kasbiy nutq asoslari

DOCX 6 pages 20.9 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.9 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

kаsbiy nutq аsоslаri (o‘qituvchi nutqi). mavzu rejasi: 1. mavzu bo'yicha nazariy ma'lumotlar. 2. mavzuni qo'shimcha materiallar asosida yakunlash o‘qituvchining ovozi, talaffuzi, diksiyasi, umuman, ti-rik nutqi hamisha o‘quvchilar, ayniqsa, kichik sinflardagi o‘quvchilar uchun o‘ziga xos etalon, namuna vazifasini bajaradi. o‘qituvchining tirik nutqidagi, kattadir, kichikdir, har qanday nuqson o‘quvchi nazaridan chetda qolmaydi, darhol uning diqqatini tortadi. bunday nuqson o‘qituvchi nutqida muntazam kuzatilsa, o‘quvchi o‘qituvchidan nohaq bo‘lsa-da, ranjigan hollarida mazkur nuqson asosida uni sirtdan ka-laka, mazax qilishgacha borishi mumkin. masalan, o‘quvchilar o‘zaro ana shunday o‘qituvchi haqida gaplashganda, uni mazkur nuqsonli ovoz, talaffuz yoki diksiya bilan eslashadiki, bu umumiy tarbiya jarayoni uchun ham ijobiy holat emas, al-batta. kasbiga sadoqatli o‘qituvchi o‘z o‘quvchisi ko‘zi o‘ngida qusursiz va qadrli ustoz imijini yaratish, uni sakdash uchun hamisha nutqining fonetik rasoligi haqida qayg‘urishi zarur. to‘g‘ri, tug‘ma xirqiroqlik, chiyildoqlik kabi ovozni yoqimsiz qiladigan jihatlardan tamoman qutulishning iloji yo‘q. ammo nutq texnikasini etarli darajada bilmas-lik oqibatida yuzaga keladigan nuqsonlardan fonetik …

2 / 6

tish maqsadida og‘ziga mayda tosh, she‘rlar, turli matnlarni o‘qish bilan shug‘ullanadi. ovozini rivojlantirish, ovoz apparatlarini chi-niqtirish uchun esa tepaliklarga yugurib chiqib, yugurib tushib, nafasini ushlab turgan holdd she‘rlarni deklamatsiya qiladi. demosfen gapirayotganda bir elkasini hadeb ko‘taraverish odatidan qutulish uchun erto‘lasining shiftiga uchi o‘tkir xanjarni osib qo‘yib, elkasini xanjarning ayni uchiga to‘g‘rilab turib, mashqlarini davom ettiradi. ana shunday mashaqqatli va muntazam mashqlar tufayli demosfen notiqlikning cho‘ng cho‘qqisini zabt etgan. o‘qituvchi nutqida kuzatiladigan kamchiliklardan biri fonatsiya jarayonida, ya‘ni nutq hosil bo‘lish paytida nafas olishdagi tartibsizliklar bilan bog‘liq. fonatsiya jarayonida nafas olish va nafas chiqarish fazalari shunday yo‘lga qo‘yilishi kerakki, nafas olish zo‘riqishsiz, bir qadar jadalroq, nafas chiqarish esa tekis, bir me‘yorda va davomliroq kechishi lozim. nafas chiqarish qanchalik davomli, uzun bo‘lsa, shunchalik yaxshi. zotan, tovush, nutq ayni shu nafas chiqarish jarayonida hosil bo‘ladi. fonatsiyada nafas olish va nafas chiqarish fazalarining ketma-ketligi, almashinish tartibini to‘g‘ri tasavvur etmoq kerak. bu fazalar bilan nugqning hajmiy …

3 / 6

uda qiynalganday tuyuladi, bu tinglovchi uchun ham sezilardi darajada qiynoq tug‘diradi. yana bir misol. odam o‘ta hayajonlanganida, qattiq qo‘rqqanida yoki og‘ir musibat ichida bo‘lganida, umuman, turli hissiy holatlarga tushganida so‘zlarkan, nafas olish va nafas chiqarish fazalarini nazorat qila olmay qoladi. buning natijasida normal fonatsiya uchun nafasi to‘g‘ri taqsimlan-maydi, ko‘pincha oddiy bir so‘z uchun ham nafasi etmay qoladi. tabiiyki, uning nutqi, so‘zlari, tovushlari g‘ayriodatiy bir shakllarda voqelanadi. o‘qituvchi bunday holatlarni ham hisobga olishi maqsadga muvofiq. u dars jarayonida keraksiz hissiyot va hayajonlarini jilovlab olishi kerak, aks holda bu holatlar uning nutqiga o‘zining salbiy ta‘sirini o‘tkazishi mumkin. nutq texnikasini egallashda umumiy tarzda bo‘lsa-da, fonetik bilimlardan boxabarlik zarur. ma‘lumki, tovushning fizik-akustik xususiyatlari uning balandligi, kuchi, tembri (bo‘yokdorligi), cho‘zikdigi kabi sifatlardan tarkib topadi. har qanday og‘zaki nutqning yashashini ta‘minlaydigan intonatsiyaning prosodik unsurlari bo‘lmish nutq melodikasi, nutq ritmi, nutq tempi (tezligi), nutq tembri kabi tushunchalar asosida ham mazkur fizik-akustik xusu-siyatlar yotadi. masalan, "nutkda ovozning (tonning) …

4 / 6

shqa joy-lardagiga qaraganda anchayin baland ovozda gapiradilar. bu yo‘l bilan go‘yoki sinfdagi shovqinni "bosib" qo‘yganday bo‘ladilar. ammo bu usulning ta‘siri baribir u qadar katta bo‘lmaydi, faqat o‘qituvchining ovoz apparati keraksiz zo‘ri-qadi, o‘zi tez charchaydi. yana ba‘zi o‘qituvchilar borki, ular darsda deyarli past ovozda so‘zlaydilar. bunda ham o‘qituvchining o‘zi qiynaladi, ammo sezilarli samaraga erishmaydi, faqat bunday ovoz bo‘g‘iq, tussiz eshitiladi va o‘quvchining diqqatini ushlab turmaydi. tajribali o‘qituvchi faqat baland yoki faqat past ovozda dars o‘tmaydi. tovushlarning balandligi, kuchi, tembri va cho‘ziqligidan iborat akustik sifatlarining turli darajalari (bu darajalarning diapazoni juda keng)ni bayon qilinayotgan axborotning mazmuni va tabiati, ayni paytda sinfdagi o‘quvchilarning ruhi-kayfiyatiga muvofiq ravishda modulyasiya qiladi, ya‘ni almashtirib turadi. ana shu tarzda monoton, quruq, ifodalilikdan mahrum nutq shaklidan qutuladi va nutqning ohangdorligi, ta‘sirchanligiga erishadi. o‘qituvchining nutq texnikasi bilan bog‘liq nuqsonlardan yana biri nutq tempi, tezligini to‘g‘ri belgilamaslik yoki tezlik-sekinlikning maqsadga ko‘ra mo‘‗tadilligini saqlay olmaslikdan iborat. nutqning tempi, albatta, bayon qilinayotgan materialning …

5 / 6

asa, uni o‘rni bilan o‘zgartirib tursa, ham pedagogik, ham psixologik jihatdan to‘g‘ri bo‘ladi. nutq texnikasida diksiya masalasi ham alohida o‘rin tutadi. har bir tovush, so‘zning to‘g‘ri va aniq talaffuz qili-nishi, nutq oqimida so‘z shakllari va gaplarning "chaynalmasligi", ayniqsa, o‘qituvchi nutqi uchun jiddiy talablardandir. taassufki, ba‘zan o‘qituvchilar nutqida ham diksiya noanikdigi bilan bog‘liq nuqsonlar kuzatiladi. masalan, ba‘zan "z" tovushini jarangsiz "s" tovushiga moyil tarzda talaffuz qilish uchraydi: siz — sis, eshitdingiz — eshit-dingis kabi. bu va bu singari nuqsonlar nutq tovushlari-ning hosil bo‘lish o‘rinlarini yaxshi bilmaslik va artikulya-sion apparat (tovush hosil qilishda ishtirok etadigan nutq a‘zolari)ning etarli darajada faol emasligi natijasida paydo bo‘ladi. noto‘g‘ri yoki noaniq talaffuz qilinadigan tovushning hosil bo‘lishida ishtirok etadigan nutq a‘zola-rining faolligini oshirish yo‘li bilan kishi nutqidagi ana shunday diksion xatolarni tuzatish mumkin. buning uchun xilma-xil mashqlar yaxshi yordam beradi. masalan, turli tez aytishlar, maqol va matallar, turli mazmundagi matnlarni muntazam ovoz chiqarib takrorlash ana shunday mashq-larning …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kasbiy nutq asoslari"

kаsbiy nutq аsоslаri (o‘qituvchi nutqi). mavzu rejasi: 1. mavzu bo'yicha nazariy ma'lumotlar. 2. mavzuni qo'shimcha materiallar asosida yakunlash o‘qituvchining ovozi, talaffuzi, diksiyasi, umuman, ti-rik nutqi hamisha o‘quvchilar, ayniqsa, kichik sinflardagi o‘quvchilar uchun o‘ziga xos etalon, namuna vazifasini bajaradi. o‘qituvchining tirik nutqidagi, kattadir, kichikdir, har qanday nuqson o‘quvchi nazaridan chetda qolmaydi, darhol uning diqqatini tortadi. bunday nuqson o‘qituvchi nutqida muntazam kuzatilsa, o‘quvchi o‘qituvchidan nohaq bo‘lsa-da, ranjigan hollarida mazkur nuqson asosida uni sirtdan ka-laka, mazax qilishgacha borishi mumkin. masalan, o‘quvchilar o‘zaro ana shunday o‘qituvchi haqida gaplashganda, uni mazkur nuqsonli ovoz, talaffuz yoki diksiya bilan eslashadiki, bu umumi...

This file contains 6 pages in DOCX format (20.9 KB). To download "kasbiy nutq asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: kasbiy nutq asoslari DOCX 6 pages Free download Telegram

kasbiy nutq asoslari

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "kasbiy nutq asoslari"

Similar files