tafakkur

DOCX 13 pages 55.1 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.1 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mavzu: tafakkur reja 1. tafakkur mohiyatini va nutiq. 2. tafakkur shakllari. 3. tafakkur va nutiq turlari. shaxsning tashqi muhitdagi voqea-hodisalarni sezishi, idrok qilishi, xotirlashi natijasida unda tafakkur yoki fikrlash jarayoni vujudga keladi. faoliyat jarayonida odamda ba`zi qiyinchiliklarni bartaraf qilish ehtiyoji paydo bo’ladi, biror narsani to’lig’icha tushunish, ma`lum masalani echish zarurati tufayli fikrlash faoliyati boshlanadi. tafakkur hamma vaqt faoliyatda bo’lgan shaxsga turli-tuman muammolarni echish kalitini beradi. ob`ektiv reallikdagi va turmushdagi voqea-hodisalar tafakkur tufayli inson miyasida aniq va ravshan aks etadi. ana shu tashqi predmet va hollarning doimo odam miyasiga ta`sir qilib turishi ularning har biri haqida o’ziga xos formada va mazmunda fikr yuritishni talab qiladi. odam o’ylash, fikrlash natijasida istagan masalaning mohiyatini to’liq anglaydi, uni echish yo’llarini qidiradi va topadi. masalan, misol echishni boshlagan matematik (o’sha misolning javobi aniq bo’lgan holda) uni echish uchun bir qancha yo’llar haqida fikr yuritadi. agar bir yo’l bilan fikr yuritganda misolning javobi to’g’ri chiqmasa, matematik …

2 / 13

unktsiyasi haqida esa fikr yuritamiz. shuni ham ta`kidlash lozimki, tashqi ta`sirotlarning har qaysisi o’zaro sabab va natija sifatida boshlangan bo’ladi. tafakkur orqali odam ana shu sabab va natijalarning rivojlanish qonuniyatlarini aniqlaydi orqali odam tabiat va jamiyat taraqqiyotining yo’lini bilish imkoniyatiga ega bo’ladi. bu jihatdan alisher navoiyning «ki har ishniki qildi odamizod, tafakkur birla bildi odamizod» degan so’zlari juda o’rinlidir. chunki odamzod ilm, fan, texnika va madaniyatning hozirgi yuqori darajasiga tafakkurining mevasi sifatida erishgan. kundalik turmushda uchraydigan ko’pgina muammolarni hal etish ham faqat tafakkur tufaylidir. psixolog b.m.teplov quyidagi misolni keltiradi: «kechqurun uyga qaytib kelganimda, stol ustidagi elektr lampani yoqmoqchi bo’ldim. lampa yonmadi. nima bo’ldi? sababi nima? orada masala chiqib, uni echish uchun fikr ishlab ketdi. har xil gipotezalar qilaman, qilgan gipotezalarni amalda sinab ko’raman. probka yonib ketganmikin? shipdagi lampani yoqib ko’rsam, yondi. demak, probka yonmagan ekan. lampochkaning o’zi kuyganmikin? lampochkani burab chiqazib olaman, qarasam qili butun, demak, yonmabdi. shtepsel’ buzilganmikin? qo’limga …

3 / 13

lgan narsa va hodisalar o’rtasida bog’lanish va o’zaro munosabatlarning odam miyasida umumlashtirilishi va yangi xulosalar chiqarilishidan iborat bo’lgan ruhiy jarayon tafakkur yoki fikrlash deb aytiladi». tafakkurning fiziologik asosi hisoblangan miyaning katta yarim sharlari po’stlog’ida hosil bo’luvchi shartli reflekslar real voqelikni aks ettiruvchi so’zlar (signallar) ta`sirida vujudga keladi. ammo bu signallarning vujudga kelishida birinchi signal sistemalarining ham roli kattadir. fikrlash jarayonida ikkinchi signal sistemasi birinchisiga tayanadi. fikrlar jarayonida birinchi va ikkinchi signal sistemalari bir-biri bilan chambarchas bog’lanadi. shuni ham ta`kidlash lozimki, fikrlash jarayoni birinchi va ikkinchi signal sistemalarining birlikdagi faoliyati natijasida vujudga keladi. tafakkurning materiali (mavhumlashtirish, umumlashtirish, xulosa chiqarish) esa mazmunan juda boy signal bo’lgan so’z orqali bayon qilinadi. biz quyida fikr yuritish operatsiyalarini tafakkur turlari bilan bog’liq holda keltirib, hukm, tushuncha, aqliy xulosa, chog’ishtirish, assotsiatsiya, analiz, sintez, induktsiya va deduktsiya kabi tafakkur formalarini bayon qilamiz. narsa va hodisalarga xos belgini tasdiqlash yoki inkor qilish yo’li bilan fikrlash hukm deb aytiladi. …

4 / 13

egalaridir kabi hukmlar turkum hollarga (talabalar, shoirlar) taalluqli bo’lganligi uchun umumiy hukmlardir. predmetlarga xos umumiy va muhim belgilarning odam miyasida aks etishi tushunchadir. tushunchalar konkret, abstrakt, yakka va umumiy kabilarga bo’linadi. predmetlarning o’zini anglatgan tushunchalar konkret tushunchalar (stol, stul, kitob, ruchka va h.k.) bo’lib, predmetlarga xos xislat va xususiyatlarni (g’oyaviylik, mehribonlik, bilimdonlik, mehnatsevarlik va h.k.) anglatuvchi tushunchalar abstrakt tushunchalardir. kitob, psixologiya kitobi, roman, «yulduzli tunlar» romani kabi misollarda tushunchalarning umumiy va yakkaligi ifodalangan. bir yoki bir necha hukmlardan yangi hukm chiqarish aqliy xulosadir. masalan, hamma talabalar kitob o’qiydilar – umumiy tasdiq hukm; botirali talabadir – yakka tasdiq hukm. demak, botirali ham kitob o’qiydi – aqliy xulosa. aqliy xulosa chiqarishning induktiv va deduktiv yo’llari bor. bir qancha ayrim hukmlardan umumiy xulosa chiqarish induktsiya yo’li bilan xulosa chiqarish deb aytiladi. masalan, adabiyotni bilish odam uchun foydalidir, tarixni bilish odam uchun foydalidir, matematikani bilish odam uchun foydalidir. demak, hamma fanlarni bilish odam uchun …

5 / 13

asalan, quyosh erdan qancha uzoqda bo’lmasin, erdagi hayot uning nuriga bog’liqdir. kun va tunning almashinishi, yil fasllari kabilar ham assotsiativ fikrlashning misollaridir. predmet yoki voqea-hodisalarni bo’linishi mumkin bo’lgan qismlarga fikran ajratish yo’li bilan o’rganish analiz, o’sha qismlarni fikran birlashtirib yagona xulosa chiqarish sintezdir. fikrlashning bu turida butunning qismlarga munosabati aniqlanadi va qismlarning o’zaro munosabatlari to’g’risida hukm chiqariladi. oddiy yoki murakkab fikriy jarayonlarning hammasi uchun analiz va sintez yo’li bilan fikrlash zarurdir. tafakkur til va nutq bilan bevosita bog’liqdir. chunki odam hamma vaqt so’zlar yordamida fikrlaydi va o’z fikrini til orqali bayon qiladi. fikrlashning natijalari – chuqurligi, kengligi, o’tkirligi, tanqidiyligi so’zlar vositasi bilan ro’yobga chiqadi va ma`lum bo’ladi. shuning uchun ham fikr ifoda etishning birdan-bir vositasi nutqdir. tildan xoli tafakkur va tafakkurdan xoli til bo’lmaydi. til va tafakkurning dialektik birligi ham ana shundadir. tafakkur nutqning o’sishiga, nutq esa tafakkurning o’sishiga katta ta`sir ko’rsatadi. fikrlash faoliyati odamda juda erta boshlanadi. bolaning yoshi …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur"

mavzu: tafakkur reja 1. tafakkur mohiyatini va nutiq. 2. tafakkur shakllari. 3. tafakkur va nutiq turlari. shaxsning tashqi muhitdagi voqea-hodisalarni sezishi, idrok qilishi, xotirlashi natijasida unda tafakkur yoki fikrlash jarayoni vujudga keladi. faoliyat jarayonida odamda ba`zi qiyinchiliklarni bartaraf qilish ehtiyoji paydo bo’ladi, biror narsani to’lig’icha tushunish, ma`lum masalani echish zarurati tufayli fikrlash faoliyati boshlanadi. tafakkur hamma vaqt faoliyatda bo’lgan shaxsga turli-tuman muammolarni echish kalitini beradi. ob`ektiv reallikdagi va turmushdagi voqea-hodisalar tafakkur tufayli inson miyasida aniq va ravshan aks etadi. ana shu tashqi predmet va hollarning doimo odam miyasiga ta`sir qilib turishi ularning har biri haqida o’ziga xos formada va mazmunda fikr yuriti...

This file contains 13 pages in DOCX format (55.1 KB). To download "tafakkur", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur DOCX 13 pages Free download Telegram