biologik membranalar

PDF 11 pages 347.4 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 347.4 KB

File type PDF

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

biologik membranalar biomembranalar vazifasi va tuzilishi barcha hujayralar va ularning organoidlari membrana bilan o‘ralgandir. ularning umumiy miqdori hujayra massasini 80% gacha tashkil qilishi mumkin. barcha membranalar polyardir, ya’ni tashqi va ichki tomonlari tuzilishida farq bordir (44-rasm). biomembranalar quyidagi funksiyalarni bajaradi: 1. hujayra va hujayra organoidlarini o‘rab turadi va ajratadi. jumladan, hujayrani tashqi gardish muhitidan plazmatik membrana ajratadi va uning mexanik hamda kimyoviy ta’sirlardan himoya qiladi. shu bilan birga plazmatik membrana hujayra ichi va tashqi muhiti o‘rtasida metabolitlar va anorganik ionlar konsentratsiyasining farqini saqlaydi (45-rasm). 2. hujayra ichiga metabolitlar va ionlar tashilishini boshqaradi va gomeostazni saqlashda muhim vazifani bajaradi. 3. hujayra tashqarisidagi signallarni qabul qilish va hujayra ichiga uzatish. 4. fermentativ kataliz. jumladan, mitoxondrial membranalarda joylashgan nafas zanjiri fermentlarining energiya almashinuvida, endoplazmatik turdagi ferment tizimlar ksenobiotiklarni detoksikatsiyasida, yog‘lar biosintezida qatnashadi. 5. hujayralararo matriks va boshqa hujayralar bilan bog‘lanish va ta’sirlanish, hujayralarning qo‘shilishida va to‘qimalar hosil qilishida ishtirok etadi. 6. hujayra va …

2 / 11

azmatik membranalar tashqi qavatida esa karbon suvlar mavjud. membranalarda lipidlar tarkibi ularning hujayra va to‘qima spetsifikligi bilan bog‘liq. ularning asosini fosfolipidlar (fosfatidilholin, fosfatidiletanolamin, fosfatidilserin, kardiolipin, sfingomiyelin) hosil qiladi, so‘ng glikolipidlar va xolesterin tashkil qiladi. membrana minor komponentlariga mitoxondrial membranalardagi ubixinon, tokoferollar kiradi. membrana oqsillari membrana oqsillarining asosiy qismi fermentlardir. shuning uchun membranalarning fermentativ faoliyati qanchalik xilma-xil bo‘lsa, shunga ko‘ra undagi oqsillar miqdori ham shuncha ko‘p bo‘ladi. miyelin tarkibida 20% oqsil bo‘ladi. fermentativ faoliyati juda yuqori bo‘lgan mitoxondriyaning ichki membranasi tarkibida 75% ga qadar oqsil bo‘ladi. fermentativ faoliyati bo‘lmagan bironta xil membrana bo‘lmaydi. membrana fermentlari esa lipidlar mavjudligidagina faoldir. har qanday sitoplazmatik membranada adenozintrifosfatni (atf) parchalovchi adenozintrifosfataza fermenti (atf-aza) mavjuddir. u hujayra ichida natriy (na) konsentratsiyasi ko‘payganda faollashadi yoki kaliy (k) konsentratsiyasining hujayra tashqarisida ortganida faollashadi 46- rasm. membrana tarkibi. 173 (k, na bilan bog‘liq bo‘lgan atf-aza). bu ferment kaliy, natriy ionlarini membrana orqali tashilishini ta’minlaydi. yana biri ca-atf- aza muskul …

3 / 11

asining ichki tomoniga ion kuchlari yordamida yopishgan. uning globulyar molekulasi og‘irligi 200 000 dalton bo‘lgan ikkita polipeptid zanjiridan tarkib topgan. spektrin eritrotsit sharsimon shaklini saqlashda va membrananing pishiqligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. glikoforin – tarkibida 50% dan ortiq uglevod tutuvchi glikoproteid membrana oqsillarining 10% ini tashkil etadi. molekula og‘irligi 50 000 dalton, 299 ta aminokislota qoldig‘idan tarkib topgan. bitta polipeptid zanjiridan iborat. unga 4–12 ta monosaxariddan tuzilgan 20 dan 30 tagacha oligosaxarid zanjiri yopishgan. oligosaxarid oxirgi uchidagi galaktoza qoldig‘iga sial kislota birikkan. glikoforin molekulasi uch qismdan iborat: ulardan biri hujayraning sirtqi tomonida joylashgan bo‘lib, uning uchidagi nh2 guruhiga oligasaxarid zanjiri birikkan, molekulaning karboksil uchi sitoplazma tomonga chiqqan: ular orasida gidrofob qismi lipid qo‘shqavati orasida joylashgan α− spiral shakliga ega. eritrotsit membranasi tarkibidagi glikoforin xilmaxil vazifani o‘taydi. undagi oligosaxarid zanjiri manfiy zaryadga ega bo‘lgani uchun eritrotsitlarni bir-biriga yopishib qolmasligini ta’minlaydi. eritrotsitlar hayoti davomida glikoforin tarkibidagi sial kislotalar kamayib, oxirgi uchida galaktoza …

4 / 11

$larni uzatish kabi muhim vazifalarni bajaradi. glikolipidlarda ko‘pincha oligosaxarid zanjiri sfingozinning gidroksil guruhi, galaktoza yoki fukoza orqali glikozid bog‘i orqali bog‘langan bo‘ladi. glikolipidlar molekulasida bitta oligosaxarid zanjiri bo‘ladi, glikoproteidlarda esa bunday zanjirlar bir nechtadir. ular oqsil molekulasi bilan besh xil monosaxaridning birontasi orqali birikishi mumkin. glikoprotoid molekulasidagi oligosaxaridlarning joylashish tartibi golji apparatida mavjud bo‘lgan glikoziltransferazalar faoliyati bilan bog‘liq. membrana glikolipid va glikoproteidlarining mohiyati katta. ular gormonlar, mediatorlar, viruslar, toksinlar va ko‘pgina fiziologik faol moddalar uchun retseptor vazifasini o‘tab, immunitetda ishtirok etadi. eritrotsit membranasidagi glikolipid glikoproteidlari qon guruhini belgilaydi. hujayra sirtining harakatchanligi ham uning tarkibidagi glikoproteinlar xususiyati bilan bog‘liq. membranalardagi lipid qo‘shqavat fosfolipidlar bilan glikolipidlar molekulalarining xarakterli xususiyati ularning amfifilligidir. molekulasining gidrofob uchini yog‘ kislotalari va sfingozinning uglevodorodli radikallari tashkil etadi: bu molekula uchi uzunligining 3\4 qismini tashkil etadi. glikolipidlar molekulasi gidrofil uchi uglevod qismidan, fosfolipidlarning gidrofil uchi xolin, etanolamin yoki serinni biriktirib olgan fosfat qoldig‘idan hosil bo‘ladi. tuzilishi va fizik-kimyoviy …$

5 / 11

i va oqsillar gilam iplari kabi bir-biri bilan chirmashib ketgan va ularning turg‘unligi 175 elektrostatik kuch hisobiga emas, balki gidrofob bog‘lar evaziga ta’minlanadi. uchinchi xil model bo‘yicha («mozaik») membranalar oqsil molekulalaridan tarkib topgan bo‘lib, ularning orasidagi bo‘shliqlar lipidlar bilan qoplangan. membranalarning umumiy xossalariga suyuqlik tabiati, ko‘ndalang asimmetriyasi, moddalarni tanlab o‘tkazishi kiradi. lipid qo‘shqavati suyuq kristallik tuzilishiga egadir. lipid molekulalari qavat doirasida membrana yuzasiga parallel ravishda diffuziyalanish xossasiga ega (lateral diffuziya). oqsil molekulalari ham lipid qavatida gg‘yo suzib yuradi. membranalarda ko‘ndalang diffuziya cheklangan holda sodir bo‘ladi. membranalarning ikkinchi umumiy xossasi komponentlarining asimmetrik joylashishidir. jumladan periferik va integral oqsillar o‘zaro asimmetrik joylashgan. plazmatik membrananing ichki yuzasida asosan fermentlar joylashgan bo‘lsa, membrana sirtida hujayraning boshqa hujayralar bilan aloqasini ta’minlovchi, tashqi signallarni qabul qiluvchi oqsillar joylashgan, faqat oqsillar emas balki fosfolipidlar molekulasi ham asimmetrik joylashgan. membranalarning uchinchi muhim xususiyati – moddalarni tanlab o‘tkazishidir. moddalarning membranalar orqali o‘tkazilishi membranalar orqali moddalar o‘tishining uchta usuli – …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biologik membranalar"

biologik membranalar biomembranalar vazifasi va tuzilishi barcha hujayralar va ularning organoidlari membrana bilan o‘ralgandir. ularning umumiy miqdori hujayra massasini 80% gacha tashkil qilishi mumkin. barcha membranalar polyardir, ya’ni tashqi va ichki tomonlari tuzilishida farq bordir (44-rasm). biomembranalar quyidagi funksiyalarni bajaradi: 1. hujayra va hujayra organoidlarini o‘rab turadi va ajratadi. jumladan, hujayrani tashqi gardish muhitidan plazmatik membrana ajratadi va uning mexanik hamda kimyoviy ta’sirlardan himoya qiladi. shu bilan birga plazmatik membrana hujayra ichi va tashqi muhiti o‘rtasida metabolitlar va anorganik ionlar konsentratsiyasining farqini saqlaydi (45-rasm). 2. hujayra ichiga metabolitlar va ionlar tashilishini boshqaradi va gomeostazni saqlashda muhim v...

This file contains 11 pages in PDF format (347.4 KB). To download "biologik membranalar", click the Telegram button on the left.

Tags: biologik membranalar PDF 11 pages Free download Telegram