ahmad taroziy va janrshunoslik

DOC 99,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1665262957.doc arxiv.uz ahmad taroziy va janrshunoslik ahmad taroziy va janrshunoslik reja: i. kirish ahmad taroziyning “funun ul-balog’a“ asarining birinchi qismi tarkibidagi she’riy janrlar haqida umumiy malumot. ii. asosiy qism: 1. ahmad taroziy hayotiy faoliyati va adabiy me’rosi 2. ahmad taroziyning “funun ul- balog’a” asarida janrlar tasnifi 3. ahmad taroziyning turkiy janrlarga bo’lgan munosabati ш. xulosa i. ahmad taroziyning “funun ul-balog’a“ asarining birinchi qismi tarkibidagi she’riy janrlar haqida umumiy malumot. adabiyotshunoslikda adabiy tur va janrlar xususiyati o’zbek mumtoz adabiyotining muhim va ajralmas tarkibiy qismi hisoblanadi. zero, badiiy poetika xalq, millat, adabiyotning shakllanish tarixi, takomili g’oyaviy dunyosida o’z ifodasini topgan. adabiy janrlarda badiiy asarning ham mazmun, ham shakl jihatlari umumlashadi. u mazmun bilan shakl birligini umumlashtiruvchi bir ko’prikdir. muhimi shundaki, turkiy she’riyat navlari va ularning shakliy xillari xv asrning birinchi yarmi turkiy she’riyati tarkibida bo’lganligini isbotlab turadi. alisher navoiy ijodigacha ham o’zbek shoirlari xalq og’zaki she’riyati va aruz orqali paydo bo’lgan rang …

ushbu asarda uchraydigan nazariy yangiliklar tabiati imkon darajasida tadqiq etiladi. professor a. hayitmetov ta`kidlaganlaridek, ilgari o`tgan adabiyotshunos olimlar adabiyot nazariyasi bo`yicha kitob yozganlarida, ko`pincha, bir - yo she’r turlari, yoki vazn, yoki badiiy san’at masalasiga to`xtalganlar. yoki biror she’riy janr xususiyatlarini yoritib berganlar. shayx ahmad esa, bu sohada mukammal bir qo`llanma yaratishni, o`z risolasida nazariya masalalarining barchasini yoritib, tahlil qilib berishni niyat qiladi, toki uni o`qigan kishilar nazariyadan mumkin qadar to`la ma’lumot va foyda olsinlar... taroziy o’z kitobini zamon podshosi- ulug’bekka bag’ishlashga qaror qiladi. asarning kirish qismi ulug’bek haqidagi quyidagi ta’rif-tavsif bilan tugallangan:” saltanat daryosining gavhari va ma’dalat konining javhari, saxovat boronining abri va shijoat beshasining babri,farosat spehrining mohi, qayosat mulkining shohi,shohanshohi a’zam,shahriyori a’lam, sohibus-sayful- qalam,ma’dani lutfu karam, moliki riqobi umam,farmondehi turk,arab va ajam,mag’isiddin vad-davron amir ulug’bek ko’ragon…”. shayx ahmad taroziyning “funun ul-balog’a” (“yetuklik ilimlari”) asari kirishdan tashqari,besh qismdan iborat bo’lib,birinchi qism sharq she’riyatida,xususan,xv asr o’zbek adabiyotida istemolda bo’lgan sher …

o’zgarishlar deb hisoblaydi. ”bu o’n nav she’rkim,zikr qilduk,har qaysida tengri hazratinda tazarru qilsalar,munojot o’qirlar.va agar o’lgan kishini zikr qilsalar, marsiya derlar.agar kimarsani nafrin qilsalar, hajv va mazammat derlar ”. taroziy asl ismi shayx ahmad ibn xudaydod bo’lib, xiv asr oxiri xv asrning birinchi yarmida movarounnahrda, temuriy shahzoda, mirzo ulug’bek hukumronligi davrida yashab ijod etgan shoir va adabiyotshunosdir. taroziy o’sha davrning mashhur shoirlari lutfiy, haydar xorazmiy, atoiy, sakkokiylarga zamondosh bo’lgan. taroziy faqat turkiy tildagina emas, balki arab va fors tillaridagi adabiyotlar, adabiyot nazariyasiga oid asarlarni ham o’rgangan, ajoyib she’riy namunalar yaratgan. adabiyotimiz yirik namoyondalaridan biri z.m. bobur o’zining “muxtasar” asarida aruzning rajaz va ramal baxrlari izohida taroziyning she’rlaridan misol keltirgan bo’lib, baytlardan biri odatdan tashqari cho’ziq va o’ziga xos: ko’rdi ko’zum sahar chaman ichida bir parivashekim, yuzi gul, tani suman, zulfi binafsha, qaddi sarvi sihiy erdi, lab shakar, lola o’zidin o’tanib, da'vosidin suman tonib, erdi binafsha bosh solib, sarvu chinoru koj …

llanmalar ko’p bo’lgan holda, turkiy tilida bunday ilmiy asar risolalar yo’q edi. turkiy tilida asar yozishga, turkiy adabiyotni boyitishga, uni rivojlantirishga bel bog’lagan qobilyat egalari esa ulug’bek mirzo davrida tobora ko’payib borar edi. binobarin, taroziyning bu asari o’zbek xalqi ma’naviy va ma’daniy taraqiyoti bilan chambarchas bog’langan edi. . o’zbek adabiyotshunoslik tarixida she’rshunoslikka doir o’zbek tilidagi ilk nazariy qo’llanma bo’lgan, ahmad taroziyning “funun ul - balog’a” (“yetuklik ilmlari”) asari kirish qismdan tashqari 5 qismdan iborat: 1-qismda: she’rning g’azal, qasida, qit’a, ruboiy, masnaviy, musammat, mustazod, fard va boshqa turlariga keng ilmiy izoh beriladi; 2-qismda: qofiya va radif masalalari o’rganilib, qofiya she’rning asosiy ekanligi, qofiyasiz she’r bo’lishi mumkin emasligi ta’kidlangan; 3-qismda: badiiy tasvirning tarse’, tashbeh, iyhom, irsoli masal, tazmin, istiora, laff-u nashr, radd ul-matla singari 97 turi turkiy va forsiyzabon shoirlar asarlaridan olingan parchalar asosida tushuntirib berilgan; 4-qism: hajm jihatdan asarning asosini tishkil etib, u aruz vazni tahliliga bag’ishlangan. taroziy aruzni o’zbek tilidagi …

aning faksimilesi asosida "funun ulbalog’a" hozirgi o’zbek yozuvida nashr etildi. ("o’zbek tili va adabiyoti" jurnali, 2002 y., 1—6son; 2003 y., 1—3son). birinchi qism sharq she’riyatida, xususan, xv asr o’zbek adabiyotida iste’molda bo’lgan she’r turlari (janrlarning) ilmiy tarifiga bag’ishlangan. shayx ahmad bu o’rinda, turkiygo’y shoirlarning ijodiy tajribasidan kelib chiqib she’rning o’n turini tan oladi. shuningdek, bu turlarga ta’rif berishni, ularni she’riy namunalar bilan izohlashni o’z oldiga vazifa qilib qo’yadi: “bilgilkim, majmui’ shuaro istilohida she’rning aqsomi (qismlari) ul kim mo’tabardur o’n nav kelubdur: qasida, g’azal, qit’a, ruboiy, masnaviy, tarje’, musammat, mustazod, mutavval, fard”. shundan so`ng, u she’r turlarining mazmuni va uslubiga qarab yana bir necha xillarga bo`lishni izohlaydi. u bu haqda yozadi: “… va bu o’n nav she’rkim zikir qilduk, har qaysida agar tangri azza va jallaga (xudoga olqish sano aytish) hamd etsalar oni tavhid derlar; va agar muhammad mustafo sallallohu alayhi vassallam bas qilsalar na’t derlar; agar tangri hazratimda tazarru qilsalar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ahmad taroziy va janrshunoslik"

1665262957.doc arxiv.uz ahmad taroziy va janrshunoslik ahmad taroziy va janrshunoslik reja: i. kirish ahmad taroziyning “funun ul-balog’a“ asarining birinchi qismi tarkibidagi she’riy janrlar haqida umumiy malumot. ii. asosiy qism: 1. ahmad taroziy hayotiy faoliyati va adabiy me’rosi 2. ahmad taroziyning “funun ul- balog’a” asarida janrlar tasnifi 3. ahmad taroziyning turkiy janrlarga bo’lgan munosabati ш. xulosa i. ahmad taroziyning “funun ul-balog’a“ asarining birinchi qismi tarkibidagi she’riy janrlar haqida umumiy malumot. adabiyotshunoslikda adabiy tur va janrlar xususiyati o’zbek mumtoz adabiyotining muhim va ajralmas tarkibiy qismi hisoblanadi. zero, badiiy poetika xalq, millat, adabiyotning shakllanish tarixi, takomili g’oyaviy dunyosida o’z ifodasini topgan. adabiy janrlarda badii...

Формат DOC, 99,5 КБ. Чтобы скачать "ahmad taroziy va janrshunoslik", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ahmad taroziy va janrshunoslik DOC Бесплатная загрузка Telegram