hujayra biologiyasi (apoptoz va nekroz), gen terapeyasi asoslari(3-amaliy mashg`ulot)

PPTX 34 sahifa 4,3 MB Bepul yuklash

34 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 4,3 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 34

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 34

презентация powerpoint hujayra biologiyasi(apoptoz va nekroz), gen terapeyasi asoslari(3-amaliy mashg`ulot) tuzuvchi: to`xtayeva feruza shonazarovna hozirgi vaqtda hujayra o‘limining 2 turi farqlanadi: nekroz apoptoz nekroz hujayra o‘limining eng ko‘p uchraydigan nospetsifik shakli bo‘lib, hujayraning turli xil og‘ir darajali shikastlanishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. a apoptoz (yunonchadan olingan bo‘lib, “xazonrezgi” degan maʻnoni anglatadi) — bu hujayraning genetik dasturlashtirilgan va boshqariladigan o‘limi bo‘lib, hujayraning bo‘laklarga parchalanishi bilan kechadi, organizm uchun destruktiv bo‘lmagan ichki va tashqi signallar taʼsirida sodir bo‘ladi. apoptoz energiya sarfini, maxsus genlar transkripsiyasini va oqsillarning de novo sintezini talab qiladigan aktiv jarayondir. har kuni sog‘lom odam tanasida 50-70 milliard yangi hujayralar paydo bo‘ladi va xuddi shuncha miqdorda asosan apoptoz tufayli nobud bo‘ladi. bir yil davomida yangilangan hujayralarning umumiy og‘irligi tana vazniga teng bo‘ladi. apoptoz - bu tartibli programmalashtirilgan hujayra oʻlimining bir turi. apoptoz natijasida hujayra apoptotik tanachalarga boʻlinib ketadi. apoptotik tanachalar esa tezda (oʻrtacha 90 minut) makrofaglar yoki qoʻshni hujayralar tomonidan …

2 / 34

di va atrofida yallig‘lanish reaksiyasi kuzatiladi, hujayralar shishadi, yadrosidagi xromatin bo‘laklarga bo‘linib, sitoplazmaga ham chiqariladi. sitoplazmatik va yadro membranalari hamda boshqa organellalarning membranalari lokal yoki to‘liq parchalanib ketadi, mitoxondriyalar bo‘kib shishib qoladi, ko‘plab erkin ribosomalar aniqlanadi. nekroz apoptozda hujayralar yakka holda nobud boʻladi, bujmayadi va yallig‘lanish belgilari bo‘lmaydi. yadro xromatini ixcham granulyar massalarga to‘planadi, yadro membranasi uzuq-uzuq boʻlib qoladi, xromatin organellalar orasiga aralashib ketadi, sitoplazma zichlashadi, mitoxondriya va ribosomalar strukturasi o‘zgarmaydi, hujayra membranasi konturi egri-bugri ko‘rinishga kiradi va hujayra har biri membrana bilan o‘ralgan bir nechta apoptotik tanachalarga bo‘laklanib ketadi. bu bo‘lakchalar atrofda joylashgan boshqa hujayralar tomonidan fagotsitozga uchraydi. apoptoz apoptozning asosiy funksiyalari: hujayralarni zararlangan organellalardan himoya qilish; to‘qimalarni zararlangan hujayralardan himoya qilish; ontogenezda vaqtincha paydo bo‘lgan to‘qimalardan xalos bo‘lish kabilardir. apoptoz apoptoz va kanserogenez. bcl-2 oqsillari ekspressiyasining o‘zgarishi apoptozning boshqarilishini buzadi. onkologik kasalliklarda bu oqsilning giper ekspressiyasi tufayli o‘sma hujayralarining yashovchanligi ortadi, poliximioterapiyaga nisbatan rezistentligi oshadi. bcl-2 geni proto …

3 / 34

infiga taʼsiri bilan bog‘liq. bcl-2, apaf- l (adaptor oqsil) va proteaza- l mitoxondriyalar membranasida yaxlit kompleks hosil qilishi mumkin. apoptoz jarayoni quyidagicha boshlanadi: apoptozni induksiyalovchi signal tasirida bad oqsili defosforillanadi, natijada bad va bcl-2 geterodimer kompleks hosil qiladi, bu kompleks taʼsirida mitoxondriyadan sitoxrom c ajralib chiqa boshlaydi. bcl-2 ning bir qator kasalliklar patogenezida apoptozni boshqarishdagi muhim roli isbotlangan. dnk shikastlanganda apoptozning induksiyalanish mexanizmi. yaqin-yaqingacha, dnkdagi reparatsiya qilinmagan shikastlanishlar zararlangan gen transkripsiyasining buzilishi tufayli bu hujayraning nobud bo‘lishiga olib keladi deb hisoblanardi. so‘nggi yillarda olib borilgan tadqiqotlar shikastlangan dnkga ega hujayralarning nobud bo‘lish mexanizmi aniq bir genetik dasturlashga olib keldi. ushbu dasturni ishga tushirishda p53 oqsili muhim o‘rin tutadi. bu oqsil hujayra yadrosida bo‘ladi va genlar transkripsiyasini boshqaruvchi omillardan biri hisoblanadi. bu oqsilning yuqori ekspressiyasi tufayli miqdorining oshishi transkripsiyani boshqaruvchi bir qator genlarning repressiyalanishiga va hujayralarni siklning g1 fazasida to‘xtab qolishiga olib keladi va dasturga muvofiq amalga oshiriladigan jarayon ekanligi haqida …

4 / 34

diqqatini tortib, ularni hujum qilishga majbur qiladi. viruslar apoptozni asosan bcl-2 gomologlari yoki kaspaza ingibitorlari yordamida bloklaydi. shunday qilib, apoptoz, fiziologik hodisa sifatida, hujayralarning bo‘linib ko‘payishi va nobud bo‘lishi o‘rtasidagi muvozanatni saqlab gomeostazni ta'minlashga yordam beradi, bunda nuqsonli va differensiallashmagan hujayralar yo‘q qilinadi. apoptozning kuchayishi va susayishi bilan bog‘liq patologik holatlar mavjud. jarayon to‘qima va hujayralar turlari vlch-infeksiya t-limfotsitlar neyrodegenerativ kasalliklar (alsgeymer kasalligi, parkinson kasalligi va b.) neyronlar gematologik kasalliklar (anemiyalar, neytropeniyalar) qon yaratuvchi hujayralar ishemiya neyronlar, kardiomiotsitlar intoksikatsiya, gepatitlar gepatotsitlar ateroskleroz silliq mushak hujayralari katarakta gavhar hujayralari tireoidit tireotsitlar apoptozning kuchayishi bilan bog‘iiq patologik jarayonlar jarayon to‘qima va hujayralar turla ri neoplaziya limfomalar, karsinomalar, gormonga bog‘liq o‘smalar (sut bezi, prostata va tuxumdon raki) autoimmun kasalliklar t- va b-hujayralar, sinovial va epitelial hujayralar, fibroblastlar virusli infeksiyalar (adenoviruslar. epshteyn-barr (b-hujayralar), gerpes) limfoid va epitelial hujayralar apoptozning susayishi bilan bog‘iiq patologik jarayonlar mitoxondriya membranalarining oʻtkazuvchanligi oshishida apoptotik bcl-2-oqsillar (bax va bak oqsillari) …

5 / 34

. aif-flavoproteini kaspaza va prokaspaza oqsillaridan alohida apoptozda ishtirok etadi. kaspaza-9 hujayra sitoplazmasida kaspazalar kaskadini hosil qiladi. kaspazalarning asosiy vazifasi hujayrada joylashgan hamma organoidlarni parchalash bilan boʻgʻliq. kaspazalar yadro membranalarini, sitoskelet oqsillarini, hujayralar oʻrtasidagi boʻlgan birikishlarni buzilishida istirok etadi. kaspazalarning yana bir muhim vazifalaridan biri - bu apoptozni toʻxtatadigan oqsillarni parchalash dur. apoptozning ahamiyati koʻp hujayrali organizmlarda morfogenez, differentsiatsiya, immunitet jarayonlari apoptozsiz sodir boʻla ololmaydi. organizmda kasal va shikastlangan hujayralarni yoqotishda ham aynan apoptoz mexanizmi ishlatiladi. irsiy kasalliklar gemoglobinning α- yoki β-zanjiri sintezining buzilishi bilan bog‘liq irsiy kasalliklar (talassemiyalar) ancha yaxshi oʻrganilgan. talassemiya bir yoki bir nechta nukleotidlarning almashinib qolishi yoki deletsiyasi, baʼzan esa promotorlardan birining strukturasini kolovchi butun bir genning deletsiyasi bilan ifodalanadigan mutatsiyalar natijasida yuzaga keladi. α-talassemiyalar α-zanjirlar sintezi buzilganda yuzaga keladi. har bir odamning genomida ushbu genning 4 nusxasi (xromosomalar juftidagi 2 xromosomada ikkitadan) borligi sababli, a-zanjirlar yetishmovchiligining bir necha turlari farqlanadi. agar 4 nusxadan biri nuqsonli …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 34 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"hujayra biologiyasi (apoptoz va nekroz), gen terapeyasi asoslari(3-amaliy mashg`ulot)" haqida

презентация powerpoint hujayra biologiyasi(apoptoz va nekroz), gen terapeyasi asoslari(3-amaliy mashg`ulot) tuzuvchi: to`xtayeva feruza shonazarovna hozirgi vaqtda hujayra o‘limining 2 turi farqlanadi: nekroz apoptoz nekroz hujayra o‘limining eng ko‘p uchraydigan nospetsifik shakli bo‘lib, hujayraning turli xil og‘ir darajali shikastlanishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. a apoptoz (yunonchadan olingan bo‘lib, “xazonrezgi” degan maʻnoni anglatadi) — bu hujayraning genetik dasturlashtirilgan va boshqariladigan o‘limi bo‘lib, hujayraning bo‘laklarga parchalanishi bilan kechadi, organizm uchun destruktiv bo‘lmagan ichki va tashqi signallar taʼsirida sodir bo‘ladi. apoptoz energiya sarfini, maxsus genlar transkripsiyasini va oqsillarning de novo sintezini talab qiladigan aktiv jarayondir. har k...

Bu fayl PPTX formatida 34 sahifadan iborat (4,3 MB). "hujayra biologiyasi (apoptoz va nekroz), gen terapeyasi asoslari(3-amaliy mashg`ulot)"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: hujayra biologiyasi (apoptoz va… PPTX 34 sahifa Bepul yuklash Telegram