o‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi

PDF 222 pages 1.0 MB Free download

222 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PDF

Pages 222

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 222

nasimxon rahmonov nasimxon rahmonov o‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi (eng qadimgi davrlardan xv asrning birinchi yarmigacha) o‘quv qo‘llanmasi toshkent 2014 mas’ul muharrir filologiya fanlari doktori, professor hamidulla boltaboev taqrizchilar: filologiya fanlari doktori, professor saidbek hasanov filologiya fanlari nomzodi dilnavoz yusupova мазкур қўлланма илк бор яратилган бўлиб, олий таълимнинг бакалавриат босқичи учун мўлжалланган. қўлланма ўзбек мумтоз адабиётнинг энг қадимги давридан хv асрнинг биринчи ярмигача бўлган даврини қамраб олади. қўлланмада исломгача бўлган давр щзбек адабиётига алоҳида эътибор берилган. шунингдек, х1- хv аср ўзбек адабиётининг янги қирралари, тарихий-адабий манбалар чуқур ёритилган. данное пособие написано впервые и предназначено для бакалавриата высщего образования. пособие охватывает периоды с древнейщих времён до первой половины хv века узбекской классической литературы. в пособии особое внимание уделено узбекской литературе доисламского периода. а также, в ней глубоко освещены историко-литературные источники, в том числе, новые грани узбекской литературы х1- хv веков. this textbook is written for the first time and purposed for the …

2 / 222

a’naviy jarayon beshigi bo‘lib kelgan. qadimgi shumer, misr, xitoy, hindiston, turon xalqlari yaratgan moddiy-ma’naviy yodgorliklarni eslab o‘tishning o‘zi kifoya. ayniqsa, turonzaminning osori- atiqalari, yozuv madaniyati, arixitektura inshootlari hamon jahon ahlini hayratga solib kelmoqda. zotan “kadrlar tayyorlash milliy dasturi”da shunday deyiladi: “...sifatli o‘quv- uslubiy va ilmiy adabiyot hamda didaktik materiallarning kamligi, ta’lim tizimi, fan va ishlab chiqarish o‘rtasidagi puxta o‘zaro hamkorlik va o‘zaro foydali integratsiyaning yo‘qligi kadrlar tayyorlashning mavjud tizimidagi jiddiy kamchiliklar sirasiga kiradi”.1 dasturda aytilgan bu kamchiliklar o‘zbek mumtoz adabiyotini oliy ta’lim tizimida o‘qitishga ham bevosita va bilvosita aloqadordir. ayniqsa, dasturda “xalqning boy ma’naviy va intellektual merosi va umumbashariy qadriyatlar asosida ta’limning insonparvarlik yo‘nalishini ta’minlash”2ga qaratilgani o‘zbek mumtoz adabiyotini oliy ta’lim tizimida o‘qitishga alohida e’tibor berish zaruriyatini keltirib chiqaradi. chunki dasturda ta’kidlangan “xalqning boy va ma’naviy merosi”ning katta qismini o‘zbek mumtoz adabiyoti namunalari tashkil qiladi. ikki ming yillik tarixga ega mumtoz adabiyotni izchil o‘rgatadigan qo‘llanmaning yo‘qligi ham “kadrlar tayyorlash millik …

3 / 222

shish zaruriyati paydo bo‘ldi. chunki bizda, shu vaqtga qadar, umuman, adabiyot tarixini, xususan, mumtoz adabiyot tarixini sog‘lom ilmiy asoslarda o‘rganish tamoyillari ishlab chiqilmagan edi. ko‘p asrlik o‘zbek adabiyoti tarixi o‘tmishda alohida mustaqil fan va yaxlit tizimli badiiy-estetik hodisa sifatida emas, balki eng etuk adabiy siymolarning alohida asarlari ko‘proq badiiy mahorat va tasviriy san’at nuqtai nazaridan lokal yo‘sinda o‘rganib kelingan bo‘lsa, sho‘ro davrida adabiyotga sinfiy-partiyaviy nuqtai nazar 1 олий таълим. меъёрий-ҳуқуқий ва услубий ҳужжатлар тўплами. – “истиқлол” нашриёти шўъба корхонаси бош таҳририяти. тошкент- 2004, 10-бет. 2 юқоридаги тўплам. 17-бет. bilan qarash, bir millatning yagona adabiyotiga bir-biriga qarama-qarshi bo‘lgan ikkita adabiyot sifatida qarash etakchilik qildi. o‘zbek adabiyotini davrlashtirish tamoyillari. sho‘ro davrida milliy adabiyotni davrlashtirish muammosiga ham sog‘lom tafakkur pozitsiyasidan yondashilmay, adabiyotning san’at va estetik hodisa ekanligi hisobga olinmadi. shuning uchun ham adabiyotning taraqqiyoti to‘lig‘icha jamiyat tarixidagi davrlarga mos keladigan bosqichlardan iborat deb qaraldi. adabiy shaxsiyatlarga munosabat, badiiy matnlar tahlili va talqini bobida …

4 / 222

rayon islom davridagi adabiyotdan ham mazmunan, ham yaratilish jihatidan farq qiladi. islomgacha bo‘lgan davrdagi adabiyot diniy oqimlarsiz rivojlanishi mumkin emas edi. qolaversa, islomdan oldingi adabiy yodgorliklarga tom ma’nodagi adabiyot sifatida qaralmadi, bu davrdagi adabiy yodgorliklarning o‘ziga xos mezonlari borligi va ana shu mezonlar davrlashtirishning asosi bo‘lishi kerakligi bugungi kunda ma’lum bo‘ldi. islomgacha bo‘lgan bir necha diniy oqimlar bir hududda faoliyat ko‘rsataverdi. markaziy osiyoda birin-ketin zardushtiylik, shomonlik, moniylik, buddaviylik oqimlari o‘ziga xos yozma adabiyotni yuzaga keltirdi. buddaviylik oqimi “oltun yorug‘”ni, “maytri smit”ni va buddaviylik she’rlarini, moniylik oqimi “xuastuanift”ni (moniylarning tavbanomasi)ni va moniylik she’rlarini yuzaga keltirdi. shu sababdan islomgacha bo‘lgan turkiy adabiyotni quyidagicha bo‘lish maqsadga muvofiqdir: shomonlik oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot. moniylik oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot; buddaviylik oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot; islomgacha bo‘lgan davrdagi yozma adabiyot alohida o‘ziga xosligi sababli bu davrdagi qadimgi turkiy adabiyot bir davrni tashkil qilishi shubhasiz. biz ikki jilddan iborat “o‘zbek mumtoz adabiyoti namunalari”ni3 tuzganimizda, o‘zbek adabiyotini davrlashtirish …

5 / 222

lgan ma’lum adabiy janrlarni ham jalb etish lozimligi ma’lum bo‘ldi. ammo o‘zbek adabiyotini davrlashtirish uchun faqat turkiy yoki o‘zbek tilidagi asarlarning o‘zi ham kifoya emas. o‘rta osiyodagi, xususan, turonzamindagi arab tilidagi adabiyot ham o‘zbek adabiyoti tarixida alohida davrni tashkil qilishi haqida biz o‘z qarashlarimizni ilgari surgan edik.4 bu davr adabiyotini biz «g‘aznaviylar davri adabiyoti» degan nom bilan atash maqsadga muvofiqligini va buning sabablarini ham tahlil qildik. g‘aznaviylar davlatining o‘z qo‘li ostida olib borgan siyosati ilmiy va madaniy muhitga keskin ta’sir o‘tkazdi. g‘aznaviylar davlatining ilmiy, madaniy va adabiy muhiti x1 asrning buyuk qomusiy olimi abu rayhon beruniy merosida namoyon bo‘ladi. aytish mumkinki, g‘aznaviylar davlatining butun yutuqlari, ilmdagi, adabiyotdagi muvaffaqiyatlarini belgilovchi omil – beruniyning asarlaridir. eng muhimi, g‘aznaviylar davlati adabiyotini alohida davr sifatida o‘rganishda beruniyga tayanish mumkin. soddaroq qilib aytganda “g‘aznaviylar davri adabiyoti” degan nom ostida alohida davrni beruniyning badiiy adabiyotga, adabiy janrlarga bo‘lgan munosabati, uning qarashlari belgilaydi. biz uchun muhimi shu …

Want to read more?

Download all 222 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi"

nasimxon rahmonov nasimxon rahmonov o‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi (eng qadimgi davrlardan xv asrning birinchi yarmigacha) o‘quv qo‘llanmasi toshkent 2014 mas’ul muharrir filologiya fanlari doktori, professor hamidulla boltaboev taqrizchilar: filologiya fanlari doktori, professor saidbek hasanov filologiya fanlari nomzodi dilnavoz yusupova мазкур қўлланма илк бор яратилган бўлиб, олий таълимнинг бакалавриат босқичи учун мўлжалланган. қўлланма ўзбек мумтоз адабиётнинг энг қадимги давридан хv асрнинг биринчи ярмигача бўлган даврини қамраб олади. қўлланмада исломгача бўлган давр щзбек адабиётига алоҳида эътибор берилган. шунингдек, х1- хv аср ўзбек адабиётининг янги қирралари, тарихий-адабий манбалар чуқур ёритилган. данное пособие написано впервые и предназначено для бакалавриата высщего обр...

This file contains 222 pages in PDF format (1.0 MB). To download "o‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi PDF 222 pages Free download Telegram