ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari

PDF 12 pages 203.2 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 203.2 KB

File type PDF

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

microsoft word - economic theory - lecture 2. 2- mavzu. ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning barcha bosqichlarida inson hayotining asosini moddiy ne’matlar ishlab chiqarish va xizmatlar ko‘rsatish tashkil etadi. ushbu mavzuda bir-biri bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan ishlab chiqarish omillari va jarayoniga tegishli muammolar qarab chiqiladi. dastlab ishlab chiqarishning omillari tavsiflanadi, ishlab chiqarishning maqsadi va mazmuni ochib beriladi, so‘ngra uning natijalari va samaradorligi bilan bog‘liq masalalar, shuningdek ishlab chiqarish imkoniyati va uning chegarasi tushunchasi ham bayon etiladi. mavzuning oxirida so‘nggi qo‘shilgan mahsulot va uning kamayib borishi, keyingi qo‘shilgan mehnat va kapital unumdorligining pasayib borishi qonunining mazmuniga aloqador marjinalistik g‘oyalar hamda o‘zbekiston respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasida ishlab chiqarishni jadal rivojlantirishga alohida e’tibor berilishi va uning sabablari bilan tanishtiriladi. 2.1. ishlab chiqarish omillari va ularning tarkibi ishlab chiqarish jarayonida haqiqatda qo‘llaniluvchi barcha resurslar ishlab chiqarish omillari deyiladi. iqtisodiyotning tizimi va shaklidan qat’iy nazar uchta omil: ishchi kuchi, mehnat …

2 / 12

i oldingi davrdagi mehnat mahsuli, ya’ni xom ashyo bo‘lishi mumkin. mehnat qurollari va mehnat predmetlari birgalikda ishlab chiqarish vositalari deb yuritiladi. bu esa mehnat jarayonining tabiatidan kelib chiqadi; shuning uchun ham ishlab chiqarish vositalari hamma ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar, insoniyat taraqqiyotining hamma bosqichlari uchun xosdir. ishlab chiqarish omillari insoniyat taraqqiyotining hamma bosqichlari uchun umumiy bo‘lsada, bu omillarga turli adabiyotlarda turlicha ta’rif beriladi. jumladan, «siyosiy iqtisod» darsliklarida ishlab chiqarishning ikki omili: moddiy va shaxsiy omillari mavjudligi tan olinadi. bunda mehnat qurollari va mehnat predmetlari (yer, suv, yer osti boyliklari kabi tabiiy boyliklar ham) ishlab chiqarish vositalari deyiladi va ishlab chiqarishning moddiy omilini tashkil etadi, ishchi kuchi esa uning shaxsiy omili deb yuritiladi. hozirgi bozor iqtisodiyotiga doir ko‘pchilik adabiyotlarda esa ishlab chiqarishning to‘rt omili: mehnat, kapital, yer-suv, tadbirkorlik qobiliyati tan olinadi. bu erda ishchi kuchi bilan mehnat o‘rtasidagi farqni anglab olish juda muhimdir. chunki, mehnat insonning to‘g‘rirog‘i ishchi kuchining ma’lum maqsadga qaratilgan faoliyati jarayoni …

3 / 12

millari ishchi kuchi, kapital, yer-suv va tadbirkorlik qobiliyatidan iborat deb ta’kidlaymiz (2.1-rasm). 2.1-rasm. ishlab chiqarish omillarining turkumlanishi ishchi kuchi insonning mehnatga bo‘lgan aqliy va jismoniy qobiliyatlarining yig‘indisi bo‘lganligi uchun bozor iqtisodiyoti davrida inson emas, mehnat jarayoni ham emas, balki ishchi kuchi tovar sifatida sotiladi, uning boshqa tovarlar kabi qiymati va nafliligi mavjuddir va binobarin, uning bozori bo‘ladi. shuning uchun hozirgi kunda keng qo‘llanilayotgan mehnat bozori tushunchasi o‘rniga ishchi kuchi bozori, mehnat resurslari o‘rniga ishchi kuchi resurslari deyilsa to‘g‘ri va tushunarli bo‘lar edi. kapital tushunchasi ham turli adabiyotlarda turlicha talqin qilinadi. ko‘pchilik kapital tushunchasini tarixiy tushuncha deb qarab, uning kapitalizmga xosligini isbotlaydi va kapitalni o‘z egasiga qo‘shimcha qiymat keltiruvchi qiymat, o‘z-o‘zidan ko‘payuvchi, o‘suvchi qiymat deb hisoblaydi. ayrim g‘arb iqtisodchilari ham, masalan, j.klark, l.valras, i.fisherlar kapitalga daromad keltiruvchi, foyda keltiruvchi, foiz keltiruvchi qiymat deb qaraydilar. qator g‘arb iqtisodchilarining, jumladan d.xayman, p.xeyne, e.dolon, j.robinson, r.dornbush va boshqalarning fikrini keltirib va ularni umumlashtirib, prof. …

4 / 12

tisodchilar kapitalistik iqtisodiy tuzumning sotsial mohiyatini ochish uchun masalaga bir tomonlama qarab, ishlab chiqarish omillarining qiymatiga e’tiborni kuchaytirgan. g‘arbdagi kasbdoshlarimizning ayrimlari ham kapitalni bir tomonlama, ya’ni uning qiymat tarafini e’tiborga olgan bo‘lsa, boshqalari esa iqtisodiy tushunchalarning tarixiyligini e’tibordan chetda qoldirib, uning moddiy ob’yektini, narsa va hodisalarning ashyoviy tomonini ko‘rsatadilar, shuning uchun ular kapitalni doimiy, o‘zgarmas tushuncha deb, ishlab chiqarish vositalarini kapital deb ataydilar. biz bu ikki xil tushunchani bir tanganing ikki tomoni, bir tushunchaning, ya’ni kapital tushunchasining ikki tomoni: uning bir tomoni moddiy va ashyoviy ko‘rinishi, ikkinchi tomoni esa uning qiymat ko‘rinishi ekanligini e’tiborga olamiz va uni bozor iqtisodiyoti sharoitida kapital deb ishlatamiz. biz kapital deganda o‘z egalariga daromad keltiradigan ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatishning hamma sohalarida ishlatiladigan ishlab chiqarish vositalarini, sotishga tayyor turgan tovarlarni, yangi vositalar va ishchi kuchini sotib olishga mo‘ljallangan pul mablag‘larini, ularning ashyoviy tomoni va qiymatining birligini tushunamiz. boshqacha qilib aytganda «kapital» ham qiymatga, ham naflilikka …

5 / 12

aydigan kishilarga aytiladi; bu xislatlar majmui esa tadbirkorlik qobiliyati deb yuritiladi. hozirgi davrda ayrim adabiyotlarda axborot va uning vositalarini, ekologiyani ham alohida omil deb ko‘rsatadilar. bizning fikrimizcha, ular yer va kapitalda o‘z ifodasini topadi. 2.2. ishlab chiqarish jarayonining mazmuni. ishlab chiqarish jarayoni-bu kishilarni o‘zlarining iste’moli uchun zarur bo‘lgan moddiy va ma’naviy ne’matlarni yaratishga qaratilgan maqsadga muvofiq faoliyatidir. moddiy va ma’naviy ne’matlar yaratish, turli xizmatlar ko‘rsatish jarayoni kishilar iqtisodiy faoliyatining asosiy tomonidir. ma’lumki, har qanday ishlab chiqarish, birinchi navbatda, mehnat jarayonidir yoki boshqacha qilib aytganda, tabiatdagi bor narsalarning ko‘rinishini o‘zining iste’moli uchun muvofiq holga keltirish uchun qilingan mehnat faoliyatidan iboratdir. ana shu mehnat jarayonida kishilar, eng avvalo, tabiat bilan, uning kuchlari va ashyolari bilan hamda bir-birlari bilan o‘zaro ma’lum munosabatda bo‘ladilar. kishilar o‘zlarining ongli maqsadga muvofiq unumli mehnati bilan tabiat moddalarining shakllarini o‘zgartiradilar va iste’moli uchun zarur bo‘lgan mahsulotni vujudga keltiradilar. mehnat jarayonida kishilar bilan tabiat o‘rtasida moddalar almashinuvi bilan birga …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari"

microsoft word - economic theory - lecture 2. 2- mavzu. ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning barcha bosqichlarida inson hayotining asosini moddiy ne’matlar ishlab chiqarish va xizmatlar ko‘rsatish tashkil etadi. ushbu mavzuda bir-biri bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan ishlab chiqarish omillari va jarayoniga tegishli muammolar qarab chiqiladi. dastlab ishlab chiqarishning omillari tavsiflanadi, ishlab chiqarishning maqsadi va mazmuni ochib beriladi, so‘ngra uning natijalari va samaradorligi bilan bog‘liq masalalar, shuningdek ishlab chiqarish imkoniyati va uning chegarasi tushunchasi ham bayon etiladi. mavzuning oxirida so‘nggi qo‘shilgan mahsulot va uning kamayib borishi, keyingi qo‘shilgan mehnat va kapital unumdorligining pasayib borishi qonunining ma...

This file contains 12 pages in PDF format (203.2 KB). To download "ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari", click the Telegram button on the left.

Tags: ishlab chiqarish jarayoni va un… PDF 12 pages Free download Telegram