obyektga mo’ljallangan dasturlash asoslari

DOCX 5 pages 22.8 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.8 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

1-ma’ruza. obyektga mo’ljallangan dasturlash asoslari rivojlanish tarixi. oyd protsedurali dasturlash mafkurasining rivojlanishi natijasida vujudga keldi, bu yerda ma'lumotlar va ularni qayta ishlashning kichik dasturlari (protseduralar, funktsiyalar) rasmiy ravishda bog'liq emas. obyektga yo'naltirilgan dasturlashni yanada rivojlantirish uchun ko'pincha voqea (hodisaga yo'naltirilgan dasturlash) va komponent (komponentga yo’naltirilgan dasturlash, kyd) tushunchalari katta ahamiyatga ega. dastlabki tushunchalar taklif qilingan, keyinchalik paradigmaga aylangan birinchi dasturlash tili simula edi, lekin "obyekt yo'nalishi" atamasi bu tilni ishlatish kontekstida ishlatilmadi. 1967-yilda paydo bo'lganida, unda inqilobiy g'oyalar taklif qilingan: obyektlar, sinflar, virtual usullar va boshqalar, lekin bularning hammasini zamondoshlari muhim tushunchalar deb bilishmagan. aslida, simula sinflar bilan algol bo'lgan, bu protsessual dasturlashda ko'plab murakkab tushunchalarni ifodalashni osonlashtirgan. simuldagi sinf tushunchasini algol konstruktsiyalari yordamida to'liq aniqlash mumkin (ya'ni simuldagi sinf - bu primitivlar yordamida tasvirlangan murakkab narsa). smalltalkda alan kaye va den ingalls dasturlash (protseduradan tashqari) ga yangi nuqtai nazarni kiritdilar. bu yerda sinf konsepsiyasi tilning boshqa barcha konstruktsiyalari uchun …

2 / 5

ing tabiiy rivojidagi navbatdagi pog‘onadir. vaqt o'tishi bilan qaysi uslublar ishlash uchun qulay-u, qaysinisi noqulay ekanini aniqlash oson bo'lib bordi. omy eng muvaffaqiyatli, vaqt sinovidan o‘tgan uslublarni o'zida samarali mujassam etadi. dastlab dasturlar kommutatsiya bloki orqali kompyuterning asosiy xotirasiga to‘g‘ridan to‘g‘ri kiritilar edi. dasturlar mashina tillarida ikkilik tasavvurda yozilar edi. dasturlarni mashina tilida yozishda tez-tez xatolarga yo'l qo'yilar edi, buning ustiga ularni tizimalashtirishning imkoni bo'lmagani tufayli kodni kuzatib borish amalda deyarli mumkin bo’lmagan hol edi. bundan tashqari, mashina kodlaridagi dasturni tushunish g’oyat murakkab edi. vaqt o‘tishi bilan kompyuterlar tobora kengroq qo'llana boshlandi hamda yuqoriroq darajadagi protsedura tillari paydo bo’ldi. bularning dastlabkisi fortran tili edi. biroq omyning rivojiga asosiy ta’sirni keyinroq paydo bo‘lgan. masalan, algol kabi protsedura tillari ko‘rsatdi. protseduraviy yondoshuv. shu vaqtgacha dasturlar berilgan ma'lumotlar ustida biror-bir amal bajaruvchi protseduralar ketma-ketligidan iborat edi. protsedura yoki funksiya ham o'zida aniqlangan ketma-ket bajariluvchi komandalar to'plamidan iborat. bunda berilgan ma’lumotlarga murojaatlar protseduralarga ajratilgan …

3 / 5

butunlay mos keladi. kompyuter dasturni masalalar to'plamidan iborat deb qaraymiz. oddiy tavsiflash uchun murakkab bo'lgan ixtiyoriy masalani bir nechta, msbatan kichikroq bo‘lgan, tarkibiy masalalarga ajratamiz va bo’linishni toki masalalar tushunishi uchun yetarli darajada oddiy bo'lguncha davom ettiramiz. misol sifatida kompaniya xizmatchilarining o'rtacha ish haqini hisoblashni olamiz. bu masala sodda emas. uni qator qism masalalarga bo'lamiz: 1. har bir xizmatchining oylik maoshi qanchaligini aniqlaymiz. 2. kompaniya xodimlari sonini aniqlaymiz. 3. barcha ish haqlarini yig’amiz. 4. hosil bo'lgan yig'indini kompaniya xodimlari soniga bo'lamiz. xodimlarning oylik maoshlari yig‘indisim hisoblash jarayonini ham bir necha bosqichlarga ajratish mumkin. 1. har bir xodim haqidagi yozuvni o‘qiymiz. 2. ish haqi to'g'risidagi ma’lumotni olamiz. 3. ish haqi qiymatini yig'indiga qo'shamiz. 4. keyingi xodim haqidagi yozuvni o'qiymiz. o'z navbatida, har bir xodim haqidagi yozuvni o‘qish jarayonini ham nisbatan kichikroq qism operatsiyalarga ajratish mumkin: 1. xizmatchi faylini ochamiz. 2. kerakli yozuvga o'tamiz. 3. ma'lumotlarni diskdan o'qiymiz. strukturaviy dasturlash murakkab masalalarni …

4 / 5

ruvchi tomonidan priyomnikni yig'ishga o'xshatish mumkin. konstruktor har safar diod va tranzistorni ixtiro qilmaydi. u oddiygina – oldin tayyorlangan radio detallaridan foydalanadi xolos. dasturiy ta’minotni ishlab chiquvchilar uchun esa bunday imkoniyat ko'p yillar mobaynida yo‘q edi. boshqa tomondan, protsedurali dasturlash koddan takroran foydalanish imkonini cheklab qo'yadi. va, nihoyat, shu narsaaniq bo‘ldiki, protsedurali dasturlash usullari bilan dasturlarni ishlab chiqishda diqqatni ma’lumotlarga qaratishning o'zi muammolarni keltirib chiqarar ekan. chunki ma'lumotlar va protsedura ajralgan, ma'lumotlar inkapsulatsiyalanmagan. bu nimaga olib keladi? shunga olib keladiki, har bir protsedura ma’lumotlarni nima qilish kerakligini va ular qayerda joylashganini bilmog'i lozim bo'ladi. agar protsedura ma'lumotlar ustidan noto'g'ri amallarni bajarsa, u ma'lumotlarni buzib qo'yishi mumkin. har bir protsedura ma’lumotlarga kirish usullarini dasturlashi lozim bo'lganligi tufayli, ma’lumotlar taqdimotning o'zgarishi dasturnnig ushbu kirish amalga oshirilayotgan barcha o'rinlarining o'zgarishiga olib kelar edi. shunday qilib, hatto eng kichik to'g'rilash ham butun dasturda qator o'zgarishlarni sodir bo'lishiga olib kelar edi. modulli dasturlashda, masalan, modula2 …

5 / 5

u degani kodga bevosita kirishsiz hamda uni to’g’ridan to’g'ri o’zgartirmay turib modulni qadam-baqadam o'zgartirish mumkin emas. bundan tashqari, bitta modulni ishlab chiqishda, uning funksiyalarini boshqasiga o'tkazmay (delegat qilmay) turib boshqasidan foydalanib bo’lmaydi. yana garchi modulda turni belgilab bo’lsa-da, bir modul boshqasida belgilangan turdan foydalana olmaydi. modulli va prosedurali dasturlash tillarida turni kengaytirish usuli, agar «agregatlash» deb ataluvchi usul yordamida boshqa turlarni yaratishni hisobga olmaganda, mavjud emas. va nihoyat, modulli dasturlash - bu yana protseduraga mo'ljallangan gibridli sxema bo'lib, unga amal qilishda dastur bir necha protseduralarga bo'linadi. biroq endilikda protseduralar ishlov berilmagan ma'lumotlar ustida amallarni bajarmaydi, balki modullarni boshqaradi. amaliyotga do’stona foydalanuvchi interfeyslari, ramkali oyna, menu va ekranlarning tadbiq etilishi dasturlashda yangi uslubni keltirib chiqardi. dasturlarni ketma-ket boshidan oxirigacha emas, balki uning alohida bloklari baiarilishi talab qilinadigan bo'ldi. biror-bira niqlangan hodisa yuz berganda dastur unga mos shaklda ta'sir ko'rsatishi lozim. masalan, bir tugma bosilganda faqatgina unga biriktirilgan amallar bajariladi. bunday uslubda …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "obyektga mo’ljallangan dasturlash asoslari"

1-ma’ruza. obyektga mo’ljallangan dasturlash asoslari rivojlanish tarixi. oyd protsedurali dasturlash mafkurasining rivojlanishi natijasida vujudga keldi, bu yerda ma'lumotlar va ularni qayta ishlashning kichik dasturlari (protseduralar, funktsiyalar) rasmiy ravishda bog'liq emas. obyektga yo'naltirilgan dasturlashni yanada rivojlantirish uchun ko'pincha voqea (hodisaga yo'naltirilgan dasturlash) va komponent (komponentga yo’naltirilgan dasturlash, kyd) tushunchalari katta ahamiyatga ega. dastlabki tushunchalar taklif qilingan, keyinchalik paradigmaga aylangan birinchi dasturlash tili simula edi, lekin "obyekt yo'nalishi" atamasi bu tilni ishlatish kontekstida ishlatilmadi. 1967-yilda paydo bo'lganida, unda inqilobiy g'oyalar taklif qilingan: obyektlar, sinflar, virtual usullar va boshqala...

This file contains 5 pages in DOCX format (22.8 KB). To download "obyektga mo’ljallangan dasturlash asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: obyektga mo’ljallangan dasturla… DOCX 5 pages Free download Telegram