ta'lim va tarbiya

PDF 18 pages 629.5 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 629.5 KB

File type PDF

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

tayanch iboralar: o’sish, taraqqiyot, genetik omillar, ijtimoiy omillar, faollik, yosh taraqqiyoti davrlari. davlatimiz tomonida qabul qilingan «ta’lim to’g’risidagi qonun» va «kadrlar tayyorlash milliy dasturi»da shaxsni kamol toptirishdan iborat bo’lgan vazifalar belgilab qo’yilgan. shaxs bu ijtimoiy munosabatlar yig’indisi, ya’ni individ sifatida tug’ilgan bola o’z atrofidagi kishilarning munosabatlari ta’sirida va o’zini anglash jarayonida shaxsga aylanadi. yusuf hos hojibning «qutadg’u bilig» asaridagi bosh masalalardan biri komil insonni tarbiyalashdir. a.jomiyning «baxoriston», «tuxfatul axror» va boshqa asarlarida ilm, ma’rifat, ta’lim-tarbiya, kasb-hunar o’rganish xaqidagi fikrlar ifodalangan. a.navoiyning «xazoyinul-maoniy», «maxbub-ul qulub», va boshqa asarlarida yetuk, barkamol insonning axloqi, qobiliyati to’g’risida qimmatli muloxazalar yuritilgan. yuqoridagilardan tashqari bobur, farg’oniy, mashrab, gulxaniy, nodira, uvaysiy, muqumiy, furqat, bedil, zavqiy, hamza, avloniy va boshqalarning yoshlar tarbiyasiga, fexl-atvor, oilaviy hayot masalalariga, shaxslararo munosabatlarga doir qarashlari ham turli janrlardagi asarlarida bayon qilingan. 2- mavzu: psixik rivojlanish va uni davrlashtirish muammosi r e j a: 1. shaxsning psixik taraqqiyoti masalasi. 2. psixik rivojlanishning shart-sharoitlari. 3. …

2 / 18

tarbiya ta’siri ostida tashkil topgan axloqiy sifatlar mavjuddir. psixologiyaning ayrim namoyondalari psixik xususiyatlar tug’ma paydo bo’ladi, bola tug’ilmasdan shakllanadi degan pozisiyada turadi. ona qornidan rivojlanish. ona qornida 2 haftada tuxum xo’jalaridan ya’ni (urug’langan tuxum xo’jayralari) zigotalar o’z yashovchangligini ta’minlaydi (grobshtayn, 1979; zal, 2004). zigota xo’jayralari maxsus differensialash jarayoni yuzaga keladi, strukturasida o’z funksiyalarini bajaradi. aynan usha kletkalar xuddu “men miya bo’laman yoki sen ichak bo’lasan” deyatganga uxshaydi. ona qornidagi embrional rivojlanishning 37 haftasidan boshlab insonga xos a’zolar yuzaga keladi. demak, zigota embrion (rasm 5.2a) ga aylanadi. undan keyingi 6 haftadan so’ng boshlang’ich organning yuragining urushi boshlanadi. (david g. myers psychology,© 2010 by worth publishers 174 page) prenatal development angliyalik genetik sh.aurebax «har bir odam xuddi kartaboz qo’liga karta olib o’ynagani kabi o’z hayotini qo’liga genlarni olib boshlaydi» deydi. uning fikricha «aqliy taraqqiyot darajasi maxsus qobiliyat, shaxsiy sifatlar bularning hammasi genetik faktorlar bilan muhit faktorlari o’zaro munosabatining natijasidan ibotardir» degan fikrni …

3 / 18

nasliy faktorlarning hal qiluvchi roli bor degan fikrni asoslashga intiladi. psixologlar v.n. kolbonovskiy, a.r. luriya, a.n. mironovlar tajribasi boshqa ahvolni ko’rsatadi. ya’ni bir tuxumdan bo’lgan egizaklardan bir xil tabiiy sharoitda, ta’lim metodlariga qarab, ijodiy (ya’ni kombinatorlik) faoliyatining ayrim turlarida mutlaqo har-xil natijalarni olish mumkin. fransuz psixologi r.zazzo bir tuxumdan bo’lgan egizaklar ustida shunga o’xshash tajribalar o’tkazib, psixika xususiyatlarning tug’ma xarakteri nazariyasiga qattiq zarba berdi. psixologlar va pedagoglar ixtiyorida bo’lgan juda ko’p faktlar har ikkala yo’nalishning ham cheklangan va bir yoqlamaligini ko’rsatadi. odamning genetik xususiyatlari bir ma’noda uning psixik xususiyatlarini belgilaydi deb xisoblash xatodir. ammo buning teskarisi ham ya’ni psixik taraqqiyotning tabiiy муаммоли савол: психологияда ривожланиш муаммоси қандай талқин этилади? imkoniyatlaridagi individual farqlarni batamom inkor qilish va odamlardagi g’oyat xilma-xil barcha individual psixologik xususiyatlarni faqat tashqi ta’sirotlar natijasidir, deyishi ham noto’g’ridir. shunday qilib har bir ayrim kishining taraqqiyoti (tug’ilgandan boshlab) organizmning o’sishiga bog’liq holda muhit, ta’lim va tarbiyaning ta’sirida, faol shaxsiy …

4 / 18

iy faollik. ularning har biri alohida bir olam bo’lishiga qaramasdan taraqqiyotni o’zaro hamkorlikda ta’minlaydi. masalan, agar ta’lim faoliyati aniq maqsad asosida amalga oshirilishi uchun shart-sharoit to’liq bo’lsa-yu, ammo o’quvchida shaxsiy faollik yetarli darajada shakllangan bo’lmasa u xolda psixik taraqqiyotda muammo vujuda keladi va uni zudlik bilan to’g’rilash zarurati qujudga keladi. psixik taraqqiyot sharoitlari va psixik taraqqiyotni xarakatga keltiruvchi kuchlar xaqidagi masalani to’g’ri hal qilishga shaxs taraqqiyoti haqidagi ta’limot yordam beradi. shaxsning mohiyati o’z tabiatidan ijtimoiy xarakterga egadir. shaxsdagi barcha psixik xususiyatlarning, ijodiy faolligining rivojlanishi manbalari uning tevarak-atrofidagi ijtimoiy muhitga bog’liq xisoblanadi. inson shaxsi маммоли савол: психик ривожланиши шароитлари ва уни харакатга келтирувчи кучлар нималардан иборат? determinlashgan bo’lib, uning ijtimoiy turmushi bilan belgilanadi. mana shu ma’noda shaxsning taraqqiyoti odamlar bilan munosabatida yuzaga keladigan ijtimoiy tajribani egallash jarayonidan iboratdir degan xulosa chiqarish mumkin. buning natijasida insonning psixik xususiyatlari, xarakteri, irodaviy xislatlari, qiziqishlari, mayllari va qobiliyatlari tarkib topadi. yuqorida bayon etilganlarga asoslanib psixologiyada …

5 / 18

a ongli, maqsadga muvofiq ta’sir ko’rsatish jarayoni sifatida ta’lim va tarbiya hal qiluvchi ahamiyatga egadir. birinchidan, odam muhit ta’siri ostidagi passiv obyekt bo’lmay, balki faol mavjudotdir. shuning uchun tashqi hayot ta’siri inson psixikasini to’g’ridan to’g’ri belgilamaydi, balki odamning muhit bilan bo’lgan o’zaro ta’siri orqali, uning muhitdagi faoliyati orqali belgilaydi. ikkinchidan, psixikaning rivojlanish oqibati, natijasi tashqi sharoitlarga bog’liqdir. lekin bu rivojlanishni bevosita tashqi sharoitdan va tashqi vaziyatdan keltirib chiqarib bo’lmaydi. bu sharoitlar hamda vaziyatlar hamisha odamning hayotiy tajribasi uning shaxsi individual psixologik xususiyatlari va psixik qiyofasi orqali ta’sir qiladi. mana shu ma’noda individ o’ziga xos psixikasi va shaxsiy tajribasini o’z ichki muhiti xususiyatlari orqali bilvosita ta’sir kiladi. o’z davrida i.m. sechenov odamning hatti-harakatlari tashqi tassurotlar orqali determinlashgani xaqidagi tezisni ilgari surganida tashqi taasurotlarni faqat muayyan paytda ta’sir etib turgan mavjud taasurotlar kabi sodda ravishda tushunmaslikni, balki aslini olganda mazkur odamning hayotiy tajribasida mujassamlashgan barcha avvalgi taassurotlar yigindisini nazarda tutish kerakligini uqtirib …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ta'lim va tarbiya"

tayanch iboralar: o’sish, taraqqiyot, genetik omillar, ijtimoiy omillar, faollik, yosh taraqqiyoti davrlari. davlatimiz tomonida qabul qilingan «ta’lim to’g’risidagi qonun» va «kadrlar tayyorlash milliy dasturi»da shaxsni kamol toptirishdan iborat bo’lgan vazifalar belgilab qo’yilgan. shaxs bu ijtimoiy munosabatlar yig’indisi, ya’ni individ sifatida tug’ilgan bola o’z atrofidagi kishilarning munosabatlari ta’sirida va o’zini anglash jarayonida shaxsga aylanadi. yusuf hos hojibning «qutadg’u bilig» asaridagi bosh masalalardan biri komil insonni tarbiyalashdir. a.jomiyning «baxoriston», «tuxfatul axror» va boshqa asarlarida ilm, ma’rifat, ta’lim-tarbiya, kasb-hunar o’rganish xaqidagi fikrlar ifodalangan. a.navoiyning «xazoyinul-maoniy», «maxbub-ul qulub», va boshqa asarlarida yetuk, barkamol...

This file contains 18 pages in PDF format (629.5 KB). To download "ta'lim va tarbiya", click the Telegram button on the left.

Tags: ta'lim va tarbiya PDF 18 pages Free download Telegram