kopyoqliklar

PDF 7 pages 840.8 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 840.8 KB

File type PDF

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1 m13: ko`pyoqliklar. o’quv mashg’ulotining maqsadi: kopyoqliqlar va uning turlari. ko`pyoqliklarni proeksiyalovchi tekislik bilan kesishishi.. talabalarning e'tiborini jalb etish va bilim darajalarini aniqlash uchun tezkor savollar - texnika va turmushda ko‘pyoqliklarning qanday amaliy ahamiyati mavjud? - qanday ko‘pyoqliklarni bilasiz? vizual materiallar 1-savol. ko‘pyoqliklar haqida umumiy ma’lumotlar. ta’rif. hamma tomonidan tekis ko‘pburchaklar bilan chegaralangan geometrik shakl - ko‘pyoqlik deyiladi. tekis ko‘pburchaklarning o‘zaro kesishuvidan hosil bo‘lgan kesmalar, ko‘pyoqlikning- qirralari va qirralar orasidagi ko‘pburchaklarni uning yoqlari deb ataladi. qirralarning o‘zaro kesishuv nuqtalari ko‘pyoqlikning uchlari deb yuritiladi (13.1, va 2-rasmlar). ko‘pyoqlikning barcha yon yoqlarining yig‘indisi uning sirti deb ataladi. ko‘pyoqlikning uchlari va qirralari uning aniqlovchilari hisoblanadi (13.1-rasm). ko‘pyoqlikning bir yon yog‘ida yotmagan ikki uchini birlashtiruvchi kesma uning diagonali deb ataladi (13.2-rasm). ko‘pyoqlik aniqlovchilari uning istalgan yon yog‘iga (tekislikka) nisbatan bir tomonda joylashsa, uni qabariq ko‘pyoqlik, aksincha botiq ko‘pyoqlik deb yuritiladi. ko‘pyoqliqlarining bir necha turlari mavjud bo‘lib, ulardan quyidagilarni ko‘rib chiqamiz: piramida ko‘pburchak piramidaning asosi …

2 / 7

n og‘ma yoki perpendikulyar bo‘lsa, prizma ham mos ravishda og‘ma yoki to‘g‘ri prizma deb atladi. asosi muntazam ko‘pburchak bo‘lgan prizma, muntazam prizma deb yuritiladi. asoslari o‘zaro parallel tekisliklarda yotgan ikkita ko‘pburchakdan va yon yoqlari esa asos uchlaridan o‘tuvchi uchburchaklar va trapesiyalardan iborat bo‘lgan ko‘pyoqlik prizmatoid ta’rif. yoqlaridan biri tekis ko‘pburchak bo‘lib, qolgan yoqlari esa umumiy uchga ega bo‘lgan uchburchaklardan tuzilgan ko‘pyoqlik piramida deyiladi ta’rif. yon yoqlari to‘rt burchaklardan va asosi ko‘p burchakdan iborat bo‘lgan ko‘pyoqlik prizma deyiladi. 2 deyiladi (13.3-rasm). 13.1-rasm 13.2-rasm 13.3-rasm . ko‘pyoqlikning tekis chizmada tasvirlanishi. ko‘pyoqlik chizmada o‘z aniqlovchilarining to‘g‘ri burchakli proyeksiyalari orqali beriladi.13.4–rasmda sabc piramidaning tekis chizmasi o‘z aniqlovchilari: s(sʹsʹʹ) uchi, asosi abc(aʹbʹcʹ, aʹʹbʹʹcʹʹ) uchburchakning proyeksiyalari orqali tasvirlangan. sa, sb, … qirralarning proyeksiyalari s,a,b,c uchlarining bir nomli proyeksiyalarini birlashtiruvchi sʹaʹ va sʹʹaʹʹ, sʹbʹ va sʹʹbʹʹ va x.k. kesmalar bo‘ladi. yoqlarining proyeksiyalari esa qirralarning proyeksiyalari bilan chegaralangan sʹaʹbʹ va sʹʹaʹʹbʹʹ, sʹaʹcʹ va sʹʹaʹʹcʹʹ,… tekis rasmlardan iborat bo‘ladi. …

3 / 7

rini eyler quyidagicha bayon etgan: eyler teoremasi. har qanday qavariq ko‘pyoqlikda yoqlar bilan uchlar sonining yig‘indisidan qirralar sonining ayirmasi ikkiga teng bo‘ladi (ya’ni yo+u-q=2). 13.4-rasm 3 1-jadval muntazam ko‘pyoqliklar tetraedr (13.4-rasm) dodekaedr (13.7-rasm) kub – geksaedr (13.5-rasm) ikosaedr (13.8-rasm) yo + u - q = 2 yo – yoqlar soni u – uchlar soni q – qirralar soni oktaedr (13.6-rasm) kesik oktaedr (13.9-rasm) yon yoqlari turli rasmdagi muntazam ko‘pburchaklardan iborat bo‘lgan ko‘pyoqlikni yarim muntazam ko‘pyoqlik deb yuritiladi. bu ko‘pyoqliklar 18 xil bo‘lib, ular arximed jismlari deb yuritiladi. 13.9-rasmda arximed jismlaridan biri bo‘lgan kesik oktaedrning yaqqol tasviri keltirilgan. ko‘pyoqliklar texnikada turli ko‘rinishdagi mashina detallari, ko‘pyoqli linzalar yasashda, hamda arxitektura va qurilish ishlarida keng ishlatiladi. masalan, devor va poydevor bloklari, tom, ko‘priklarning temir-beton panellari va inshootning boshqa qismlari ko‘pyoqliklardan iborat bo‘ladi. ko‘pyoqliklardan yana «geodezik» gumbazlar yasashda, keng oraliqli binolarni ustunsiz yopishda keng foydalaniladi. qadimiy binolarda esa gumbaz, gumbaz osti, bino gumbazidan prizmatik …

4 / 7

aysi birini qo‘llash ko‘pyoqlik va tekislikni tekis chizmada berilishiga qarab tanlanadi. kesim tomonlarini yasash usuli. bu usul ikki tekislikning kesishish chizig‘ini yasash algoritmini bir necha marta takrorlash asosida bajariladi. bu usuldan proyeksiyalovchi vaziyatdagi prizmaning tekislik bilan kesishish chizig‘ini yasashda foydalanish juda qulaydir. 5- rasmda uch yoqlik to‘g‘ri prizmaning umumiy vaziyatdagi p(ph,pv) tekislik bilan kesishuvidan hosil bo‘lgan kesimining proyeksiyalari yasalgan. bunda prizmaning yon yoqlari orqali m1(mih, miv) va m2(m2h, m2v) gorizontal proyeksiyalovchi tekisliklar o‘tkazilgan. bu tekisliklarni berilgan p tekislik bilan kesishgan chiziqlari yordamida kesim yuzasining 12(1ʹ2ʹ, 1ʹʹ,2ʹʹ), 13(1ʹ,3ʹ, 1ʹʹ3ʹʹ) tomonlari aniqlangan. 13.5-rasm 13.6-rasm aynan shu prizmani, o‘zaro kesishuvchi h(hʹ,hʹʹ) va f(fʹ,fʹʹ) to‘g‘ri chiziqlar orqali berilgan p(pʹ,pʹʹ) tekislik bilan kesishuv chizig‘ini yasash 6-rasmda ko‘rsatilgan. bunda kesishish chiziqlari prizma yoqlari orqali o‘tkazilgan m1(m1h) va m2(m2h) gorizontal proyeksiyalovchi tekisliklar vositasida kesim yuzasining ∆123(1ʹ2ʹ3ʹ,1ʹʹ2ʹʹ3ʹʹ) proyeksiyalari yasalgan. kesim uchlarini yasash usuli. bu usul 1-usulga nisbatan umumiyroq hisoblanib, to‘g‘ri chiziq bilan tekislikning kesishish nuqtasini yasash algoritmi asosida …

5 / 7

iramida qirralari sa, sb, sc ning mos ravishda kesishuv nuqtalari 1, 2, 3 larni proyeksiyalari aniqlanadi; 4. hosil qilingan 1, 2, 3 nuqtalar o‘zaro birlashtirilib, kesim yuzasining proyeksiyalari 1ʹ2ʹ3ʹ va 1ʹʹ2ʹʹ3ʹʹ yasaladi. 1. qanday ko`pyoq berilgan tetraedr dodekaedr kub – geksaedr kesik oktaedr 2. qanday ko`pyoq berilgan kesik oktaedr tetraedr dodekaedr kub – geksaedr 3. yon yoqlari to‘rt burchaklardan va asosi ko‘p burchakdan iborat bo‘lgan ko‘pyoqlik ______ deyiladi. prizma piramida kesik oktaedr tetraedr 4. yoqlaridan biri tekis piramida kesik oktaedr tetraedr kub 6 ko‘pburchak bo‘lib, qolgan yoqlari esa umumiy uchga ega bo‘lgan uchburchaklardan tuzilgan ko‘pyoqlik_______ deyiladi 5. hamma tomonidan tekis ko‘pburchaklar bilan chegaralangan geometrik rasm -__________ deyiladi. ko‘pyoqlik piramida kesik oktaedr tetraedr 6. qanday shart bajarilgan prizmani umumiy vaziyatdagi tekislik bilan kesishish chizig‘i yasagan piramidani tekislik bilan kesishish chizig‘i yasagan prizmani proeksiyalo vchi tekislik bilan kesishish chizig‘i yasagan piramida ni umumiy vaziyatd agi tekislik bilan kesishish chizig‘i yasagan 7. qanday …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kopyoqliklar"

1 m13: ko`pyoqliklar. o’quv mashg’ulotining maqsadi: kopyoqliqlar va uning turlari. ko`pyoqliklarni proeksiyalovchi tekislik bilan kesishishi.. talabalarning e'tiborini jalb etish va bilim darajalarini aniqlash uchun tezkor savollar - texnika va turmushda ko‘pyoqliklarning qanday amaliy ahamiyati mavjud? - qanday ko‘pyoqliklarni bilasiz? vizual materiallar 1-savol. ko‘pyoqliklar haqida umumiy ma’lumotlar. ta’rif. hamma tomonidan tekis ko‘pburchaklar bilan chegaralangan geometrik shakl - ko‘pyoqlik deyiladi. tekis ko‘pburchaklarning o‘zaro kesishuvidan hosil bo‘lgan kesmalar, ko‘pyoqlikning- qirralari va qirralar orasidagi ko‘pburchaklarni uning yoqlari deb ataladi. qirralarning o‘zaro kesishuv nuqtalari ko‘pyoqlikning uchlari deb yuritiladi (13.1, va 2-rasmlar). ko‘pyoqlikning barcha yon y...

This file contains 7 pages in PDF format (840.8 KB). To download "kopyoqliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: kopyoqliklar PDF 7 pages Free download Telegram