tushunchalarni shakllantiruvchi mantiqiy usullar

DOCX 5 sahifa 38,2 KB Bepul yuklash

5 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 38,2 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 5

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 5

mavzy №11. tushunchalarni shakllantiruvchi mantiqiy usullar reja: 1.mantiq ilmining fanlar tizimidagi orni. 2. tushunchaning tilda ifodalanishi tuzilishi: nom va termin. 3. tushunchalar bilan bajariladigan mantiqiy amallar 4. fikr yuritishda tushunchalar bilan boglik xatoliklari i.mantiq ilmining fanlar tizimidagi orni.talaba ushbu mavzuga tayyorgarlikda sharipov m., fayzixoʻjayeva d., mantiq (maʼruzalar matni)da foydalanishini tavsiya etamiz. mantiq arabcha so’zdan olingan bo’lib “so’z”, “fikr”, “aql” ma'nosini anglatadi. mantiq atamasi o’rta asrlarda markaziy osiyo va yaqin shrqda qo’llanilgan. mantiq yunoncha “logika” atamasiga mos keladi. logika “logos” so’zidan olingan bo’lib “so’z”, “fikr”, “nutq”,“aql” ma'nolarini anglatadi. logikaga fan sifatida mil.av. iv asrda aristotel asos solgan.kundalik muomalada mantiq atamasi turli o’rinda biz tomonimizdan ko’p qo’llaniladi. masalan: “fikrlar mantig’i”, “gap mantig’i”, “hatti-harakat mantig’i”, “narsalar mantig’i”, “voqealar mantig’i” kabi jumlalar biz tomonimizdan fikrimizni ifodalashda qo’llaniladi. hozirgi davrda mantiq tushunchasi turli ma'nolarni anglatadi. birinchidan, bu so’z ob'ektiv olamdagi narsa va hodisalar rivojlanishi va o’zgarishidagi qonuniyatni anglatadi. bu ob'ektiv mantiq deb ataladi. ob'ektiv mantiq …

2 / 5

adqiqot uslubiga k o’ra an'anaviy mantiq (aristotel mantig’i) va xix asrning ikkinchi yarmidan boshlab mantiq fanida sun'iy (formallashgan) tildan foydalanuvchi matematik metodlar keng qo’llanila boshlanishi asosida shakllangan matematik mantiq (zamonaviy mantiq) sohalariga bo’linadi. fan-texnika taraqqiyoti hamda matematik mantiq metodlarining ilmiy tadqiqotlarda keng qo’llanilishi sababli bu yo’nalish an'anaviy mantiqdan farqlash uchun ham zamonaviy mantiq ham deb nomlanadi.ilmiy bilishda formal mantiq bilan bir qatorda nemis faylasufi gegel tomonidan asos solingan dialektik mantiq ham keng qo’llaniladi. dialektik mantiq hodisalar o’zaro aloqadorligi, o’zgarishi va taraqqiyotini tadqiq etishda ob'ektivlik, tarixiylik va mantiqiylikning yaxlitligi, abstraktlikdan konkretlikga o’tishdan foydalanadi.mantiq bilish jarayoni bilan uzviy bog’liqdir. chunki mantiq fanini o’rganish ob'ektini tafakkur tashkil etadi.bilish – bilim olish maqsadida vaqelikni inson ongida in'ikos etish jarayonidir. u hissiy organlar va tafakkur yordamida amalga oshadi. hissiy bilishning uchta asosiy bosqichi mavjud: sezgi, idrok va tasavvur. sezgi (ko’rish, eshitish, ta'm bilish, hid bilish, teri orqali sezish) – predmetlarning biror-bir tashqi xususiyatini (rang, shakl, …

3 / 5

a ifodalovchi tafakkur yordamida amalga oshiriladi.mantiq fanini o’rganish tafakkurning mantiqiy madaniyatini oshirish uchun xizmat qiladi. mantiqiy madaniyat darajasi inson tomonidan egallangan mantiqiy usullar bilan xarakterlanadi. ba'zi hollarda insonning mantiqiy fikrlash darajasi uning fiziologik tabiatiga bog’liq deb aytiladi. bu fikr xato xisoblanadi. xo’sh agar mantiqiy fikrlash insonga tabiat tomonidan berilmasa u qanday egallanadi?tafakkurning mantiqiy madaniyati kishilar o’rtasidagi muomala, ta'lim va tarbiya jarayonida shakllanadi va natijada biz bu fikrlash usullariga duch kelishimiz natijasida ulardan qaysi biri to’g’ri va qaysi noto’g’riligini ajratib olamiz. kundalik hayotda ham biz mantiqiy fikrlash usullaridan foydalanamiz. mantiq fanini o’rganish esa fikrlashning to’g’ri usullarini sistemalashtiradi. mantiqni o’zlashtirish kishilarning fikrlash jarayonidagi mantiqiy hatolarni ko’rsatish imkoniyatini ham beradi.mantiqiy fikrlash madaniyati fikrlarimizning aniq, izchil va asosli bo’lishi uchun imkon beradi. mantiq fani ta'lim sohasida ham ancha qo’l keladi. sababi o’qituvchining asosiy vazifalaridan biri o’quvchilarga ma'lum bilimlarni uqtirishdir. buning uchun esa uni aniq va asosli qilib berishi lozim. shu bilan birga o’qituvchining asosiy …

4 / 5

moq) kiradi. fikr predmetida nafaqat real mavjud bo’lgan buyumlar, balki xossa va munosabat hamda inson ongidagi g’oya, nazariya kabilar ham tushuniladi. predmet belgilari deb, predmetlarni bir-biridan farq qiluvchi hamda ularning bir-biriga o’xshashligini ifoda qiluvchi tomonlar, munosabatlar va xususiyatlarga aytiladi. har bir predmet olamdagi boshqa predmetlar bilan aloqada bo’lganligi uchun o’zining ko’pgina belgilariga ega bo’ladi. bu belgilar: 1) yakka va umumiy, 2) muhim va nomuhim, 3) zaruriy va tasodifiy, 4) ijobiy va salbiyga bo’linadi. belgining faqat bir predmetga xos bo’lganlari yakka, bir qancha predmetlarga xos bo’lganlari umumiy belgilar hisoblanadi. masalan: xitoyning dunyoda aholisi soniga ko’ra eng katta davlat ekanligi yakka belgi, osiyoda joylashgan davlat ekanligi umumiy belgi hisoblanadi.tushunchada predmet o’zining muhim belgilari orqali fikr qilinadi, nomuhim belgilar predmetda mavjud bo’ladi, lekin uning mohiyatini ochib bermaydi. masalan: o’simliklarning bir yillik yoki ko’p yillik ekanligi muhim belgi, kim tomonidan ekilganligi nomuhim belgi hisoblanadi. ba'zi hollarda muhim belgilar nomuhimga, nomuhim belgilar esa muhimga aylanadi.zaruriy …

5 / 5

yasida to’g’ridan-to’g’ri aks etmasdan, ma'lum bir mantiqiy usullardan foydalanish orqali hosil bo’ladi. bu usullarga taqqoslash, analiz, sintez, abstraktsiyalash, umumlashtirish kiradi:a) taqqoslash yordamida predmetlarni boshqalari bilan o’zaro solishtirilib, ularning o’xshash va umumiy belgilari hamda boshqalaridan ajratib turuvchi yakka belgilari aniqlanadi;b) analiz yordamida predmetni fikran tashkil qiluvchi muhim belgilar alohida ajratilib, har qaysisi o’rganiladi. sintez analizga teskari jarayon bo’lib, unda fikran ajratilgan predmetning belgilari birlashtirilib, bir butun holga ketiriladi. sintez yordamida predmet haqida yaxlit fikr hosil qilinadi; c) abstraktsiyalash yordamida predmetning umumiy va yakka belgilaridan uning mohiyatini tashkil etuvchi muhim tomonlarlariga o’tiladi hamda nomuhimlaridan chetlashiladi; d) umumlashtirishda predmetlarning ayrim umumiy o’xshash, muhim xususiyatlariga ko’ra bitta umumiy tushunchaga birlashtiriladi va shu yordamida umumiy belgiga ega predmetlarning sinfi haqida fikr yuritiladi. tushunchalar so’z va so’z birikmalari orqali ifodalanadi. masalan: “kitob”, “kompyuter”, “navoiy shahri”, “birlashgan millatlar tashkiloti” va hakozo. tushuncha va so’zning aloqadorligi tafakkur bilan tilning bog’liqligidan kelib chiqadi. tushuncha va so’z aynan bir xil …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 5 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"tushunchalarni shakllantiruvchi mantiqiy usullar" haqida

mavzy №11. tushunchalarni shakllantiruvchi mantiqiy usullar reja: 1.mantiq ilmining fanlar tizimidagi orni. 2. tushunchaning tilda ifodalanishi tuzilishi: nom va termin. 3. tushunchalar bilan bajariladigan mantiqiy amallar 4. fikr yuritishda tushunchalar bilan boglik xatoliklari i.mantiq ilmining fanlar tizimidagi orni.talaba ushbu mavzuga tayyorgarlikda sharipov m., fayzixoʻjayeva d., mantiq (maʼruzalar matni)da foydalanishini tavsiya etamiz. mantiq arabcha so’zdan olingan bo’lib “so’z”, “fikr”, “aql” ma'nosini anglatadi. mantiq atamasi o’rta asrlarda markaziy osiyo va yaqin shrqda qo’llanilgan. mantiq yunoncha “logika” atamasiga mos keladi. logika “logos” so’zidan olingan bo’lib “so’z”, “fikr”, “nutq”,“aql” ma'nolarini anglatadi. logikaga fan sifatida mil.av. iv asrda aristotel asos solg...

Bu fayl DOCX formatida 5 sahifadan iborat (38,2 KB). "tushunchalarni shakllantiruvchi mantiqiy usullar"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: tushunchalarni shakllantiruvchi… DOCX 5 sahifa Bepul yuklash Telegram