги ва объективлиги ҳақида ҳеч қандай шубҳа бўлмаслиги керак. агарда қандайдир бир шубҳа туғилса (уни ҳажмидан қатъий назар), тўпламга киритилган ҳар бир кўрсаткич мустақил экспертлар томонидан текшириб кўрилгани маъқул. бу эрда гап нафақат арифметик ҳисоб-китоб устида кетяпти, балки ҳар бир бирликни объектив ҳақиқатни акс эттириши устида бормоқда. маълумотларни тўплаш ягона (ҳамма объектлар бўйича) дастур ва методология билан амалга оширилиши шарт, акс ҳолда, улар кераксиз маълумотларга айланади. 2.2. статистик маълумотларни қайта ишлаш ўрганилаётган ҳодиса бўйича статистик кузатиш ўтказиш натижасида у ҳақида кўпдан-кўп ва турли-туман тарқоқ маълумотлар тўпланади. бу маълумотлар асосида ҳали ҳеч қандай фикр юритиб бўлмайди, чунки улар тарқоқ ва ҳар хилдир. шунинг учун ҳам навбатдаги вазифа тўпланган маълумотларни бир тизимга келтириш, тартибга солиш, умумлаштиришдан …

3 / 8

дайдир бўлакларга бўлиш эмас, балки фақат шу ҳодисага хос хусусиятларни очиб бериш, ундаги мавжуд тенденция ва қонуниятни баҳолаш, миқдор ўзгаришлардан сифат ўзгаришларга, сифат ўзгаришлардан миқдор ўзгаришларга ўтиш жараёнларини аниқлаш ва баҳолашдир. гуруҳлаш методи олдида ўрганилаётган тўплам бирликларини типларга ажратиш, ҳодисалар ўртасидаги боғланишларни ва тўплам тузилишини ўрганиш вазифалари ҳам туради. бу вазифалар гуруҳлашнинг уч (типологик, аналитик, тузилмавий) туридан фойдаланиш орқали ҳал қилинади. умумий қонуният яққол кўринувчи йирик оралиқли гуруҳларни ҳосил қилиш мақсадида статистикада иккиламчи гуруҳлаш қўлланилади. даслабки гуруҳланган маълумотларга асосланиб, янги гуруҳларни ҳосил қилиш статистикада иккиламчи гуруҳлаш деб юритилади. статистик гуруҳлашнинг юқоридаги турлари асосан даслабки статистик маълумотлар бўйича амалга оширилади. иккиламчи гуруҳлаш оралиқларини йириклаштириш ёки кичрайтириш билан амалга оширилиши мумкин. жамланган ва гуруҳланган иқтисодий–статистик маълумотлар ўз навбатида жадвал ва графикларда тасвирланади. эконометрик тадқиқотнинг асосий масаласи олинган маълумотлар асосида иқтисодий жараёнлар орасида мавжуд ўзаро боғланишлар ва боғлиқликларни тадқиқ қилиш ва миқдорий жиҳатдан баҳолашдан иборат. бундай масалаларни ечишда ўрганилаётган ҳодиса ва жараёнларни ўзгаришига …

4 / 8

лади. жараённи ўзгариши йўналишига қараб тўғри боғланиш (омил белгининг қийматини ортиши билан натижавий белгининг қиймати ортиб борганда) ва тескари боғланишга (омил белгининг қийматини ортиши билан натижавий белгининг қиймати камайиб борганда) бўлинади. жараёнларни юзага келиши хусусиятига қараб функционал ва стохостик боғланишларга ажратилади. стохостик боғланишнинг хусусий ҳоли бу -корреляцион боғланиш, яъни омил белгиларнинг ўзгариши билан натижавий белгининг ўртача қийматини ўзгаришига олиб келувчи боғланиш. аналитик ифодаланишига қараб боғланишлар чизиқли ва чизиқли бўлмаган боғланишларга ажратилади. натижавий белги омил белгининг ўзгаришига пропорционал равишда ўзгарса боғланиш чизиқли, акс ҳолда чизиқли бўлмаган боғланиш дейилади. аммо ҳатто энг такомиллашган статистик модел ҳам иқтисодий ҳодиса ва жараёнларнинг бутун алоқадорлигини қамраб олишга қодир эмас. шунга кўра, иқтисодий таҳлил ва эконометрик моделлаштиришни қўллашда ҳар доим ноаниқлик элементлари мавжуд бўлади. одатда, эконометрик моделлаштиришни қўллашнинг самарадорлигини асосий шартларидан бири унинг реал кўриниш ва жараёнга айнан мос келиши ҳисобланади. эконометрик тадқиқотларда ноаниқ бўлишлигининг сабаблари қуйидаги ҳолларда содир бўлиши мумкин: 1. ахборотли ( ахборотнинг хатолиги, …

5 / 8

н мақсадга мувофиқ эмас. кўрсаткичлар ва омилларни тўлиқ қатор сифатида қуйидагича тасвирлаш мумкин: ) ) ) 1) биринчи омиллар гуруҳи )– бу моделга киритиладиганўзгарувчилар. 2) иккинчи омиллар гуруҳи ) …, ) – моделда қатнашмайди, лекин улардан ҳар бири тадқиқотчи томонидан кузатилаётган статистик жамланмада у ёки бу қийматларда назорат қилинади. 3) учинчи омиллар гуруҳи ),…, ) – тасодифий ўзгарувчилар, улар тадқиқотчи томонидан назорат қилинмайди, лекин нинг ўзгаришига таъсир этади. агар биринчи гуруҳга сони бўйича кўп бўлмаган, лекин нинг ўзгаришига кучли таъсир қилган омиллар қирса, ушбу эконометрик модел аҳамиятли деб ҳисобланади. бундан ташқари, қолган омиллардан кўпроқ сони 2 чи гуруҳга ва камроқ сони 3 чи гуруҳга киргани мақсадга мувофиқдир. боғлиқ ва боғлиқ бўлмаган ўзгарувчиларни танлаш. ҳодисалар орасидаги ўзаро боғланишларни ўрганиш эконометрика фанининг муҳим вазифасидир. бу жараёнда икки хил белгилар ёки кўрсаткичлар иштирок этади, бири эркли ўзгарувчилар, иккинчиси эрксиз ўзгарувчилар ҳисобланади. биринчи тоифадаги белгилар бошқаларига таъсир этади, уларнинг ўзгаришига сабабчи бўлади. шунинг учун …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekonomatrikda ehtimollar nazariyasi va statistikaning asosiy tushunchalari"

2-мавзу. эконометрикда эҳтимоллар назарияси ва статистиканинг асосий тушунчалари режа: 2.1. эконометрик тадқиқотларда статистик маълумотларни олиш, тақдим этиш шакл ва усуллари 2.2. статистик маълумотларни қайта ишлаш 2.3. эконометрикада ўзгарувчилар ва уларнинг турлари 2.1. статистик маълумотларни олиш, тақдим этиш шакл ва усуллари аввалги мавзуда таъкидланганидек маълумот сўзининг маъносини тушуниб олайлик. маълумот бирор нарса ҳақидаги хабар. бу хабар статисик кузатувлар натижасида олинади. агар биз иқтисодий жараённи кузатаётган бўлсак, у ҳолда олинган хабар ёки маълумот иқтисодий маълумот бўлади, яъни иқтисодий жараённинг қайсидир бир томони ҳақидаги маълумотни беради. кузатув натижасида тўпланган иқтисодий маълумотлар қайта ишланади ва олинган натижалар иқтисодий жараённи тадқиқ қили...

This file contains 8 pages in PDF format (550.8 KB). To download "ekonomatrikda ehtimollar nazariyasi va statistikaning asosiy tushunchalari", click the Telegram button on the left.

Tags: ekonomatrikda ehtimollar nazari… PDF 8 pages Free download Telegram