dostonchilik maktablari va an'alari

PPTX 47 pages 4.2 MB Free download

47 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.2 MB

File type PPTX

Pages 47

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 47

«rustamxon» mavzu:dostonchilik maktablari va an`analari dars shiori: ajdodlar merosi- avlodlar e’zozida ! dars maqsadi: dostonchilik maktablari va an`analari haqida ma`lumot berish; -talabalarda yuksak insoniy fazilatlarni shakllantirish; -talabalarning og`zaki nutqini , mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish . dars rejasi: dostonchilik -professional san`at turi. 2. baxshi atamasi, baxshichilik san`ati va uning tiplari. 3. dostonchilik maktablari va ularning taniqli vakillari repertuariga xos muhim belgilar. 4. doston kuylash tartibi. . h.t.zarifovning yozishicha, baxshi mo’g’ulcha va buryatcha baxsha, bag’sha so’zlaridan olingan bo’lib, ustod, ma`rifatchi degan ma`nolarni beradi. o’zbeklarda baxshi — keng ma`noda xalq dostonlarini kuylovchi, yodda saqlovchi va nasldan naslga o’tkazuvchi san`atkor. xalq orasida baxshi so’zi turli xarakterdagi ikki vazifani bajaruvchi shaxsga nisbatan qo’llangan. ko’pchilik erlarda professional dostonchi, ayrim joylarda afsungarlik, folbinlik, shamanlik qiluvchi shaxsga nisbatan ishlatilgan. uzoq o’tmishda bu ikki vazifani bir shaxs bajargan. keyinchalik esa, kasbda muayyan ajralish yuzaga kelgan. ko’pchilik erlarda esa, ikkinchi vazifani bajaruvchi shaxs qushnoch, duoxon, kinnachi kabi turli-tuman so’zlar bilan …

2 / 47

yakka xalfalar. ansamblli xalfalar uch kishidan iborat. ya`ni ustoz xalfa (ayni vaqtda garmon chaladi va ashula aytadi), doirachi (ashulaga jo’r bo’ladi, ba`zan raqsga tushadi) va o’yinchilar (raqsga tushadi, qayroq bilan o’ynaydi, yalla va lapar aytadi, ba`zan doira chaladi) birlashib, ansamblni tashkil etadilar. bu tip xalfalar xalq dostonlarini, ulardan olingan parchalarni, to’y qo’shiqlarini, lapar va yallalarni, o’zlari yaratgan yoki boshqa ijodkorlar asarlarini garmon va doira jo’rligida kuylaydilar. bibi shoira, xonimjon xalfa, ojiza, onajon safarova, nazira sobirova kabilar shunday xalfalardandir. yakka xalfalar doston va qo’shiqlarni sozsiz ijro etadilar. ular dostonlarni yoddan yoki qo’lyozma va kitobdan yoqimli ohangda o’qish, «yor-yor», «kelin salom», «muborak» kabi to’y qo’shiqlarini ijro etish bilan shuhrat qozonganlar. roziya matniyozov qizi, saodat xudoyberganova, poshsho saidmamat qizi, ambarjon ro’zimetova, anorjon razzoqova kabilar yakka holda xalfachilik qilganlar. xalfalar ko’proq «oshiq g’arib va shohsanam», «oshiq oydin», «asilxon», «hurliqo va hamro», «qumri», «qissai zebo», «tulumbiy», «zavriyo», «durapsho», «bozirgon», «xirmon dali» kabi dostonlarni, maxtumquli she`rlarini, …

3 / 47

hilik maktablari — baxshilik san`atining ajoyib markazlari aniqlangan. dostonchilik maktablari bulung’ur dostonchilik maktabi vakillari qahramonlik dostonlarini ijro etish bilan mashhur bo’lganlar. sodda, yuksak, o’ta an`anaviy, nisbatan arxaik bo’lgan qahramonlik eposi uslubi bu dostonchilarning poetik yo’li hisoblangan. bulung’ur dostonchilik maktabining so’nggi iste`dodli vakili fozil yo’ldosh o’g’li (1872—1955) hisoblanadi, undan «alpomish», «yodgor», «yusuf bilan ahmad», «malika ayyor», «mashriqo», «zulfizar», «balogardon», «intizor», «nurali», «jahongir», «murodxon», «rustam», «shirin bilan shakar», «ra`no bilan suxangul», «zevarxon» kabi ajoyib dostonlar yozib olingan. taniqli o‘zbek xalq shoiri, bulung‘ur dostonchilik maktabining atoqli namoyandasi hamda eng so‘nggi vakili fozil yo‘ldosh o‘g‘lidir. mang’ishtovdan nurotaga qadar cho’zilgan silsila tog’larning, ayniqsa, oqtovning shimoliy va janubiy etaklarida yashagan va shu yerlarda etishgan xalq shoirlari qo’rg’on dostonchilik maktabiga mansubdir. bu baxshilarning deyarli ko’pchiligi qo’rg’on qishlog’ida tarbiya topgan va haqli ravishda o’z ustozlarini bu ajoyib shoirlar qishlog’i bilan bog’laydilar. ergash jumanbulbul o’g’lining ota-bobolari asos solganligi taxmin qilingan bu maktab yodgor, lafas, mulla tosh, mulla xolmurod, sulton …

4 / 47

amoyandasi abdulla nurali o’g’li (1874—1957) xix asrning yirik dostonchisi rajab shoirning shogirdidir. bu baxshilar dostonlarni sho’x, quvnoq, ko’tarinki ruhda aytishlari, kuylarining yoqimliligi bilan ajralib turadilar. janubiy tojikistonda yashovchi o’zbek-laqay baxshilari ham repertuari, badiiy tasvir vositalari jihatidan o’ziga xos xususiyatlarga ega. bu baxshilar jorubqo’l qishlog’i bilan bog’liq. bu erda xix asrning ii yarmi va xx asr boshlarida haybat shamol o’g’li, qunduz soqi degan mashhur dostonchilar o’tgan. hozir ham ularning davomchilari bor. o’zbek-laqay baxshilari repertuarining asosiy qismini «go’ro’g’li» dostonlari turkumi tashkil etadi. bu dostonlar o’zlarining nihoyatda mo’`jazligi bilan ajralib turadi. atoqli xalq shoiri islom nazar o’g’li (1874—1953) narpay dostonchilik maktabining vakilidir. u xix asrning ulkan dostonchisi rajab shoirning shogirdi bo’lgan. talantli xalq shoiri nurmon abduvoy o’g’li ham (1862—1940) shu maktabga mansubdir. ulardan yozib olingan «orzigul», «sohibqiron», «erali va sherali», «zulfizar bilan avazxon», «gulixiromon», «kuntug’mish» kabi dostonlarga nazar tashlar ekanmiz, bu maktab vakillari xalq dostonlarining demokratik asoslarini yanada kengaytirganliklarining guvohi bo’lamiz. atoqli xalq …

5 / 47

an. mardonaqul avliyoqul o’g’li, umir safar o’g’li, normurod baxshi, ahmad baxshi, nurali boymat o’g’li, mamadrayim baxshi, bo’riboy ahmad o’g’li, yusuf o’tagan o’g’li kabi o’nlab dostonchilar shu maktabga birlashadi va ulardan bir qancha dostonlar yozib olingan. bu baxshilar repertuariga nazar tashlar ekanmiz, dostonchilikning nisbatan quyi bosqichlariga, badiiy tafakkurning uncha rivojlanmagan shakllariga duch kelamiz. surxondaryo, qashqadaryo, ba`zan janubiy tojikiston baxshilari o’zaro doimiy aloqada bo’lgan va ularning ko’pchiligi sherobod bilan bog’lanadi. xorazmdagi o’zbek dostonchilik san`ati boshqa maktablarga mansub baxshilar uslubidan jiddiy farq qiladi. bu erda so’z improvizasiyasi asosiy rol o’ynamaydi, matn tom ma`noda variant bermaydi, balki musiqa yetakchilik qiladi. ko’pchilik hollarda yozma manbaga ega xorazm dostonlarining ba`zan aytuvchi qo’lida qo’lyozma matni ham bo’ladi. xorazmda epik asarni baxshining bir o’zi yakka ijro etish bilan birga, jamoa ijrochiligi ham keng tarqalgan. bunda uch-besh kishidan iborat ustoz baxshi rahbarligida ijrochilar jamoasi tuziladi. dostonni ustoz dutorda boshlaydi, qolganlari unga g’ijjak va balomon bilan jo’r bo’ladilar. naqarotni esa …

Want to read more?

Download all 47 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dostonchilik maktablari va an'alari"

«rustamxon» mavzu:dostonchilik maktablari va an`analari dars shiori: ajdodlar merosi- avlodlar e’zozida ! dars maqsadi: dostonchilik maktablari va an`analari haqida ma`lumot berish; -talabalarda yuksak insoniy fazilatlarni shakllantirish; -talabalarning og`zaki nutqini , mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish . dars rejasi: dostonchilik -professional san`at turi. 2. baxshi atamasi, baxshichilik san`ati va uning tiplari. 3. dostonchilik maktablari va ularning taniqli vakillari repertuariga xos muhim belgilar. 4. doston kuylash tartibi. . h.t.zarifovning yozishicha, baxshi mo’g’ulcha va buryatcha baxsha, bag’sha so’zlaridan olingan bo’lib, ustod, ma`rifatchi degan ma`nolarni beradi. o’zbeklarda baxshi — keng ma`noda xalq dostonlarini kuylovchi, yodda saqlovchi va nasldan naslga o’tkaz...

This file contains 47 pages in PPTX format (4.2 MB). To download "dostonchilik maktablari va an'alari", click the Telegram button on the left.

Tags: dostonchilik maktablari va an'a… PPTX 47 pages Free download Telegram