qoplama xosil qiluvchi kompozitsion materiallar uchun xom-ashyo manbalari to'plami

DOC 139 pages 4.5 MB Free download

139 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.5 MB

File type DOC

Pages 139

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 139

ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги 1 ma’ruza. kirish mavzu: qoplama hosil qiluvchi kompozitsion materiallar olish uchun xom-ashyo manbalari. reja 1. kirish. 2. fan haqida umumiy ma’lumotlar 3. tabiiy, suniy va sintetik yuqori malekulyar birikmalar olish uchun xom ashyo manbalari. sanoat tarmoqlarining rivojlantirishda koplama xosil kiluvchi polimer materiallarining ahamiyati juda katta. bugungi kunda mubolag‘asiz kimyo sanoatini mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirishdagi axamiyati ortib bormoqda. zamonaviy kimyo sanoatining xarakterli alomatlaridan biri organik sintezning tez sur’atlar bilan o‘sishidir. kimyo sanoatining rivojlanishini muxim vazifalaridan biri sanoatning barcha tarmoqlarida va turmushda zamonaviy kimyo yutuqlaridan to‘la foydalanishdir, yangi, mukammalroq va arzon ishlab chiqarish vositalari va xalq iste’mol mollari ishlab chiqarishdir. iqtisodiyotni ximiyalashtirishning dolzarb muammolaridan biri tabiiy va sintetik yuqori molekulyar birikmalarni ishlab chiqarish asosida qoplama xosil qiluvchi kompozision materiallarni rivojlantirish masalasidir.qoplama xosil qiluvchi materiallarni (qxqm) insoniyat qadim zamonlardan beri ishlatib kelgan.oxirgi yillarda sintetik polimerlarni ishlab chiqarishni tezkorlik bilan rivojlanishi qxqm yangi turlarini ishlab chiqarishga sabab …

2 / 139

i modda, asosan yumb eritma, emulsiya suspenziya kukunsimon xolatda 3. rang beruvchi moddalar pigmentlar 4. to‘ldiruvchilar 5. qotiruvchilar 6. yumshatgichlar, plastifikatorlar 7. erituvchilar va x. qxqm olishda tradision xom ashyo sifatida tabiiy yumb xizmat qilardi.ular avval asosan o‘simlik moylari bo‘lgan. organik birikmalarning asosiy xomashyo manbalari bo‘lib tabiiy gaz, neft, toshko‘mir va toshko‘mir qatroni, torf, qishloq va o‘rmon xo‘jaligi mahsulotlari hizmat qiladi. yuqorida aytilgan xom ashyo manbalaridan, o‘rmon xo‘jaligi va torfdan tashqari boshqalari mamlakatimizda keng tarqalgan. shuning uchun respublikamizda bir qator korxonalar shu manbalarni qayta ishlash uchun xizmat qiladi. yana bir e’tibor beriladigan fakt shundaki, sobiq ittifoq vaqtida milliy boyligimiz faqat xomashyo manbalari bo‘lib xizmat qilsa, xozirgi kunda xomashyoni chuqur qayta ishlash korxonalari kundan kunga ko‘payapti. o‘zingizga ma’lumki yurtimiz tabiiy gaz zaxiralariga juda boy. shuning uchun shu ashyoni qayta ishlash korxonalari kundan kunga ko‘payapi ( sho‘rtan, muborak, yaqinda esa qoraqalpog‘istonda). bu korxonalarda gazdan oxirgi maxsulot- polimer ishlab chiqarilyapti. bundan tashqari navoiy, …

3 / 139

ligi. bugungi kunda butun dunyoda ekologik toza va o‘zini qayta tiklaydigan ashyo bazalariga katta e’tibor berilyapti. masalan braziliyada avtomobillarga yoqilg‘i sifatida asosan shakarqamishdan olingan etil spirti xizmat qiladi. sizlar bizning kelajak injener va olimlarimiz shu narsani yodingizda tuting. tabiiy gazlar. tabiiy gazlarning asosiy tarkibini (92 – 96% gacha) metan tashkil etadi. ularning tarkibida 6% gacha boshqa uglevodorodlar (etan, propan, butan va oltingugurt birkmalari hamda uglerod-(iv)-oksidi) bo‘ladi. sanoatda metandan asetilen, vodorod, qorakuya, xlorli erituvchilar va boshqalar olinadi. metan asosida yuzlab organik birikmalarni hosil qilish mumkin. tabiiy gazlarni qazib olish vaqtida gaz kondensati ham ajralib chiqadi. gaz kondensat suyuq uglevodorodlarning aralashmasi bo‘lib, undan juda ko‘p alohida uglevodorodlarni ajratib olish mumkin. o‘zbekiston tabiiy gazlarning katta miqdori gazli, sho‘rton, surxandaryo viloyati, muborak va boshqa rayonlardan qazib olinmoqda. o‘zbekistonda har yili 55 mlrd kubometrdan ortiq tabiiy gaz, 3,5 mln. tonnagacha gaz kondensati qazib olinadi. neft. neft uglevodorodlarning aralashmasidan tashkil topgan bo‘lib, nihoyatda murakkab tarkibga ega. …

4 / 139

va boshqalar krekinglanadi, ya’ni past haroratda qaynaydigan bo‘lakalarga parchalanadi. kreking jarayoni birinchi marta 1871-1878 yillarda peterburg texnologiya institutining xodimi a.a. letniy tomonidan o‘rganilgan bo‘lib, 1891 yilda rus injeneri v.g. shuxov kreking qurilmasini yaratadi. sanoat miqyosida kreking jarayoni 1920 yillardan boshlab qo‘llanilmoqda. krekingning bir necha turlari mavjud. suyuq fazadagi kreking. 2,0-6,0 mpa, 430-5500s da olib boriladi. bunda olinadigan benzinning miqdori 50% atrofida bo‘ladi. bug‘ fazadagi kreking 6000s da olib boriladi. bunda olinadigan benzinning miqdori 50% dan kam bo‘lib, 40 – 50% atrofida etilen uglevodorodlari hosil bo‘ladi. vodorod ishtirokida parchalashda neft mahsulotlari 20,0 – 25,0 mpa bosim, 300-4000s harorat, temir, nikel, volfram katalizatorligida vodorod ishtiroki bilan olib boriladi. benzinning miqdori 90% gacha yetadi. hozirgi kunda sanoatda katalitik kreking keng tarqalgan bo‘lib neft mahsulotlari 300 - 5000s da alyuminoselekat, seolit, xrom oksidi va boshqa katalizatorlar ishtirokida krekinglanadi. buning natijasida yuqori navli benzin olinadi. krekingni yana bir necha turlari mavjud. o‘zbekistonda yiliga 6 mln. …

5 / 139

mpa bosim ostida temir oksidi katalizatorligida olib boriladi. bunda suyuq uglevodorodlar aralashmasi hosil bo‘ladi. yukorida aytilganidek bu xomashyo bazasi (neft, tabiiy gaz, kumir) organik birikmalarning asosiy xom ashyo manbalari bo‘lib xizmat kiladi. keyingi maruzalarda biz asosiy organik moddalar spirtlar, ketonlar, kislotalar va boshka moddalar ( erituvchilar, monomerlar v.x.) tugrisida aloxida tuxtalib utamiz. lok-buyok maxsulotlarning asosiy komponenti bu polimer va oligomerlardir. sintetik polimer materiallar sanoatini jadal suratlar bilan o‘sishi uchun birinchi navbatda xom ashyo va yarim tayyor maxsulotlar bazasini yaratish kerak.tabiiy va yuldosh gazlar tarkibidagi metan, etan, propan, n-butan, izobutan va pentanlar vodorod va suv gazi, asetilen, metanning xlorli xosilalarini etilen va propilen, divinil, izobutilen, izopren va asosiy organik sintezning boshqa muxim maxsulotlari uchun xom ashyo bo‘lib xizmat qiladi. neft-kimyoviy sintez sintetik polimer materiallar ishlab chiqarish uchun, ya’ni neft gazlarini va suyuq uglevodorodlarni qayta ishlash sanoati qudratli bazadir. masalan, bir tonna neftdan taxminan 400 kg polimer materiallari olish mumkin. dunyodagi eng …

Want to read more?

Download all 139 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qoplama xosil qiluvchi kompozitsion materiallar uchun xom-ashyo manbalari to'plami"

ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги 1 ma’ruza. kirish mavzu: qoplama hosil qiluvchi kompozitsion materiallar olish uchun xom-ashyo manbalari. reja 1. kirish. 2. fan haqida umumiy ma’lumotlar 3. tabiiy, suniy va sintetik yuqori malekulyar birikmalar olish uchun xom ashyo manbalari. sanoat tarmoqlarining rivojlantirishda koplama xosil kiluvchi polimer materiallarining ahamiyati juda katta. bugungi kunda mubolag‘asiz kimyo sanoatini mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirishdagi axamiyati ortib bormoqda. zamonaviy kimyo sanoatining xarakterli alomatlaridan biri organik sintezning tez sur’atlar bilan o‘sishidir. kimyo sanoatining rivojlanishini muxim vazifalaridan biri sanoatning barcha tarmoqlarida va turmushda zamonaviy kimyo yutuqlaridan to‘la foydalanishdir, yangi,...

This file contains 139 pages in DOC format (4.5 MB). To download "qoplama xosil qiluvchi kompozitsion materiallar uchun xom-ashyo manbalari to'plami", click the Telegram button on the left.

Tags: qoplama xosil qiluvchi kompozit… DOC 139 pages Free download Telegram