hujayralar va mikroskoplar

DOC 7 pages 1.5 MB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

kirish agar siz hujayrani oʻrganuvchi ba’zi biologlarni uchratsangiz va ular bilan oʻzlarining ishlarida eng koʻp yoqadigan narsalari haqida gaplashsangiz, ulardagi bir umumiylikni topishingiz mumkin – ularning barchasi mikroskop ishqibozlaridir. kun yakunida ular uchun haqiqatan sevimli mashg‘ulot bu mikroskopning linzasi orqali sevimli hujayralar turi bilan aloqa qilib, bir necha soatlab kichkina qorong‘i xonada oʻtirish imkoniyatidir. bu g‘alati tuyulishi mumkin, ammo haqiqat shundaki, hujayralar tirik boʻyalgan oynaga oʻxshab juda ajoyib koʻrinishga ega boʻlishi mumkin. mening eng sevimli namunalarimdan biri quyida koʻrsatilgan. unda xantallarga oid kichik gulli oʻsimlikning yosh bargidagi hujayralar koʻrsatilgan. yuqoridagi rasm oddiygina yorugʻlik mikroskopida olingan rasm emas, lyuminissent tasvir boʻlib, unda oʻsimlik maxsus tayyorlash orqali yorqin koʻrinishi uchun uning maʼlum hujayra qismlari belgilangan. bu kabi hujayra murakkabligi va goʻzalligi barchamizning atrofimizni oʻrab olgan, shunchaki biz uni koʻra olamiz yoki yoʻq. murakkab tuzilishga va maftunkor koʻrinishga ega boʻlgan hujayralarni siz ham hovlingizdagi atirguldan, yoʻl chekkasida oʻsayotgan maysadan yoki sevib isteʼmol qilinadigan …

2 / 7

$sababdan olimlar hujayralarni oʻrganish uchun mikroskoplardan (micro-=“kichkina”;-scope=“qarash”) foydalanishadi. mikroskop koʻrish uchun juda ham kichik boʻlgan jismlarni kattalashtirib koʻrsatuvchi asbob hisoblanadi. aksariyat hujayra rasmlari mikroskop yordamida olingan, shu sababli bu rasmlarni mikrograf deb ham atash mumkin. yuqoridagi taʼrifga koʻra, mikroskop bu shunchaki kattalashtiruvchi oyna degan tasavvur hosil boʻlishi mumkin. aslida kattalashtiruvchi oynalar ham mikroskop vazifasini bajaradi; ularda bitta linza boʻlgani uchun oddiy mikroskop deb ataladi. biz ishqiboz boʻlgan va mikroskop deb hisoblaydigan asbob esa murakkab mikroskop hisoblanib, bu ularda koʻplab linzalar borligini anglatadi. mana shu linzalarning oʻziga xos tartibda joylashishi hisobiga oddiy kattalashtiruvchi oynadan farqli ravishda, murakkab mikroskoplar yorugʻlikni kuchli sindirib anchagina katta tasvir hosil qila oladi. murakkab mikroskopda ikkita linzaning oʻzaro joylashishi ajoyib natijani hosil qiladi: siz koʻrayotgan tasvirning joylashuvi siz oʻrganayotgan obyektga nisbatan teskari koʻrinadi. masalan, mikroskop ostida “e” harfini kuzatayotgan boʻlsangiz, mikroskop orqali bu tasvir sizga “ə" shaklida koʻrinadi. \[^{1}\] biroz mukammal tuzilishga ega boʻlgan murakkab mikroskoplarda teskari …$

3 / 7

ali obyektlar bir-biridan alohida-alohida holda koʻrinadi. masofa qanchalik kichik boʻlsa, mikroskopning aniqlik kuchi shunchalik yuqori boʻladi, buning natijasida esa tasvirning qismlari va ravshanligi ham yuqori boʻladi. aniqlik kuchi kichikroq boʻlgan mikroskop orqali kuzatganda, bir-biriga yaqin joylashgan ikkita bakteriya hujayrasi bitta boʻlib koʻrinishi mumkin, lekin aniqlik kuchi yuqori boʻlgan mikroskop bilan bunday holat sodir boʻlmaydi. juda ham kichik boʻlgan jismning tiniq tasvirini koʻrishni xohlasangiz, mikroskopning kattalashtirish va aniqlik koʻrsatkichlarining ikkalasi ham muhim sanaladi. masalan, mikroskopning kattalashtirish kuchi yuqori, lekin aniqligi past boʻlsa, u holda kattalashtirilgan buyumning xira tasviriga ega boʻlasiz. mikroskoplarning kattalashtirish va aniqlik kuchi bir-biridan farq qiladi. yorugʻlik mikroskoplari oʻquvchilar foydalanadigan mikroskoplarning koʻpchiligi yorugʻlik mikroskoplari hisoblanadi. yorugʻlik mikroskopida koʻrinadigan yorugʻlik nurlari namuna (biz kuzatayotgan biologik surtma) orqali oʻtadi va linzalar orqali qaytib, kuzatuvchiga kattalashgan tasvirni koʻrish imkonini beradi. yorugʻlik mikroskopining ahamiyatli jihati shuki, u orqali tirik hujayralar ustida ham kuzatish olib borish mumkin, yaʼni normal hayotiy jarayonlarni (masalan, koʻchayotgan yoki …

4 / 7

adi) foydalaniladi. yorugʻlikning bir toʻlqin uzunligi hisobiga floresan molekulalari harakatga keladi, ular esa oʻzida toʻplangan boshqa yorugʻlik toʻlqinlarini atrofga taratadi va tasvirni hosil qiladi. koʻp hollarda biz kuzatmoqchi boʻlgan hujayra yoki toʻqima qismlari yaxshi floresanlanmagan boʻladi, shu sababli ularni kuzatishdan oldin sunʼiy ravishda floresan boʻyoq yoki nishon bilan belgilab olishga toʻgʻri keladi. maqola boshida keltirilgan bargning tasviri lyuminissent mikroskopning konfokal mikroskop deb ataluvchi maxsus turi orqali olingan. konfokal mikroskop lazer orqali namunadagi yupqa qatlamni ajratib oladi va mana shu nishon qatlamdan taralayotgan yorugʻlikni jamlaydi hamda atrofdagi boshqa qatlamlar bilan aralashtirmagan holatda kerakli qatlamning oʻtkir tasvirini hosil qiladi elektron mikroskoplar yorugʻlik mikroskopining zamonaviy turlari (biz yuqorida koʻrib oʻtgandan tashqari) juda ham yuqori aniqlikka ega tasvirlarni hosil qilishi mumkin. ammo juda kichik boʻlgan jismning yuqori aniqlikka ega tasvirini koʻrishni xohlasangiz, sinalgan va munosib boshqa texnologiyadan foydalanishingizga toʻgʻri keladi: elektron mikroskoplari. elektron mikroskoplari yorugʻlik mikroskoplaridan farq qiladi, ular namunaning tasvirini hosil qilishda yorugʻlik …

5 / 7

bakteriyasining yorugʻlik mikroskopida (chapda) va elektron mikroskopda (oʻngda) olingan tasvirini taqqoslashingiz mumkin. yorugʻlik mikroskopida olingan tasvirda bakteriya hujayrasi shunchaki binafsharang nuqtaga oʻxshab koʻrinadi, elektron mikrografda esa hujayraning shakli va yuzalarini, shu bilan birga, ular kirishga urinayotgan inson hujayrasi qismlarini ham aniq koʻrishingiz mumkin. elektron mikroskopning ikki asosiy turi mavjud. skanerlovchi elektron mikroskop (sem)da elektron oqimi ortga qaytadi va hujayra yoki toʻqima yuzasiga kuch bilan urilishi natijasida shu yuzaning 3d tasvirini hosil qiladi. yuqori oʻng tomondagi salmonella bakteriyasi tasvirini olishda shu mikroskop turidan foydalanilgan. transmissiyalovchi elektron mikroskop (tem)da esa, aksincha, tasvir olinishidan oldin oʻrganilayotgan namuna yupqa qatlamlarga kesiladi (masalan, olmosdan yasalgan kesuvchi qirra orqali) va elektron oqimi shunchaki uning yuzasidan emas, balki qatlamlar orasidan oʻtadi. hujayra ichki tuzilmalarini oʻrganishda asosan temdan foydalaniladi. standart yorugʻlik mikroskoplariga qaraganda yuqoridagi kabi elektron mikroskoplari ularda foydalaniladigan subatom zarrachalar hisobiga anchagina katta va qimmat boʻladi.

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayralar va mikroskoplar"

kirish agar siz hujayrani oʻrganuvchi ba’zi biologlarni uchratsangiz va ular bilan oʻzlarining ishlarida eng koʻp yoqadigan narsalari haqida gaplashsangiz, ulardagi bir umumiylikni topishingiz mumkin – ularning barchasi mikroskop ishqibozlaridir. kun yakunida ular uchun haqiqatan sevimli mashg‘ulot bu mikroskopning linzasi orqali sevimli hujayralar turi bilan aloqa qilib, bir necha soatlab kichkina qorong‘i xonada oʻtirish imkoniyatidir. bu g‘alati tuyulishi mumkin, ammo haqiqat shundaki, hujayralar tirik boʻyalgan oynaga oʻxshab juda ajoyib koʻrinishga ega boʻlishi mumkin. mening eng sevimli namunalarimdan biri quyida koʻrsatilgan. unda xantallarga oid kichik gulli oʻsimlikning yosh bargidagi hujayralar koʻrsatilgan. yuqoridagi rasm oddiygina yorugʻlik mikroskopida olingan rasm emas, lyum...

This file contains 7 pages in DOC format (1.5 MB). To download "hujayralar va mikroskoplar", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayralar va mikroskoplar DOC 7 pages Free download Telegram