zamonaviy iqtisodiyotda ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va mulkchilik munosabatlari

PDF 15 pages 664.8 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 664.8 KB

File type PDF

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

2. zamonaviy iqtisodiyotda ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va mulkchilik munosabatlari 2.1. iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari har bir davrda va makonda amal qilayotgan iqtisodiy munosabatlar majmuasi iqtisodiyotni tashkil qilish shakllari, xo„jalik mexanizmi va iqtisodiy muassasalar bilan birgalikda iqtisodiy tizimni tashkil qiladi. har bir jamiyat o‟z harajatlarini pasaytirishga yordam beruvchi mos keluvchi mexanizm va ma‟lum turdagi ishlanmalariga ega bo‟lgan iqtisodiy tizimini ishlab chiqishi kerak bo‟ladi. iqtisodiy tizim qaysi tovarlarni ishlab chiqilishini, qanday ishlab chiqilishini, kimlar ularni harid qilishini, tovar ayriboshlovni qanday amalga oshirishni va texnologik muvaffaqiyatga qanday erishish mumkinligini belgilab olishi kerak. iqtisodiy tizimlar mahsulot ishlar chiqarish uchun kerak bo‟ladigan omillarga kimlar egalik qiladi va iqtisodiy faoliyatni boshqarish, tartibga solish va rag‟batlantirishda qo‟llaniladigan metodlarga ajraladi 1 . iqtisodiy nazariyada ko„pincha iqtisodiy tizim tushunchasini ishlab chiqaruvchi kuchlarning rivojlanish darajasi bilan bog„lab turkumlashga harakat qilinadi. iqtisodiy tizimlarning ikki asosiy qutblari mavjud: ma‟muriy buyruqbozlik tizimi va bozor tizimi. bozor iqtisodiyotiga qarama-qarshi tizim ma‟muriy-buyruqbozlik iqtisodiyoti hisoblanadi. …

2 / 15

aror qabul qilish markaziy iqtisodiy boshqaruv asosida kechadi. hukumat tomonidan belgilab qo‟yilgan markaziy boshqaruv komiteti resurs-lardan foydalanish, mahsulotlarni ishlab chiqarish va tarqatish va ishlab chiqarishni tashkillashtirishni amalga oshiradi. hukumat o‟z ko‟rsatmalariga binoan ishlab chiqarishga ixtisoslashtirilgan ko‟pgina korxonalariga ham egalik qiladi. markaziy boshqaruv komiteti ishlab chiqarilishi ko‟zda tutilgan mahsulotlarni belgilab, huddi shu mahsulotlarni ishlab chiqish uchun qancha resurslar ketishini aniqlab beradi. kapital va iste‟mol tovarlari ishlab chiqarilishi teng taqsimlanadi va iste‟mol tovarlari markaziy boshqaruv komitetining uzoq muddatli ishlanmalari asosida moliyalashtiriladi. sof rejali iqtisodiyot hukumat egaligidagi mulk resurslari bilan ta‟minlash uchun markaziy rejaga tayanadi. ammo, real hayotda, sovet ittifoqi 1992 yilda tanazzulga uchrashidan avval xususiy mulkdorlikka yo‟l ochib berib, baz‟i bozorlarni birlashtirib yuborgan edi. rossiya va yevropaning ko‟p mamlakatlarida olib borilayotgan hozirgi islohotlar o‟zlarining rejali iqtisodiyotlarini kapitalistik va bozorga yo‟naltirilgan tizimlarga o‟zgartirib yubordi. xitoy islohotlari hali u darajaga yetmagan, lekin ular markaziy boshqaruv tizimiga bog‟liqligini qisqartirmoqda. garchi xitoy hukumati kapital va resurslarga …

3 / 15

aralash iqtisodiyot tizimi deb ham yuritiladi. ma‟muriy buyruqbozlik tizimiga qarama-qarshi turgan qutb bozor tizimi yoki kapitalizm deb nomlanadi. ushbu tizim iqtisodiy faoliyatni 2 campbell r. mcconnell, stanley l. brue. economics: principles, problems and policies. 17th edition. 40p. tashkilashtirishda va boshqarishda narx va bozorlardan foydalanish hamda resurslarga shahsiy egalik qilish bilan xarakterlanadi. bunda ishtirok etganlar o‟z qiziqishlariga ko‟ra harakat qiladi. insonlar va ishlab chiqaruvchilar iqtisodiy maqsadlariga tovar, iste‟mol va mehnatga bog‟liq qarorlari orqali erishadilar. bunday tizim kapitalga shahsiy egalikka yo‟l ochadi, narxlar vositasida muomalaga kirishadi, sotuvchi va haridorlar to‟qnash keladigan bozorlar orqali iqtisodiy faoliyatni muvofiqlashtiradi. tovarlar va xizmat turlari ishlab chiqariladi va resurslar istagan odamlarga taqsimlab beriladi. bu yerda resurs va tovarlarni sotuvchilar va sotib oluvchilarorasida raqobat yuzaga keladi. shunday qilib, iqtisodiy qaror qilish keng tus oladi. shuningdek, yuqori darajadagi iqtisodiy foyda ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlarni yangidan yangi tovarlarni ishlab chiqish turtki bo‟ladi. sof kapitalizm yoki fransuz tilidagi termin bilan aytganda …

4 / 15

y sotish borasida yetakchi iqtisodiy kuch emas. o‟sha yetakchi kuch endi bozordir. 3 erkin raqobatga asoslangan bozor iqtisodiyoti resurslarga xususiy mulkchilik, iqtisodiy faoliyatda va tadbirkorlikda erkinlik, iqtisodiy jarayonlarni tartiblashda va uyg„unlashtirishda bozor mexanizmidan foydalanish bilan tavsiflanadi. bunday tizimda har bir iqtisodiy sub‟ektning xatti-harkati uning 3 campbell r. mcconnell, stanley l. brue. economics: principles, problems and policies. 17th edition. 40-41p. xususiy manfaatiga asoslanadi. ular o„zlari qabul qilgan xo„jalik yechimlari va qarorlari asosida daromadlarini eng yuqori darajada yetkazishga intiladilar. bu alohida qabul qilingan qarorlar bozor tizimi yordamida uyg„unlashtiriladi. raqobat sharoitida tovarlarning ishlab chiqarilishi, resurslarning taklif qilinishi shuni bildiradiki, har bir mahsulot va resurslarning ko„plab mustaqil harakat qiluvchi xaridor va sotuvchilari mavjud bo„ladi. bu yerda iqtisodiy jarayonlarga davlatning aralashuvi cheklangan tavsifga ega bo„ladi. shu sababli davlatning roli xususiy mulkni himoya qilish va erkin bozorning amal qilishiga qulay sharoit yaratuvchi huquqiy tartiblar o„rnatishdan iboratdir. hozirgi zamon bozor iqtisodiyoti. hozirgi davrda real hayotda bozor iqtisodiyoti …

5 / 15

„ladi; ikkinchidan, sof kapitalizmdan farqli o„laroq, aqsh iqtisodiyotida yirik korporatsiyalar va kuchli kasaba uyushmalari shaklidagi qudratli iqtisodiy tashkilotlar mavjud. bu yerda, shuni alohida ta‟kidlash lozimki, xususiy mulkchilik va bozor tizimiga suyanish, ijtimoiy mulkchilik va markazdan rejalashtirish har doim ham bir vaqtda mavjud bo„lmasligi mumkin. masalan, sobiq millatchi germaniya iqtisodiyoti avtoritar kapitalizm deb atalgan, chunki mulkchilik xususiy bo„lib qolsada, mamlakat iqtisodiyoti qattiq nazorat ostiga olingan va markazdan boshqarilgan. buning teskarisi, bozor sotsializmi deb atalgan sobiq sotsialistik yugoslaviya iqtisodiyotida resurslarga ijtimoiy mulkchilik xos bo„lgan va bir vaqtda iqtisodiy faoliyatni tashkil qilish va boshqarishda erkin bozor asosida olib borilgan. shvetsiya iqtisodiyotida ham 90% dan ortiq xo„jalik faoliyati xususiy firmalarda to„plangan bo„lsada, davlat iqtisodiy barqarorlikni ta‟minlash va daromadlarni qayta taqsimlashda faol qatnashadi. hozirgi vaqtda xitoy xalq respublikasida davlatning markazlashgan holda iqtisodiyotga aralashuvi va rejalashtirish tizimi saqlanib qolgan holda bozor mexanizmlari muvaffaqiyat bilan qo„llanilib, barqaror va tez sur‟atlar bilan iqtisodiy o„sishga erishmoqda. 2.2. mulkchilik munosabatlarining …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zamonaviy iqtisodiyotda ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va mulkchilik munosabatlari"

2. zamonaviy iqtisodiyotda ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va mulkchilik munosabatlari 2.1. iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari har bir davrda va makonda amal qilayotgan iqtisodiy munosabatlar majmuasi iqtisodiyotni tashkil qilish shakllari, xo„jalik mexanizmi va iqtisodiy muassasalar bilan birgalikda iqtisodiy tizimni tashkil qiladi. har bir jamiyat o‟z harajatlarini pasaytirishga yordam beruvchi mos keluvchi mexanizm va ma‟lum turdagi ishlanmalariga ega bo‟lgan iqtisodiy tizimini ishlab chiqishi kerak bo‟ladi. iqtisodiy tizim qaysi tovarlarni ishlab chiqilishini, qanday ishlab chiqilishini, kimlar ularni harid qilishini, tovar ayriboshlovni qanday amalga oshirishni va texnologik muvaffaqiyatga qanday erishish mumkinligini belgilab olishi kerak. iqtisodiy tizimlar mahsulot ishlar c...

This file contains 15 pages in PDF format (664.8 KB). To download "zamonaviy iqtisodiyotda ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va mulkchilik munosabatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: zamonaviy iqtisodiyotda ijtimoi… PDF 15 pages Free download Telegram