chiziqli sirtlar

PDF 14 pages 1.0 MB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PDF

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

m19: chiziqli sirtlar. o’quv mashg’ulotining maqsadi: chiziqli sirtlarning hosil bo`lishi va uning turlari: qiyshiq silindr, ikki marta qiyshiq silindroid, ikki marta qiyshiq konoid, bir porolleli giperboloid, silindroid, konoid, giperbolik parabolaidlarni talabalarga o`rgatish. talabalarning e'tiborini jalb etish va bilim darajalarini aniqlash uchun tezkor savollar - chiziqli sirtt deganda nimani tushunasiz? - sizningcha sirtlarning qanday amaliy ahamiyati mavjud? - qanday sirtlarni bilasiz? vizual materiallar 1-savol. chiziqli sirtlar. o ta’rif. to‘g‘ri chiziqning fazoda berilgan uchta (m, n va ℓ) yo‘naltiruvchi chiziqlarni kesib o‘tib, uzluksiz harakatlanishidan hosil bo‘lgan sirt chiziqli sirt deyiladi. bu sirtni uch yo‘naltiruvchi chiziqli sirt deb yuritiladi. bu chiziqli sirt aniqlovchi parametrlar orqali (m, n, ℓ) ko‘rinishda yoziladi. 19.1,a-rasmda umumiy holdagi chiziqli sirtni hosil qilish ko‘rsatilgan. chiziqli sirtning bunday umumiy holi qiyshiq silindr deyiladi. 19.1,b–rasmda qiyshiq silindrning yaqqol tasviri ko‘rsatilgan. bu sirtning hosil bo‘lish jarayoni quyidagichadir. m, n va ℓ egri chiziqli yo‘naltiruvchilar berilgan bo‘ladi m chiziqda ixtiyoriy a nuqta tanlaymiz …

2 / 14

cheksiz uzoqlikda (xosmas) bo‘lishi yoki ba’zilari nuqta ko‘rinishida bo‘lishi ham mumkin. cheksiz uzoqlikda bo‘lgan to‘g‘ri chiziqli yo‘naltiruvchining vaziyati biror tekislik bilan beriladi va sirtning barcha yasovchilari unga parallel bo‘ladi. bu tekislik parallellizm tekisligi deyiladi. cheksiz uzoqlashtirilgan nuqtaning vaziyati biror to‘g‘ri chiziq bilan beriladi va sirtning barcha yasovchilari uning yo‘nalishiga parallel bo‘ladi. agar fazoda ixtiyoriy biror s nuqta tanlab u orqali 2 qiyshiq silindr sirtining yasovchilariga parallel to‘g‘ri chiziqlar o‘tkazilsa, biror 1 konus sirti xosil bo‘ladi. bu konus sirt yo‘naltiruvchi konus deb yuritiladi. demak, qiyshiq silindr sirtini ikki egri chiziqdan iborat yo‘naltiruvchilar (m, n) va yo‘naltiruvchi konus 1 bilan ham berish mumkin. bunday holda sirtni yasash algoritmi quyidagicha bo‘ladi. m va n egri chiziqli yo‘naltiruvchilar hamda s uchli 1 yo‘naltiruvchi konus berilgan bo‘lsin (19.3-rasm). m chiziq ustidagi ixtiyoriy a nuqtani biror 2 konusning uchi deb olib, 2∥1 konus yasaladi. so‘ngra 2∩n=b nuqta aniqlanadi. a va b nuqtalar to‘g‘ri chiziq orqali tutashtirilib, …

3 / 14

hosil kilsa, bunday chiziqli sirtlar yoyiladigan sirtlar deyiladi yoyiladigan sirtlarga konus, silindr sirtlarni misol bo‘la oladi. agar cheksiz yaqin turgan ikki qo‘shni yasovchi (to‘g‘ri chiziq) o‘zaro uchrashmas vaziyatda bo‘lsa, bunday chiziqli sirtlar yoyilmaydigan sirtlar deyiladi. o 2-savol. yoyilmaydigan chiziqli sirtlar yoyilmaydigan chiziqli sirtlarga quyidagilar kiradi: qiyshiq silindr. qiyshiq silindr uchchala yo‘naltiruvchisi ham egri chiziq ko‘rinishida bo‘lganda hosil bo‘ladi. uning aniqlovchilari m, n, a egri chiziqlardan iborat bo‘lib (m, n, a) ko‘rinishida yoziladi. bu sirtlarning tasviri 19.1, a,b-rasmda berilgan. ikki marta qiyshiq silindroid. ikki marta qiyshiq silindroid yo‘naltiruvchilarning ikkitasi m, n egri chiziq va uchinchisi a to‘g‘ri chiziq bo‘lgan hollarda hosil bo‘ladi. 19.2,a,b-rasmda bunday sirtning chizmalari berilgan. bu sirt aniqlovchilar bilan (m, n, a) ko‘rinishida yoziladi. 19.4-rasm 19.5-rasm ikki marta qiyshiq konoid. ikki marta qiyshiq konoid (18.3,a,b- rasm) yo‘naltiruvchilarning ikkitasi a, n to‘g‘ri chiziq bo‘lib, uchinchisi m egri chiziq bo‘lgan holda hosil bo‘ladi.19.4- rasmda ikki marta qiyshiq konoidning fazoviy tasviri ko‘rsatilgan. …

4 / 14

an to‘g‘ri chiziqli yasovchilari bilan tekis chizmasida tasvirlangan. bu sirt yasovchilarining xossalaridan qurilish texnikasida foydalanishni birinchi marta akademik v.g.shuxov (1853-1939) tavsiya qilgan. bir pallali aylanma giperboloiddan radio-machta, suv minorasi kabi inshootlarni konstruksiyalashda foydalanilgan. bu konstruksiyalar o‘zining mustahkamligi va yengilligi tufayli qurilish texnikasida keng tarqalgan. 1921 yili moskvada v.g.shuxov loyihasi asosida 160 metrli 6 seksiyali (6 ta giperboloid) radio-machta qurildi (19.7-rasm). hozirgi kunlarda ham bu sirtdan qurilish amaliyotida keng foydalaniladi. 19. 6-rasm 19.7-rasm silindroid. ikki yo‘naltiruvchi m, n xos egri chiziq bo‘lib, uchinchisi a cheksiz uzoqlashtirilgan, ya’ni xosmas a∞ to‘g‘ri chiziq bo‘lsa, hosil bo‘lgan chiziqli sirt silindroid deyiladi. silindroid ikki marta qiyshiq silindroidning xususiy holidir. sirtning hamma to‘g‘ri chiziqli yasovchilari xosmas to‘g‘ri chiziqli yasovchining vaziyatini aniqlaydigan parallelizm tekisligiga parallel bo‘ladi. silindroidni aniqlovchilari bilan (m, n, a∞) yoki (m, n, p) ko‘rinishda yozish mumkin. 19.8-rasmda m va n yo‘naltiruvchilari egri chiziqlar va gorizontal proyeksiyalovchi parallelizm tekisligi m(mh) bilan berilgan silinroid sirti chizmasida …

5 / 14

ma silindrlarning  silindroid sirti orqali birlashtirilishi chizmada tasvirlangan. bunda hiv va nv tekisliklarda yotuvchi m va n aylanalar-silindroid sirtining yo‘naltiruvchilari, v tekislik uning parallelizm tekisligidir. bu silindroid sirtining chizmasini yasash qulay bo‘lishi uchun m va n yo‘naltiruvchilarni teng 12 bo‘lakka bo‘lish yo‘li bilan sirtning yasovchilari o‘tkazilgan. 19.8-rasm 19.9-rasm 19.10-rasm 19.10-rasmda n(n′, n″) aylana va m(m′, m″)ellips yo‘naltiruvchilari proyeksiya tekisliklariga nisbatan frontal joylashgan hamda n tekislik parallelizm tekisligi bo‘lgan silindroid sirti tasvirlangan. bu tipdagi silindroidlar tonellar, arkalar va gumbazlarni qurishda qo‘llaniladi. konoid. konoid ikki marta qiyshiq konoidning xususiy holi bo‘lib, u to‘g‘ri chiziqli yo‘naltiruvchilarning birini cheksiz uzoqlashtirganda hosil bo‘ladi. konoidning to‘g‘ri va egri chiziqli xos yo‘naltiruvchilarini kesib o‘tuvchi yasovchilari parallelizm tekisligiga parallel bo‘ladi, ya’ni parallelizm tekisligini xosmas chizig‘ini ham kesib o‘tadi. 19.11–rasmda a to‘g‘ri chiziq va m egri chiziqli yo‘naltiruvchilar hamda m(mh) parallelizm tekisligi bilan berilgan konoid chizmada tasvirlangan. konoid sirti aniqlovchilari bilan (m, a, b∞) yoki (m, a, m) …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "chiziqli sirtlar"

m19: chiziqli sirtlar. o’quv mashg’ulotining maqsadi: chiziqli sirtlarning hosil bo`lishi va uning turlari: qiyshiq silindr, ikki marta qiyshiq silindroid, ikki marta qiyshiq konoid, bir porolleli giperboloid, silindroid, konoid, giperbolik parabolaidlarni talabalarga o`rgatish. talabalarning e'tiborini jalb etish va bilim darajalarini aniqlash uchun tezkor savollar - chiziqli sirtt deganda nimani tushunasiz? - sizningcha sirtlarning qanday amaliy ahamiyati mavjud? - qanday sirtlarni bilasiz? vizual materiallar 1-savol. chiziqli sirtlar. o ta’rif. to‘g‘ri chiziqning fazoda berilgan uchta (m, n va ℓ) yo‘naltiruvchi chiziqlarni kesib o‘tib, uzluksiz harakatlanishidan hosil bo‘lgan sirt chiziqli sirt deyiladi. bu sirtni uch yo‘naltiruvchi chiziqli sirt deb yuritiladi. bu chiziqli sirt aniqlov...

This file contains 14 pages in PDF format (1.0 MB). To download "chiziqli sirtlar", click the Telegram button on the left.

Tags: chiziqli sirtlar PDF 14 pages Free download Telegram