elektr oʻlchovlari

DOC 133 pages 11.1 MB Free download

133 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 11.1 MB

File type DOC

Pages 133

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 133

“тасдиқлайман” oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi andijon mashinasozlik instituti « elektrotexnika» fakulteti «elektrotexnika, elektromexanika va elektrotexnologiyalar» kafedrasi «elektr oʻlchovlari» fanidan maʻruzalar kursi andijon-2021 “tasdiqlayman” andijon mashinasozlik instituti oʻquv-uslubiy kengashida koʻrib chiqilgan va tasdiqlangan kengash raisi_________ №_____ __________ 2021- yil. “maʼqullangan” “elketrotexnika” fakulteti kengashida muhokama qilingan va maʼqullangan kengash raisi_________ sh.daliyev №_____ __________ 2021- yil. “tavsiya etilgan” “elektrotexnika, elektromexanika va elektrotexnologiyalar” kafedrasi majlisida muhokama qilingan va tavsiya etilgan kafedra mudiri ____________ b.mamadjanov №______ __________ 2021- yil. tuzuvchi: 1. s. abduraxmonov-“elektrotexnika, elektromexanika va elektrotexnologiyalar” kafedrasi katta oʻqituvchisi taqrizchilar: 1.a.maxmudov-andijon qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalar instituti t.f.n. dotsenti 2.a. ismailov- “elektrotexnika, elektromexanika va elektrotexnologiyalar” kafedrasi dotsenti 1-mavzu.elektr oʻlchovlari. elektr oʻlchash vositalari 1.1. kirish. 1.2. oʻlchash usullari, turlari va xatoliklari. 1.3. oʻlchov vositalari tasnifi va strukturasi. 1.4. oʻlchov vositalari tavsiflari. 1.5. oʻlchov vositalari xatoliklari va meʻyorlanishi. tayanch soʻz va iboralar: - axborot tizimida oʻlchovlar oʻrni, mutafakkir olimlar, elektr oʻlchovlari rivojlanishi, oʻlchov (oʻlchash) …

2 / 133

infi. 1.1. kirish axborot tizimida oʻlchashlar va oʻlchov vositalari katta ahamiyatga egadir. oʻlchashlar oʻtkazilmaydigan birorta ham xalq xoʻjaligi tarmoqlarini topib boʻlmaydi, ayniqsa, aniq fanlar sohasida oʻlchashlar alohida ahamiyatga ega. masalan, koinotni va mikrodunyoni tadqiqot qilishda, elektr energiyasini ishlab chiqarishda va taʻminotda yoki biror texnologik jarayon borishi toʻgʻrisida axborot olishda, avtomatlashtirilgan axborot sistemalarida oʻlchov obʻektlari holati toʻgʻrisida tegishli xulosalar chiqarishda, turli mahsulotlar, xizmatlar haqida tegishli axborot maʻlumotlari olishda oʻlchanayotgan fizik kattaliklarning qiymatlari toʻgʻrisida ishonchli axborot olinmasa biror natijaga kelib boʻlmaydi. bu axborotlarni maxsus texnik vositalar yordamida turli oʻlchashlar usullaridan foydalanib olinadi. bundan koʻrinadiki oʻlchashlar inson istiqbolida alohida ahamiyatga ega. oʻlchashlar inson faoliyatining barcha sohalarida axborotlarning muhim ahamiyatli manbasi boʻlib xizmat qilib keladi. oʻzi oʻlchash deb berilgan kattaliklarni oʻlchov birligi deb qabul qilingan qiymati bilan solishtirish jarayoniga aytiladi. oʻlchashlarning usullarini rivojlanishiga va oʻlchov vositalarini ishlab chiqarilishiga dunyo olimlari qadim zamonlardan boshlab jamiyat rivojlanishi mobaynida katta eʻtibor berib kelganlar. bu sohada ulugʻ mutafakkir …

3 / 133

nomik kuzatishlar olib borgan. fan va texnikaning rivojlanib borishi bilan oʻlchashlar turlari orasida sekin-astalik bilan elektr oʻlchovlari maʻqul koʻrila boshladi. chunki elektr oʻlchovlari usullari va vositalari yordamida elektr va noelektr kattaliklarni yuqori aniqlikda oʻlchashga imkoniyat tugʻiladi. dunyodagi birinchi elektr oʻlchov asbobi – «elektr kuchini koʻrsatkichi» 1745 yilda akademik g. v. rixman tomonidan yaratilgan. bu elektrometr boʻlib atmosferadagi elektrlanishni oʻrganish uchun moʻljallangan sodda asbob edi. «elektr kuchini koʻrsatkichi» (1.1-rasm) ushbu asbob 1 metal ustun va uning ustki qismiga maxkamlangan 2 kanop ipdan iborat. ustunning asosiga 3 kvadrant qotirilgan. kvadrantning radiusi kanop ipdan uzunroq. agar 1 ustunni elektrlangan jisim bilan tutashtirilsa, u xolda ustun va kanop ip bir xil ishora bilan elektrlanish natijasida ip ustundan uzoqlashadi. elektr kuchi borligini ipning ogʻish miqdoridan bilish mumkin. ipning ogʻish miqdori esa yogʻoch kvadrant shkalasidan oʻlchanadi. 1.1- rasm. elektr kuchini koʻrsatkichi. l. galvani va a. volt tomonidan elektr toki nazariyasining masalalari ustidan ishlari tok kuchini aniqlaydigan …

4 / 133

obʻekti sifatida qaralsa, u holda tasniflanish nihoyatda kengayadi. masalan, uzluksiz va diskret oʻlchanadigan kattaliklari farqlanadi. fizik (oʻlchanadigan) kattaliklar turiga qarab elektr, magnit yoki noelektrlarga boʻlinadi. elektr va magnit kattaliklar ikki guruhga boʻlinadi: energetik va parametrik. energetik kattaliklar: eyuk, kuchlanish, tok, quvvat, energiya, magnit oqimi, magnit maydon kuchlanganligi kabilardir. parametrik kattaliklar – qarshilik, sigʻim, induktivlik, oʻzaro induktivlik va sh.k.lardir. shunday, yana, vaqtli xususiyatga ega boʻlganlar: davr, chastota, fazalar farqi va sh.k. lardir. 1.2. oʻlchash usullari, turlari va xatoliklari. standart boʻyicha oʻlchov (oʻlchash) quyidagicha taʻriflanadi: oʻlchash – maxsus texnikaviy vositalar yordamida tajriba yoʻli bilan fizikaviy kattalikning qiymatini topish demakdir. koʻp hollarda oʻlchash jarayonida oʻlchanayotgan kattalikni shunday fizik kattalik bilan taqqoslanadiki, unga 1 ga teng boʻlgan qiymat beriladi va u fizik kattalik birligi yoki oʻlchov birligi deyiladi. oʻlchash natijasi deganda, kattalikning uni oʻlchash usuli - taqqoslash usuli yordamida topilgan qiymati tushuniladi. oʻlchash natijasini tenglama koʻrinishida ifodalash mumkin: , (1.1) bunda q- oʻlchanayotgan fizik …

5 / 133

tajriba maʻlumotlaridan bevosita aniqlanadigan qiymat. bilvosita oʻlchash, bu yerda oʻlchanayotgan kattalikning qiymati shu kattalik va bevosita oʻlchangan kattaliklar orasidagi maʻlum bogʻlanish asosida topiladi. u=f(x1, x2 , ..., xn ). (1.3) masalan, oʻzgarmas tok zanjirlarida quvvatni ampermetr va voltmetr yordamida oʻlchash, bu yerda u=x1 va i=x2 u holda r=ui. majmuiy oʻlchash deganda, kattalikning izlanayotgan qiymati shu kattalikning izlanayotgan qiymati bilan bevosita oʻlchangan kattaliklar qiymatlari orasidagi bogʻlovchi tenglamalar sistemasini ishlash yoʻli orqali topilishi tushuniladi. f1 (u1, u2, u3, . . ., x1, x2, x3, ...)=0. (1.4) birgalikda oʻlchash deganda, turli nomli ikki va undan ortiq kattaliklar orasidagi munosabatni topish uchun bir vaqtda oʻtkaziladigan oʻlchashlar tushuniladi. masalan, oʻtkazgichlarning temperaturaga bogʻliqligini aniqlaydigan formula yordamida va koeffitsientlarini topish. oʻlchov natijalarini ifodalash usuli boʻyicha oʻlchashlarni ikki turga boʻlish mumkin: mutlaq oʻlchash – bitta yoki bir nechta asosiy kattaliklarni bevosita oʻlchashlarga asoslanadi. masalan, uzunlikni ruletka yordamida oʻlchash. nisbiy oʻlchash – kattalikni birlik rolini oʻynaydigan nomdosh kattalikka nisbati …

Want to read more?

Download all 133 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektr oʻlchovlari"

“тасдиқлайман” oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi andijon mashinasozlik instituti « elektrotexnika» fakulteti «elektrotexnika, elektromexanika va elektrotexnologiyalar» kafedrasi «elektr oʻlchovlari» fanidan maʻruzalar kursi andijon-2021 “tasdiqlayman” andijon mashinasozlik instituti oʻquv-uslubiy kengashida koʻrib chiqilgan va tasdiqlangan kengash raisi_________ №_____ __________ 2021- yil. “maʼqullangan” “elketrotexnika” fakulteti kengashida muhokama qilingan va maʼqullangan kengash raisi_________ sh.daliyev №_____ __________ 2021- yil. “tavsiya etilgan” “elektrotexnika, elektromexanika va elektrotexnologiyalar” kafedrasi majlisida muhokama qilingan va tavsiya etilgan kafedra mudiri ____________ b.mamadjanov №______ __________ 2021- yil. tuzuvchi: 1. s. abdura...

This file contains 133 pages in DOC format (11.1 MB). To download "elektr oʻlchovlari", click the Telegram button on the left.

Tags: elektr oʻlchovlari DOC 133 pages Free download Telegram