borliq – falsafa kategoriyasi

PDF 15 pages 622.3 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 622.3 KB

File type PDF

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

4-mavzu: borliq – falsafa kategoriyasi reja: 1. falsafa tarixida borliq muammosi. 2. borliq shakllarining tasnifi: tabiat borlig'i va ma'naviy borliq, ijtimoiy borliq va inson borlig'i. 3. falsafada substantsiya va materiya muammosi. 4. falsafada makon, vaqt, harakat va rivojlanish masalalari. borliq tushunchasining tahlili. biz dunyo, materiya tuzilishi, makon, vaqt, harakat, hayot, ong va shu kabilar haqida tasavvur hosil qilish uchun asosan fizika, astronomiya va biologiya kabi tabiatshunoslik fanlariga murojaat etamiz. lekin bu falsafada borliq muammolari o’rganilmaydi, degan ma’noni anglatmaydi. bugungi kunda olimlar notirik, tirik dunyo va ijtimoiy dunyo nima, degan savollarga javob to’ishda jiddiy yutuqlarga erishganlar. ular dunyo haqida o’tgan asrlarda yashagan o’z hamkasblariga qaraganda to’laroq va teranroq tasavvurga egadirlar. ammo, dunyoning mohiyati haqidagi ko’pgina muhim savollarga hozir ham aniq va uzil-kesil javoblar mavjud emas. masalan, nafaqat makon yoki vaqt tushunchalariga, balki nisbatan soddaroq hodisa bo’lmish gravitatsiya tushunchasiga ham dunyoda biron-bir fizik bugungi kunda ham aniq (ayni paytda tajribada tasdiqlanadigan) ta’rif …

2 / 15

gaytiradi, eski muammolarning odatdagi talqinini o’zgartiradi, aniq fanlarning metodlari bilan amalga tatbiq etiladigan yangi yechimlar ustida ijodiy izlanishga da’vat etadi. shu tariqa falsafa evristik va metodologik rolni bajarar ekan, ayni zamonda o’zi ham tabiatshunoslik oluvchi ishonchli natijalarga muhtoj bo’ladi va ulardan yangi nazariyalar tuzish uchun asos sifatida foydalanadi. shu sababli biz borliqning asosiy shakllari va fundamental asoslarini falsafa nuqtayi nazaridan o’rganar ekanmiz, albatta yo ishonchliligi shubha uyg’otmaydigan, yo borliqni yaxshiroq tushuntirgani uchun qabul qilinadigan tabiiy-ilmiy material va daliliy ma’lumotlarga tayanamiz. falsafa tarixida borliq muammosi. o’quv kurslarida asosiy falsafiy muammolarni o’rganish odatda ontologiyadan boshlanadi. ontologiya falsafiy bilimlarning alohida sohasi bo’lib, unda borliq va yo’qlik, mavjudlik va nomavjudlik muammolariga doir masalalarning keng doirasi o’rganiladi, shuningdek mavjudlik sifatiga ega bo’lgan barcha narsalarning mohiyati aniqlanadi. «ontologiya» atamasi falsafada faqat xvii asrdan beri ishlatiladi, lekin u yunoncha o’zaklarga ega bo’lib (ontos – borliq, logos – so’z, ta’limot), borliq haqidagi ta’limot degan ma’noni anglatadi. ontologiya falsafada …

3 / 15

hodisa, voqea va shu kabilarning eng muhim xususiyatini, aniqroq aytganda, ularning mavjud bo’lish, bevosita yoki bilvosita namoyon bo’lish, o’zaro ta’sirga kirishish qobiliyatini aks ettiradi. bu inson o’zligini va o’zini qurshagan borliqni anglashga ilk urinishlaridayoq duch keladigan har qanday ob’ektning, borliq har qanday qismining umumiy xossasidir. inson aqlli jonzot sifatida shakllanish jarayonining ilk bosqichlaridayoq o’z dunyoqarashining negizini tashkil etadigan muhim savollarga javob to’ish zaruriyati bilan to’qnash keladi: 1. «men kimman?» 2. «meni qurshagan borliqning mohiyati nimada?» 3. «borliq qanday va qaerdan paydobo’lgan?» 4. «dunyoni nima yoki kim harakatlantiradi?» 5. «dunyoning rivojlanishida biron-bir maqsadga muvofiqlik, maqsad, mo’ljal bormi?» inson bunday savollarga javob berishga kirishar ekan, uning ongi avvalo o’zi nima bilan bevosita ish ko’rayotganini qayd etadi. buni aniq anglamasdan, u o’zining dunyo haqidagi mulohazalarini aniq-ravshan narsalarni qayd etishdan boshlaydi. shu tariqa inson va uning ongi o’zini qurshagan barcha narsalar avvalo mavjud bo’lish qobiliyatiga ega ekanligiga ishonch hosil qiladi. shunday qilib, borliq masalasi …

4 / 15

m, mazkur tushunchaning etimologiyasiga ham murojaat etishni nazarda tutadi. mazkur dastur bo’yicha ta’lim oluvchilar tarixiy-falsafiy kurs bilan tanish bo’lishlari lozimligini hisobga olib, bu yerda faqat falsafiy tafakkur tarixiga qisqacha to’xtalamiz va mazkur muammoni anglab etish jarayonidagi muhim bosqichlarinigina qayd etamiz. borliq va yo’qlik dialektikasi. keltirilgan fikr amalda mavjud narsagina borliqqa ega bo’lishi mumkin, degan xulosa chiqarish imkonini beradi. «yo’qlik» har qanday tilda amalda mavjud bo’lmagan narsa bilan tenglashtiriladi va boshqacha tushunilishi mumkin ham emas. boshqacha aytganda, yo’qlik borliqni inkor etadi va narsa, jism, hodisa, ong... (ya’ni amalda mavjud bo’lishi mumkin bo’lgan narsalar) o’zligini yo’qotgan holda «yo’qlik» atamasi ayni shu ma’noda ishlatiladi va ular haqida ular «yo’qlikka chekindi», mavjud emas, deyiladi. lekin sof falsafiy ma’noda bu fikrni to’g’ri deb bo’lmaydi. borliq va yo’qlik o’rtasida dialektik o’zaro aloqa mavjud. birinchidan, dunyo haqidagi hozirgi tasavvurlarga ko’ra, biz yashayotgan olam bo’shliqdan bino bo’lgan. bo’shliq materiyaning alohida holati. bo’shliq fizik borliqning eng boy tipi, o’ziga …

5 / 15

lib qoladi. shunday qilib, o’tgan zamondagi borliq yo’qlikdir, deb aytish mumkin. borliq doim hozirgi zamonda mavjud bo’ladi, u faqat hozirgi zamonda o’zini namoyon etadi, basharti u dolzarb va amalda namoyon bo’lish imkoniyatiga ega bo’lsa, agar u potentsial, ya’ni axborot manbalarida mavjud yoki uning paydo bo’lishi ob’ektiv rivojlanish mantig’i bilan belgilangan bo’lsa. amalda yo’q bo’lgan narsa haqida ideal obraz sifatida fikrlash mumkin. boshqacha aytganda, unga ideal obraz tarzidagi ideal borliq shakl-shamoyilini berish mumkin. o’tmishga tatbiqan biz borliq haqida faqat shu ma’noda so’z yuritishimiz mumkin. ayni shu ma’noda biz g’oyalar, narsalar, voqealar, tarixiy shaxslar yoki o’zimizga yaqin odamlar to’g’risida so’z yuritamiz, bunda ular yo’qlikka aylanmagani, balki yangicha mavjudlik, xotira tarzidagi o’zgacha borliq kasb etganini nazarda tutamiz. shunday qilib, borliq falsafiy kategoriya sifatida dunyoni butun rang-barangligi va turli-tuman namoyon bo’lish shakllari bilan yaxlit aks ettirish imkonini beradi. bunda narsalar, predmet lar, hodisalar o’z xususiyatlari, xossalari bilan jamuljam holda aks etadi. dunyoni va uning …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq – falsafa kategoriyasi"

4-mavzu: borliq – falsafa kategoriyasi reja: 1. falsafa tarixida borliq muammosi. 2. borliq shakllarining tasnifi: tabiat borlig'i va ma'naviy borliq, ijtimoiy borliq va inson borlig'i. 3. falsafada substantsiya va materiya muammosi. 4. falsafada makon, vaqt, harakat va rivojlanish masalalari. borliq tushunchasining tahlili. biz dunyo, materiya tuzilishi, makon, vaqt, harakat, hayot, ong va shu kabilar haqida tasavvur hosil qilish uchun asosan fizika, astronomiya va biologiya kabi tabiatshunoslik fanlariga murojaat etamiz. lekin bu falsafada borliq muammolari o’rganilmaydi, degan ma’noni anglatmaydi. bugungi kunda olimlar notirik, tirik dunyo va ijtimoiy dunyo nima, degan savollarga javob to’ishda jiddiy yutuqlarga erishganlar. ular dunyo haqida o’tgan asrlarda yashagan o’z hamkasblariga q...

This file contains 15 pages in PDF format (622.3 KB). To download "borliq – falsafa kategoriyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq – falsafa kategoriyasi PDF 15 pages Free download Telegram