jadid ma'rifatparvarlarining o'zbekistonning eng yangi tarixi bo'yicha referati

DOCX 17 pages 332.1 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 332.1 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

o’zbekiston respublikasi oliyta’lim fan va innovatsiyalar vazirligi urganch davlat pedagogika instituti maktabgacha ta’lim yo’nalishi 248-guruh talabasi tangriberganova dilnozaning “o’zbekistonning eng yangi tarixi’’ fanidan tayyorlagan referati. mavzu;jadid ma'rifatparvarlarininh o`lka ijtimoiy-ma’naviy hayotda tutgan o`rni. reja: 1. jadidchilik harakatining mazmuni, mohiyati va uning xalq ma'naviyatini oshirishdagi roli. 1. jadidchilik oqimi namoyandalarining faoliyati, ilmiy-ma'rifiy qarashlari va taqdiri. avvalo, shuni ta'kidlash joizki, ma'rifatparvarlik maf-kurasi, bir tomondan, kapitalistik munosabatlarning o'rta osiyoga kirib kelishi natijasida yuz bera boshlagan ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy o'zgarishlarni o'zida aks ettirsa, ikkinchi tomondan, uni rivojlantirdi, ma'naviy mazmunini boyitib bordi. uning oldida turgan vazifa feodal qoloqlikdan chiqish, o'lkaning ilg'or taraqqiyoti uchun choralar topishdan ibo-rat bo'lsa-da, hayot taqozosi bilan qo'yilgan masalalar va ularni hal qilish choralari turli bosqichda turlicha bo'l-ganligini bilib olish mumkin: 1. ma'rifatparvarlikning ilk namoyandalari: ahmad do-nish (1827-1897) (buxoro xonligini rossiya bilan taqqos-laydi). berdimurod berdax (1827-1900) (xiva xonligi ha-qida yozadi), sattorxon (1830-1902) (turkiston haqida yo-zadi), furqat (1858-1909) (ma'rifatparvarlikka doir she'rlar bitadi). 1. ma'rifatparvarlik …

2 / 17

rafdorlarining kuchli qarshiligiga duch keldi. ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy islohotlar yo'li bilan xalq va jamiyat hayotini yaxshilashga, madaniy yuksaklikka olib chiqishga qaratilgan dasturlarni bajarishga kirishildi. jadidchilik jamiyatni to'ntarish yo'li bilan emas, islo-hotlar yo'li bilan rivojlantirishni o'zining asosiy vazifasi deb belgiladi. jadidlar turkiston hududida uzoq davr mobaynida yuz bergan ijtimoiy-madaniy inqirozga barham berishga harakat qilganlar. shu maqsadda san'at, din, matbuot, maorif, adabiyot sohalarida islohot o'tkazish g'oyalarini ilgari surganlar. ular axloq-odob, e'tiqod, adliya, sog'liqni saqlash muammolarini qayta ko'rib chiqish, ijtimoiy-ma'naviy hayotning barcha sohalarini shakllantirishni maqsad qilib olgan edilar. istilo qilingandan so'ng ta'lim-tarbiya sohasidagi tanazzul yanada chuqurlashdi. endilikda turkistondagi maktab va madrasalar maxsus yollangan ba'zi bir ayg'oqchilar tomonidan taftish qilinib, ularning faoliyati noto'g'ri talqin etilar, ta'hm maskanlarida turli bid'atlar rasm qihnardi. vaqf mulklarini qisqartirish yo'li bilan bir qancha madrasalar yopib qo'yildi. umuman, chor hukumati ma'muriyati o'lkadagi eski maktab va madrasalarga nisbatan turli xil kurash usullarini qo'llay boshladi. 1890-yildan boshlab idoraviy yo'l bilan nazorat …

3 / 17

4-yil 19-dekabrda o'z qarashlari bilan tanilgan toshkent savdogari saidazim-boyning uyida mahalliy xalq vakillari uchun rus-tuzem maktabi ochildi. oradan bir yarim yil o'tgach, rus-tuzem maktablari rasmiy tarzda ma'qullandi va 1886-yili yana shunday 14 ta maktab ochildi. har bir rus-tuzem maktabiga «faxriy mutavalli» tayin-langan bo'lib, u maktab joylashgan shahar va qishloqda yashaydigan boylardan bo'lar edi. 1891-yilning 1-yanvariga kelib, rus-tuzem maktablarining soni 89 taga yetadi. rus-tuzem maktablaridagi o'qish 4 yil edi. o'quvchilar ras tili, matematika, kasb, ras qonunlari va shariatni o'rganardi. biroq chor rossiyasining o'lkada rus-tuzem maktablari ochib, ras-tilini o'rgatishga bo'lgan sa'y-harakatlari orama-viylik kasb etmadi. 1917-yilning may oyida o'z davrining mashhur pedagogi f. yegorov turkiston maorifming ahvoli to'g'risida shunday xulosaga kelgan edi: 1. rus-tuzem maktablari tashkil etilishidan ko'zlangan maqsadga erisha olmadi. normal aqliy rivojlanishni bera olmadi, ras tilini to'g'ri o'rgata olmadi, musulmon diniy ta'hmoti asoslarini ongli tushunishga xalaqit qila olmadi. 1. boshqa nohukumat maktablarning mavjudligi tuzem-chilarning keng ta'lim olishiga to'sqinlik qildi. shu boisdan …

4 / 17

lliy idoralar va shahar boshqarmalaridan ajratilishi lozim, deyilgan edi. bu maktablarga raslashtirish vositasi deb qaralardi. ularga qarama-qarshi «yangi usul maktablari» tuzish dasturi olg'a surildi. bu maktablarda, asosan, turkiy til va ilohiyot o'rgatiladi. jadidlar harakati tarixning porloq sahifalaridan biri bo'lgan. agar jadidlar faoliyatiga nazar solsak, ular naqa-dar vatanparvar, fidoyi, o'z g'oyalarini himoya qilish yo'lida hatto o'z hayotini qurbon qilishga ham tayyor mard insonlar ekanligini ko'ramiz. ular millatni ilm-ma'rifatli qilish yo'lida tolmas kurashchi bo'lganlar. bu yo'l yangi yo'l bo'lib, milliy ta'limni yuksak cho'qqilarga olib chi-qishga qaratilgan edi. jadidlarning ijtimoiy tarbiya ishlarida alohida oqim bo'lib shakllanishi qanday yuz berdi? jadidlar harakati ijtimoiy tarbiya ishlarida alohida oqim sifatida xx asr boshlarida qrim, kavkaz va markaziy osiyoda shakllandi. jadidlar o'z siyosiy dasturini taniqli qrim-tatar siyosiy arbobi ismoilbek g'aspirali (gasprinskiy) (1851-1914) dan oldilar. ismoilbek yuqori aslzodalar oilasidan chiqadi. qrimda musulmon diniy maktabida, moskva kadetlar korpusida harbiy ta'lim oladi. turkiya va fransiya (2 yil yashagan) bo'ylab sayohat …

5 / 17

ta-bini ochishga raxsat berdi. ikkinchi jadid maktabini 1898-yilda qo'qonda salohiddin ochdi. 1920-yili turkistonning turli joylarida 50 ga yaqin shunday maktab tuzildi. toshkentda 20 ta, qo'qonda 16 ta ana shunday jadid maktablari ochildi. jadidlar 1908-yilda buxoroda ro'znomalar nashr ettirdilar, yangi usul maktabi («maktabi usuli jadid») tashkil qildilar, bu maktablarda din asoslari bilan birga hisob, geografiya, tabiatshunoslik va boshqa dunyoviy fanlar o'qitilar edi. biroq har qanday islohiy harakatlarga tish-tirnoqlari bilan qarshi turgan jaholatparastlar ig'vosi bilan amirlik saltanati yangi uslub maktablarini yopadi. shundan so'ng 1909-yil 18-iyunda buxoro jadidlari «bolalar tarbiyasi» nomidagi yashirin jamiyat tuzdilar. bu maxfiy jamiyat kambag'al-yo'qsillar uchun maktablar ochdi, ularni bepul o'qitdi, omnia orasida gazeta, jurnal va kitoblar tarqatdi. shu harakatlari bilan mehnatkash xalq fikrini uyg'otishda katta hissa qo'shdi. «bolalar tarbiyasi» jamiyatidagi ma'rifatparvar jadidlar tashabbusi bilan 1912-yilda gazetalar nashr etildi. jadid maktablarini bitirgan o'nlab yoshlar ana shu jamiyat orqali musulmon sharqining istambul, anqara, qohira, makka shaharlariga o'qishga yuborildi. savol: jadidlar oktabr …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadid ma'rifatparvarlarining o'zbekistonning eng yangi tarixi bo'yicha referati"

o’zbekiston respublikasi oliyta’lim fan va innovatsiyalar vazirligi urganch davlat pedagogika instituti maktabgacha ta’lim yo’nalishi 248-guruh talabasi tangriberganova dilnozaning “o’zbekistonning eng yangi tarixi’’ fanidan tayyorlagan referati. mavzu;jadid ma'rifatparvarlarininh o`lka ijtimoiy-ma’naviy hayotda tutgan o`rni. reja: 1. jadidchilik harakatining mazmuni, mohiyati va uning xalq ma'naviyatini oshirishdagi roli. 1. jadidchilik oqimi namoyandalarining faoliyati, ilmiy-ma'rifiy qarashlari va taqdiri. avvalo, shuni ta'kidlash joizki, ma'rifatparvarlik maf-kurasi, bir tomondan, kapitalistik munosabatlarning o'rta osiyoga kirib kelishi natijasida yuz bera boshlagan ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy o'zgarishlarni o'zida aks ettirsa, ikkinchi tomondan, uni rivojlantirdi, ma'naviy mazmunin...

This file contains 17 pages in DOCX format (332.1 KB). To download "jadid ma'rifatparvarlarining o'zbekistonning eng yangi tarixi bo'yicha referati", click the Telegram button on the left.

Tags: jadid ma'rifatparvarlarining o'… DOCX 17 pages Free download Telegram