shaharlar rivojlanishi va urbanizatsiya

DOCX 26 pages 60.9 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 60.9 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

9-mavzu. shaharlar rivojlanishi va urbanizatsiya reja 1. shaharlar geografiyasi fanining mazmuni, ob’ekti, predmeti va vazifalari. 1. shahar tushunchasi va shaharlarni iqtisodiy geografik o‘rganish. 1. shaharlar rivojlanishining tarixiy bosqichlari. 1. shaharlarning iqtisodiy geografik holati. 1. urbanizatsiya jarayonining xususiyatlari. 1. shaharlarning funksional tiplari va klassifikatsiyasi. 1. shahar aglomeratsiyalari 1. mayatnikli migratsiya 1. rayon planirovkasi va shaharsozlik masalalari. 1.shahar geografiyasi fanining mazmuni, ob’ekti, predmeti va vazifalari shaharlar geografiyasi yoki geourbanistika fani ijtimoiy-iqtisodiy geografiyaning asosiy tarmoqlaridan hisoblanadi. aholi geografiyasi, sanoat geografiyasi, qishloq xo‘jaligi geografiyasi, transport geografiyasi kabi ijtimoiy-iqtisodiy geografiyaning birinchi tarmoqlari qatorida turadi. shaharlarni nafaqat geograflar, balki demograflar, shaharshunoslar, sotsiologlar va ixtisoslashgan olimlar o‘z nuqtai nazaridan o‘rganadilar. shaharlar geografiyasi fanining paydo bo‘lishi va rivojlanishiga shuncha ko‘p iqtisodiy geograf olimlar o‘z hissalarini qo‘shganlar. sobiq ittifoqdagi olimlardan n.n.baranskiy, v.g.dubrovin, e.n.persik, g.m.lappo, b.s.xorov va boshqalardir. o‘zbekistonda shaharlar geografiyasining rivojlanishiga quyidagi olimlarning xizmati katta, bular: t.r.raimov, a.s.soliev, o.t.ata-mirzaev, e.a.axmedov va boshqalardir. shaharlar boshqa geografik ob’ektlarga qaraganda o‘zining yaxlitligi …

2 / 26

zifani bajaradi. shuni ta’kidlash lozimki, shaharlar hududiy birlikdir, shuningdek, ular murakkab ijtimoiy-iqtisodiy kategoriya, bundan tashqari shaharlarda atrof-muhit, mazkur hududning ijtimoiy-iqtisodiy faoliyati aks etadi va shaharlar har bir davlat, hudud iqtisodiy va ijtimoiy geografik tuzilishining tayanch nuqtalari bo‘lib xizmat qiladi. shaharlar bizning o‘tmishimiz, hozirgi kundagi qudratimiz va istiqbolda rivojlanish qudrati va imkoniyatimizdir. ular erdagi chinikam porloq yulduzdir. chunki, har bir mamlakatning rivojlanish darajasi bilan birga shu mamlakat urbanizatsiya darajasining yuqori yoki pastligidir, yoki boshqacha qilib aytganda, shahar xalqning hayotida iqtisodiy, siyosiy va ma’naviy markaz bo‘lib, taraqqiyotning asosiy harakatlantiruvchi kuchi hisoblanadi. shaharlar bozor iqtisodiyotiga o‘tishda asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi. ularda mavjud bo‘lgan bank-moliya tizimlarini bozor infrastrukturasi ma’nosida ta’riflash mumkin. binobarin, mustaqil mamlakatimizning siyosiy hayoti va uning bozor munosobatlariga o‘tish davrida shaharlarning ahamiyati beqiyosdir. shaharlarda zamonaviy tarmoqlar, ilg‘or texnologiya joriy etish imkoniyati kattadir. xorijiy sarmoyadorlar ham asosan shaharlar va ayniqsa, infrastruktura tizimi mukammal shakllangan markazlarni tanlashadi. shaharlarda mahsulot ayirboshlash va pul aylanishi …

3 / 26

oslash usuli, statistik usul, tarixiy qiyoslash usuli, iqtisodiy taqqoslash usuli, sotsiologik so‘rovlar o‘tkazish usuli, iqtisodiy bashoratlash usuli va boshqa usullardan foydalaniladi. masalan, biron bir shaharni o‘rganishda, boshqa shahar bilan geografik taqqoslab o‘rganiladi. misol uchun, samarqand shahrini iqtisodiy geografik jihatdan o‘rganmoqchi bo‘lganda, bu shahar toshkent yoki buxoro shahri bilan geografik taqqoslash mumkin. shuningdek, statistik usuldan foydalanilganda, samarqand shahri aholi soni, aholining tabiiy va mexanik o‘sishini boshqa shahar statistik xususiyatlari bilan taqqoslab, tahlil va xulosalar keltirish mumkin. tarixiy qiyoslash usulida esa, samarqand shahri qachon vujudga kelgan, shaharning tarixiy taraqqiyot bosqichlari boshqa shaharlar tarixiy rivojlanish davrlari bilan solishtirilib, o‘z fikrlarini bayon etish mumkin. iqtisodiy qiyoslash usulida, samarqand shahri iqtisodiyotida sanoatning qaysi sohalari rivojlangan, qaysi sohadan ko‘p daromad oladi va boshqa xizmat ko‘rsatish sohalari o‘rganilib, boshqa shaharlar bilan qiyoslash mumkin bo‘ladi. kartografik usulda xaritalarda har bir shaharning sanoat tarmoqlarining rivojlanishi, aholisi soni kabi ma’lumotlar keltirilgan bo‘ladi. shu ma’lumotlarni boshqa shaharlar bilan solishtirish mumkin bo‘ladi. …

4 / 26

i esa, shaharlar geografiyasi, a.s.soliev aytganidek, ijtimoiy-itqtisodiy geografiyaning asosiy tarmoqlaridan biri bo‘lib, u turli mamlakat va rayonlarda shaharlarning vujudga kelishi va rivojlanish xususiyatlarini, ularning murakkab hududiy tizimlarining shakllanish qonuniyatlarini o‘rganadi. shaharlarni o‘rganishda, shaharning o‘zini alohida o‘rganish mumkin, chunki o‘rta osiyo shaharlarining ko‘pchiligi qishloqlar negizida paydo bo‘lganligini hisobga olib, shaharlarni atrofi bilan o‘rganish mumkin. shaharlar geografiyasi fanining vazifalari quyidagilar hisoblanadi: shahar tushunchasi, shaharlarning vujudga kelishi va rivojlanishi, shaharlar rivojlanishining tarixiy bosqichlari, shaharlarni iqtisodiy geografik o‘rganish, shaharlarning iqtisodiy geografik holati, urbanizatsiya jarayonining xususiyatlari, shaharlarning funksional tiplari, shaharlarning aholi soniga qarab klassifikatsiyasi, shahar aglomeratsiyalari, mayatnikli migratsiya, rayon planirovkasi va shaharsozlik masalalari va boshqalar hisoblanadi. 2. shahar tushunchasi va shaharlarni iqtisodiy geografik o‘rganish ma’lumki, aholi punktlari aholi yashaydigan joydir, shu bilan birga aholi punktlari ishlab-chiqarish va iste’mol markazlari bo‘lib hisoblanadi. aholi punktlari ikki tipga bo‘linadi-shaharlar va qishloqlar. qisqacha qilib aytganda, aholi punktlarida yashaydigan aholisining asosiy qismi, yani 75% dan yuqori qismi qishloq xo‘jaligi bo‘lmagan …

5 / 26

ligida band bo‘lmagan aholi punktlaridir (segida, 2013). iqtisodiy geograf olimlarning ta’kidlashicha shaharlar hududiy birlikdir, shuningdek murakkab ijtimoiy-iqtisodiy kategoriya hamdir. bundan tashqari shaharlar mazkur hududning ijtimoiy-iqtisodiy faoliyati aks etadi va shaharlar har bir davlat, hududning markazi, tayanch nuqtasi hisoblanadi. rus olimi g.m. lappo yozganidek, shaharlar ham tirik organizmdek tug‘iladi, ular ma’lum joyda va vaqtda paydo bo‘ladi hamda hayoti davrida bir necha funksiyalarni bajaradi. shaharlar tabiiy ofatlar, urushlar yoki boshqa hodisalar tufayli yo‘q bo‘lib ketishi mumkin, ba’zi shaharlar yana o‘z o‘rnida qad ko‘tarishi ham mumkin. dunyoning turli mamlakatlarida aholi punktlarini shahar aholi punktlari qatoriga qo‘shishga turlicha me’yorlar ishlab chiqilgan. masalan, ilmiy adabiyotlarda yozilishicha, yaponiyada shahar bo‘lishi uchun aholi punktida kamida 30 ming kishi, rossiyada 12 ming, o‘zbekistonda 7 ming kishi bo‘lishi lozim. daniya mamlakatida esa, aholi punktining aholi soni 250 kishi bo‘lsa ham shaharlar qatoriga qo‘shiladi. dunyoning turli mamlakatlarida shahar aholi punktiga aylanishi uchun turli xil me’yorlar ishlab chiqilgan. bunda aholi soni, …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shaharlar rivojlanishi va urbanizatsiya"

9-mavzu. shaharlar rivojlanishi va urbanizatsiya reja 1. shaharlar geografiyasi fanining mazmuni, ob’ekti, predmeti va vazifalari. 1. shahar tushunchasi va shaharlarni iqtisodiy geografik o‘rganish. 1. shaharlar rivojlanishining tarixiy bosqichlari. 1. shaharlarning iqtisodiy geografik holati. 1. urbanizatsiya jarayonining xususiyatlari. 1. shaharlarning funksional tiplari va klassifikatsiyasi. 1. shahar aglomeratsiyalari 1. mayatnikli migratsiya 1. rayon planirovkasi va shaharsozlik masalalari. 1.shahar geografiyasi fanining mazmuni, ob’ekti, predmeti va vazifalari shaharlar geografiyasi yoki geourbanistika fani ijtimoiy-iqtisodiy geografiyaning asosiy tarmoqlaridan hisoblanadi. aholi geografiyasi, sanoat geografiyasi, qishloq xo‘jaligi geografiyasi, transport geografiyasi kabi ijtimoiy-i...

This file contains 26 pages in DOCX format (60.9 KB). To download "shaharlar rivojlanishi va urbanizatsiya", click the Telegram button on the left.

Tags: shaharlar rivojlanishi va urban… DOCX 26 pages Free download Telegram