korxonalarda qilinadigan xarajatlarning mohiyati va ahamiyati

PDF 67 pages 1.4 MB Free download

67 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PDF

Pages 67

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 67

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi termiz davlat universiteti “iqtisodiyot” kafedrasi “korxona iqtisodiyoti” fanidan “korxonalarda qilinadigan xarajatlar va mahsulot tannarxi” mavzusi bo‘yicha ma’ruza matni bilim sohasi: 300000- ijtimoiy fanlar, jurnalistika va axborot ta’lim sohasi: 310000- ijtimoiy va xulq-atvorga mansub fanlar ta’lim yo‘nalishi: 60310100- iqtisodiyot (tarmoqlar va sohalar bo‘yicha) termiz – 2024 9-mavzu. korxonalarda qilinadigan xarajatlar va mahsulot tannarxi. reja: 1. korxonalarda qilinadigan xarajatlarning mohiyati va ahamiyati. 2. korxonalarda qilinadigan xarajatlarning turkumlanishi. 3. korxona mahsulotlari tannarxi haqida tushuncha, uning turlari va aniqlanish tartibi. 4. korxonalarda mahsulotlar tannarxini pasaytirish yo‘llari. tayanch iboralar: xarajat, tannarx, mahsulotning ishlab chiqarish tannarxiga kiruvchi xarajatlar, davr xarajatlari, moliyaviy faoliyat xarajatlari, tasodifiy (favqulodda) xarajatalar. 1. korxonalarda qilinadigan xarajatlarning mohiyati va ahamiyati. bozor iqtisodiyoti sharoitida har qanday korxonaning asosiy maqsadi foyda olishdir. ammo ushbu maqsadni amalga oshirish, unga erishish korxonadagi ishlab chiqarish xarajatlarining miqdori va korxona ishlab chiqaradigan mahsulotga bo‘lgan talab bilan chegaralangandir. ishlab chiqarish xarajatlari ishlab …

2 / 67

rajatlarni ham qo‘shgan. birinchi xil xarajatlarni ular ishlab chiqarish, ikkinchi xilini esa muomala xarajatlari deb atagan. bunda ular bozor konyunkturasini e’tiborga olgan. qiymat nazariyasi tarafdorlari tovarning qiymatini ishlab chiqarish xarajatlari tashkil etadi degan fikrni ilgari surgan. hozirgi davrda iqtisodiyot nazariyasi xarajatlar tasnifiga boshqacha yondoshadi. unda resurslarning chegaralanganligi, noyobligi va ulardan alternativ foydalanish nazarda tutiladi. resurslardan alternativ foydalanish deganda daraxtdan mebel, qurilish materiali, qog‘oz va boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarish imkoniyatlari tushuniladi. bunga ko‘ra, ishlab chiqarishda qo‘llanilayotgan biron- bir resursning iqtisodiy xarajatlari tovar ishlab chiqarish uchun eng oqilona ishlatish usuli qiymatiga teng. resurslarning chegaralanganligi sababli har doim ishlab chiqarishni tashkil etish, tanlash muammosi oldida turadi. tanlash bir vaqtining o‘zida biror-bir narsadan voz kechishni anglatadi. https://hozir.org/mehnat-talimi-v2.html https://hozir.org/ozbekiston-respublikasi-oliy-va-orta-maxsus-talim-vazirligi-sa-v27.html korxonalar turli mahsulotlar ishlab chiqarish, xizmatlarni bajarish uchun moddiy, pul va mehnat xarajatlarini amalga oshiradilar. masalan, yoqilg‘i, ehtiyot qismlar, asosiy vositalarning eskirish qiymati, xodimlarning mehnatlariga to‘langan haqlar, soliqlar, mahsulotlarni sotish bilan bog‘liq bo‘lgan xarajatlar va boshqalar. …

3 / 67

imiy xarajatlar miqdori o‘zgarmaydi. masalan, ijaraga olingan asosiy vositalarga to‘lanadigan ijara haqi, asosiy vositalarning amortizatsiya summasi va boshqalar doimiy xarajatlar tarkibiga kiradi. o‘zgaruvchan xarajatlar ishlab chiqariladigan mahsulot hajmining o‘zgarishi bilan bevosita bog‘liqdir. ishlab chiqariladigan mahsulotlar miqdorining ko‘payishi o‘zgaruvchan xarajatlar ko‘proq sarflanishini taqozo etadi. ularga yoqilg‘i, mehnatga to‘lanadigan ish haqi, elektroenergiya xarajatlari va boshqa xarajatlar kiradi. korxonalarda qilinadigan xarajatlarning o‘zgarishi tarmoqda yangi texnikalarni, samarali texnologiyalarni joriy etish, sermahsul chorva hayvonlarini yaratish, shakllantirish hamda ilg‘or tajribalarni amalga oshirish bilan bevosita bog‘liq. korxonalarda moddiy resurslar sarflarini amalga oshirishda ularning o‘rindoshligini hisobga olish hamda sarflanayotgan o‘rtacha xarajatlarni tejash talab etiladi. buning uchun fan-texnika yutuqlarini, yangi texnologiyalarni, ilg‘or tajribalarni imkoniyat doirasida ishlab chiqarishga tatbiq etish lozim. o‘rtacha xarajatlarning tejalishi olinadigan foyda summasi oshishini ta’minlaydi va natijada xo‘jalikning rentabellik darajasi ortadi. foyda summasining oshishi korxonani kengaytirilgan takror ishlab chiqarish asosida rivojlantirish uchun imkoniyat yaratadi. shuning uchun ham bu masalaga har bir korxonada e’tibor berish lozim. iqtisodiy …

4 / 67

i boshqarish xarajatlari, ombor xo‘jaligi xarajatlari va hokazo. 1999-yil 5-fevralda o‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining 54- sonli qarori bilan tasdiqlangan “mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to‘g‘risidagi nizom”ga ko‘ra, korxonalarda mahsulotlarni yetishtirishda (ishlarni bajarish va xizmatlarni ko‘rsatishda) qilinadigan xarajatlar quyidagi turlarga bo‘linadi: 1) mahsulot (ishlar, xizmatlar)ning ishlab chiqarish tannarxiga kiritiladigan xarajatlar. mahsulot (ishlar, xizmatlar)ning ishlab chiqarish tannarxiga kiruvchi xarajatlar iqtisodiy mazmuniga ko‘ra quyidagi elementlarga ajratiladi: • ishlab chiqarish moddiy xarajatlari; • ishlab chiqarish xususiyatiga ega bo‘lgan mehnatga haq to‘lash xarajatlari; • ijtimoiy sug‘urta ajratmalari; • asosiy fondlar va ishlab chiqarish ahamiyatiga ega bo‘lgan nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi; • ishlab chiqarish ahamiyatiga ega bo‘lgan boshqa xarajatlar. ishlab chiqarish bilan bog‘liq moddiy xarajatlar tarkibiga quyidagi moddalar kiritiladi:  ishlab chiqariladigan mahsulotning asosini tashkil etib, uning tarkibiga kiradigan yoki mahsulot tayyorlashda (ishlarni bajarishda, xizmatlarni ko‘rsatishda) zarur tarkibiy qism hisoblangan, chetdan sotib olinadigan xomashyo va materiallar;  normal …

5 / 67

tib olinadigan, kelgusida ushbu xo‘jalik yurituvchi subyektlarida montaj qilinadigan yoki qo‘shimcha ishlov beriladigan butlovchi buyumlar va yarim tayyor mahsulotlar;  tashqi yuridik va jismoniy shaxslar, shuningdek, xo‘jalik yurituvchi subyektning ichki tarkibiy bo‘linmalari tomonidan bajariladigan, faoliyatning asosiy turiga tegishli bo‘lmagan, ishlab chiqarish xususiyatiga ega bo‘lgan ishlar va xizmatlar. ishlab chiqarish xususiyatiga ega bo‘lgan ishlar va xizmatlarga mahsulot tayyorlash bo‘yicha ayrim operatsiyalarni bajarish, xomashyo va materiallarga ishlov berish, iste’mol qilinayotgan ashyo va materiallar sifatini aniqlash uchun sinovlar o‘tkazish, belgilangan texnologik jarayonlarga rioya etilishi ustidan nazorat qilish, asosiy ishlab chiqarish fondlarini tuzatish va boshqalar tegishli bo‘ladi. xo‘jalik yurituvchi subyekt ichida tashqi huquqiy shaxslarning transport xizmatlari (xomashyo, materiallar, asboblar, detallar, tovarlar, yuklarning boshqa turlarini markaziy ombordan quyi bo‘g‘inlarga, ya’ni sexga va tayyor mahsulotni saqlash uchun omborga keltirish) ham ishlab chiqarish xususiyatiga ega bo‘lgan xizmatlarga tegishlidir; - tabiiy xomashyo (yer rekultivatsiyasiga ajratmalar, ixtisoslashtirilgan huquqiy shaxslar tomonidan amalga oshiriladigan yerni rekultivatsiya qilish ishlariga haq to‘lash), ildizi …

Want to read more?

Download all 67 pages for free via Telegram.

Download full file

About "korxonalarda qilinadigan xarajatlarning mohiyati va ahamiyati"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi termiz davlat universiteti “iqtisodiyot” kafedrasi “korxona iqtisodiyoti” fanidan “korxonalarda qilinadigan xarajatlar va mahsulot tannarxi” mavzusi bo‘yicha ma’ruza matni bilim sohasi: 300000- ijtimoiy fanlar, jurnalistika va axborot ta’lim sohasi: 310000- ijtimoiy va xulq-atvorga mansub fanlar ta’lim yo‘nalishi: 60310100- iqtisodiyot (tarmoqlar va sohalar bo‘yicha) termiz – 2024 9-mavzu. korxonalarda qilinadigan xarajatlar va mahsulot tannarxi. reja: 1. korxonalarda qilinadigan xarajatlarning mohiyati va ahamiyati. 2. korxonalarda qilinadigan xarajatlarning turkumlanishi. 3. korxona mahsulotlari tannarxi haqida tushuncha, uning turlari va aniqlanish tartibi. 4. korxonalarda mahsulotlar tannarxini pasaytirish yo‘llari. ...

This file contains 67 pages in PDF format (1.4 MB). To download "korxonalarda qilinadigan xarajatlarning mohiyati va ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: korxonalarda qilinadigan xaraja… PDF 67 pages Free download Telegram