son so'z turkumi

PPTX 17 pages 128.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 128.0 KB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

son so'z turkumi. son so'z turkumi. son so’z turkumi reja: son haqida ma’lumot. sonning leksik, grammatik xususiyatlari. bir sonining o’ziga xos xususiyatlari. miqdorni butun va qismlarga ajratib ifodalashga ko’ra turlari. sonning ma’no turlari. sonning tuzilishiga ko’ra turlari. narsa-buyumning sanog’ini, joylashish tartibini, ish-harakatning bajarilish tartibini bildirgan so’zlar son deyiladi. necha? qancha? nechanchi? so’roqlariga javob bo’ladi. sonlar harflar bilan ham, raqamlar bilan ham ifodalanadi. a) arab raqamlari: 1,2,3, 19, 1990 (sana, sinf, yil, moddalarni ifodalashda ishlatiladi). b) rim raqamlari: i, iv, vi, ix, viii, xx (asr, konferentsiya, anjumanlarni ifodalashda ishlatiladi). har qanday son raqam bilan ifodalanadi. oz, ko’p so’zlari ham miqdorni ifodalaydi. eski o’zbek tilida tuman (10000), lak (yuz ming) sonlari ham bo’lgan. boshqird, uyg’ur tilida (dmitrev fikricha) ming (10) ni bildirgan. tarixiy so’zlar. son predmetning miqdorini bildiradi. shuning uchun gapda predmet tushunchasini ifodalovchi otga bog’lanib keladi. masalan: rasulbek 4 ta gilamni mashinaga joylab bo’lguncha, terlab-pishib ketdi. (predmetning miqdorini bildiradi). azizbek birinchi …

2 / 17

otlashadi). turlanadi (2 xil tushunchani –miqdor, predmetni, tasavvurni aks ettiradi). (maqol, afforizm, hikmatli so’zlarda uchraydi). bilagi zo’r birni yiqar, bilimi zo’r mingni yiqar. (ikkoviga birov botolmas, otliqqa yayov yetolmas) 10 bir yonda, 100 bir yonda, botir yurar maydonda. otlashgan son fikrni stimistik jixatdan ixcham, obrazli ifodalash uchun xizmat qiladi. hamma turlari ham turlanmaydi, chamali son (-tacha, -lab) –lar, va kasr songa qo’shilmaydi. i shaxs birlik egalik sanoq son otlashgan formaga qo’shilmaydi: oltim, beshim. 2. son yasalish sistemasiga ega emas. 3. sonning turli modal formlarini hosil qilgan forma yasovchi qo’shimchalar bor, -ta, -tacha, -tadan, -ov kabi. sonning bu modal formalari predmetning to’dasini. taxminiy miqdorini, taqsimini, joylashish tartibini ko’rsatadi: beshtadan daftar, iii kurs, uchchala talaba. 4. hisob so’zlari bilan qo’llanadi. 2 juft tufli, 1 so’m (pul), 1990 yil. sintaktik xususiyatlari: 1. sifatlovchi aniqlovchi: sizday yetti yigitim bo’lsa, 7 iqlimni zabt eta olardim.(o). 2. otlashganda (sanoq, tartib, jamlovchi) ega, kesim, qaratqichli-aniqlovchi, to’ldiruvchi: biri …

3 / 17

o’choq oldida bir qariya chirsillab yonayotgan o’tga qarab jimgina o’tiribdi. 2. holat bildiruvchi formasi sifat,ravish, ot oldida kelganda kuchaytiradi. kuchaytirma ravishlari (juda, g’oyat, nihoyatda) kuchaytirma yuklamalar (ham, hatto) kabi. charx urib yeg’ardi. hakim bir tez yurardi, men esa zo’rg’a qadam bosardim.(s.b.) uzun tunlarning birida otam bir qiziq ertak so’zlab berdi.(s.b.) 3. 1 soni sifatlovchi sifatlanmish orasida kelganda ma’no kuchaytiradi. gulnor uchun ulug’ bir baxt shu uchrashuv bo’ldi. shunday so’zi kelsa ta’kidlash ma’nosi yanada kuchayadi: malohat ham shunday bir narsani orzu qilib yurardi. 4. ayiruv, chegaralov yuklamalari (gina, faqat) o’rnida qo’llanib, ajratib, ko’rsatib, chegaralash ma’nosini ifodalaydi: kamtarlik ham bir xislat. 5. bir son o’zi bog’lanib kelaetgan so’z bilan "hech kim", "hech qanday" olmoshlari ma’nosida ham keladi: kunlik normasini bajarmagan bir kishi qolmadi. 6. uyushiq bo’lakli gaplarda, qo’shma gaplarda bog’lovchi, ayiruv bog’lovchi vazifasini bajarishi mumkin. bir unga qaraysan, bir menga qaraysan. (uyushgan bog’lovchi) bir kattaning gapiga kir, bir kichikning. umri bir oqardi, …

4 / 17

di. sanoq sonlar predmetlarni donalab, taqsimlab, jamlab, taxmin-chamalab ko’rsatadi. sanoq sonlar quyidagi turlarga bo’linadi: 1. miqdor sonlar bir turdagi predmetlarning umumiy miqdorini bildiradi: besh, yuz, ming. miqdor sonlar hisob so’zlari bilan qo’llanadi. ular ot turkumiga mansub so’zlardir. hisob so’zlari quyidagi o’lchov birliklarini bildiradi: donalikni: dona, tup, bosh, tuyoq, ... butunning bo’lagini: tilim, chimdim, lagan, savat, qop,... juft predmetlarni: juft, jo’ra, pora. og’irlikni: grammm, kilogramm, pud, tsentner, tonna; uzunlikni: m, mm, km, qadam, qarich, odim, enli; suyuqlikni: litr, stakan, kosa, xovuch, xo’plam; pul qiymatini: so’m, tiyin, tanga; yosh o’lchovini: yosh, kunlik, oylik; vaqtni: asr, yil, daqiqa, hafta, sutka, kun. 2. dona son. bir xildagi predmetlarning yakkalab, donalab sanaladigan umumiy miqdorini bildiradi. 2 usul bilan hosil bo’ladi: morfologik usul: miqdor songa – ta qo’shimchasini qo’shib; sintaktik usul: miqdor sondan so’ng donalikni bildiradigan hisob so’zlarini keltirib. 3. chama son. predmetning taxminiy miqdorini bildiradi. miqdor songa –tacha, -larcha, -lab qo’shimchalarini qo’shib va ketma-ket keladigan …

5 / 17

i olib, kirish so’z vazifasini bajaradi. tartib sonlar ba’zan daraja, nav, tur ma’nolarini bildirib keladi: 1 – sinf xaydovchisi, 2-nav un, 1-tur o’yinlari. sonning tuzilish jihatdan turlari. sonlar tuzilishiga ko’ra 3 xil: 1. sodda sonlar; bir, ming, ellik. 2. murakkab sonlar: bir ming to’qqiz yuz ellik. 3. juft sonlar: besh-olti, o’ttiz-qirq, ming-ming. image1.jpeg

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "son so'z turkumi"

son so'z turkumi. son so'z turkumi. son so’z turkumi reja: son haqida ma’lumot. sonning leksik, grammatik xususiyatlari. bir sonining o’ziga xos xususiyatlari. miqdorni butun va qismlarga ajratib ifodalashga ko’ra turlari. sonning ma’no turlari. sonning tuzilishiga ko’ra turlari. narsa-buyumning sanog’ini, joylashish tartibini, ish-harakatning bajarilish tartibini bildirgan so’zlar son deyiladi. necha? qancha? nechanchi? so’roqlariga javob bo’ladi. sonlar harflar bilan ham, raqamlar bilan ham ifodalanadi. a) arab raqamlari: 1,2,3, 19, 1990 (sana, sinf, yil, moddalarni ifodalashda ishlatiladi). b) rim raqamlari: i, iv, vi, ix, viii, xx (asr, konferentsiya, anjumanlarni ifodalashda ishlatiladi). har qanday son raqam bilan ifodalanadi. oz, ko’p so’zlari ham miqdorni ifodalaydi. eski o’zbek ti...

This file contains 17 pages in PPTX format (128.0 KB). To download "son so'z turkumi", click the Telegram button on the left.

Tags: son so'z turkumi PPTX 17 pages Free download Telegram