afgʻoniston tarixi xvii-xviii asrlarda

DOCX 25 sahifa 215,6 KB Bepul yuklash

25 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 215,6 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 25

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 25

mavzu: xvi-xix asrning 70-yillari oxirigacha boʻlgan davrda afgʻoniston reja: 1.durroniylar davlatining barpo etilishi 2.xix asrning ikkinchi yarmida afg‘onistondagi siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot 3.ingliz-afgʻon urushlari durroniylar davlatining barpo etilishi qandahor va hirotda mustaqil afg‘on davlatlarining vujudga kelishi bevosita mazkur mintaqadagi siyosiy jarayonlar bilan bog‘liqligini ta’kidlab o‘tish o‘rinli. xususan, mazkur davrda bir tomondan afg‘onistonning janubiy va janubiy-sharqiy hududlarini o‘z nazoratida ushlab kelgan hindistondagi boburiylar davlati kuchsizlana boshlagan bo‘isa, ikkinchi tomondan hozirgi afg‘onistonning g‘arbiy hududlarini o‘z tarkibiga qo‘shib olgan erondagi safaviylar davlati inqirozga yuz tutgan edi. boburiylar saltanati 1707-yilda avrangzebning o‘limidan so‘ng, o‘zining shimoliy-g‘arbiy hududlaridagi afg‘on qabilalarini nazoratda ushlab turish uchun kuch topa olmay qoldi va keyinchalik ushbu hududlarda tez-tez ro‘y beradigan afg‘on qabilalarining qo‘zg‘olonlarini bostira olmay qoldi22. safaviylar davlati ham siyosiy va iqtisodiy inqirozga duchor bo‘lib, bo‘ysundirilgan xalqlar, shu jumladan afg‘on qabilalari orasida norozilik kayfiyati kuchaya boshladi. shunday tarixiy sharoitda afg‘on (pushtun)laming iqtisodiy jihatdan kuchli bo‘lgan abdaliy va g‘ilzoy qabilalari maydonga chiqa boshladi. …

2 / 25

ida mir vaysxon yetakchiligida g‘ilzoylar va ularga qo‘shilgan alikozoy, nurzoy, kokar, tarin kabi qabilalarning birlashgan qo‘shini qandahor shahrida qo‘zg‘olon ko‘tardi va shahami egalladi. safaviylar beklarbegisi gurgenxon o‘ldirildi24. safaviy shohining qandahorda o‘z hokimiyatini qayta tiklash uchun jo ‘natgan qo‘shini muvaffaqiyatga erisha olmaydi va shu tariqa qandahorda mir vaysxon boshchiligida mustaqil afg‘ondavlati vujudga keldi. ammo g‘ilzoylaming mustaqilligi uzoq davom etmadi. mirvaysxon o‘limidan so‘ng (1715-y.) uning o‘miga g‘ilzoylarga yetakchilik qilgan ukasi abdulaziz safaviylarga taslimchilik siyosatini yurita boshlaydi. natijada g‘ilzoylar 1717-yilda mirvaysxonning o‘g‘li mahmud boshchiligida qo‘zg‘olon ko‘tarishadi va abdulaziz o‘ldirilib, qandahorda hokimiyatni mahmud egallaydi25. g‘ilzoylaming mustaqillikka bo‘lgan harakatlaridan so‘ng hirot atroflarida istiqomat qiluvchi abdaliy qabilalari orasida ham safaviylar hukmronligiga qarshi harakatlar avj oldi. 1716-yilda abdaliy qabilasining sadozoy urug‘iga mansub abdullaxon va uning o‘g‘li asadullaxon yetakchiligida hirotda xalq qo‘zg‘oloni ko‘tarildi. natijada 1717-yil oxirida hirot va uning atroflari (murg‘ob, bodg‘iz) safaviylar hukmronligidan ozod bo‘ldi. biroq, mustaqillikka erishgan qandahordagi g‘ilzoylar va hirotdagi abdaliylar o‘rtasida nizo va kelishmovchiliklar …

3 / 25

y vaziyatda safaviylar qo‘shinida o‘zining kuchli intizom va mohir qo‘mondonlik xususiyatlarini namoyon etgan kuchli lashkarboshi nodirquli (1688-yilda tug‘ilgan) maydonga chiqdi 1729—1732-yillardagi harbiy harakatlari tufayli nodirquli yetakchiligidagi qo‘shin hirot shahrini egalladi. so‘ngra, erondagi afg‘on qabilalari bilan bo‘lgan bir necha janglarda muvaffaqiyatga ■ isfahan • shiraz erishgan nodirquli 1736-yil bahorida o‘zini eron shohi - nodirshoh afshor26 deb e’lon qildi. 1736-yil oxirida nodirshoh katta qo‘shin bilan afg‘on g‘ilzoylarining tayanch markazi qandahorga qarab yurish boshlaydi. bir yildan ortiq davom etgan qamaldan so‘ng qandahor shahri 1738-yilning bahorida eronliklar qo‘shini tomonidan egallanadi va 1709-yildan buyon davom etayotgan g‘ilzoylar hukmronligiga barham beriladi. garchi, qandahor va hirot kabi yirik shaharlar nodirshoh tomonidan egallangan bo‘lsada, afg‘on qabilalarining milliy-ozodlik kurashlari to‘xtamadi. 1740-yilda kobul atroflarida istiqomat qiluvchi afg‘on qabilalari nodirshohga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tarishgan bo‘lsa, 1742-yilda balx va andxoyda xalq qo‘zg‘olonlari ro‘y berdi. 1745-yilda soliqlaming muttasil oshib borishiga qarshi balx aholisi yana qo‘zg‘olon ko‘taradi. 1746-yilda esa qandahor va kobul oralig‘ida ko‘chib yuruvchi …

4 / 25

adi va ular eronda istiqomat qiluvchi afshor qabilasi nomi. nodirshoh mazkuqabilaga mansub ediorasidan bir qator mohir lashkarboshilar ham yetishib chiqadi. ana shunday qo‘mondonlardan biri abdaliy qabilasi sadozoy urug'iga mansub ahmadxon bo‘lib, u yoshligidan nodirshoh qo‘shinida xizmat qilib, jang olib borishning barcha sir-sinoatlarini puxta egallaydi. eron qo‘shinidagi sadoqatli xizmatlari uchun ahmadxon tuman27 lashkarboshiligiga qadar ko‘tariladi. 1747-yilda nodirshoh suiqasd natijasida omdirilgach, uning qo‘shinini sarosima qamrab oladi va mazkur qo‘shin bir-biriga dushman bo‘lgan bir necha qismga bominib ketadi. ahmadxon tezda o‘zi qo‘mondonlik qiladigan afg‘on qabilalaridan iborat qo‘shin bilan qandahorga qaytadi. u o‘zi bilan nodirshoh xazinasining katta qismini, shu jumladan nodirshoh 1739-yilda hindistonga yurishi vaqtida qo‘lga kiritgan mashhur “ko‘hi nur” nomli olmosni ham olib ketadi28. nodirshoh hukmronligiga barham berilgach, afg‘on qabilalari yetakchilari orasida mustaqil afg‘on davlatini barpo etish g‘oyasi paydo bo‘ladi. 1747-yilda chaqirilgan afg‘on qabilalari sardorlari yig‘ini - loyya jirg‘a29da yangi barpo etilgan davlat hukmdorini saylash masalasi ko‘rib chiqiladi. mazkur yig‘inda abdaliy qabilasining bir …

5 / 25

maydi va darrov ahmadxon sadozoyni qo‘llab-quvvatlab ovoz berishini ma’lum qiladi. shundan so‘ng, yig‘inda ishtirok etayotgan afg‘on qabilalarining boshqa yetakchilari ham ahmadxon sadozoyni qo‘llab-quvvatlab ovoz beradilar hamda u davlat hukmdori deb e’lon qilinadi va o‘ziga “shoh” titulini oladi. shu vaqtda ahmadshoh yigirma uch yoshda edi31. shu o‘rinda yuqoridagi loyya jirg‘a jarayonining yana bir jihatiga alohida e’tibor qaratish lozim. ya’ni, unda muhokama qilinayotgan masala yuzasidan qaror qabul qilishda nisbatan ko‘pchilikning ovozini olish yoki qo‘llab-quvvatlashiga erishish orqali masala hal etilmadi, balki barcha ishtirokchilaming yagona bir fikrga kelishi orqali masalaning yechimiga kelindi. shundan ham o‘z davrida muayyan masalaning yechimi uchun ko‘pchilikning ovozi talab etiladigan demokratiyaning o‘ziga xos ravishda afg‘on davlati boshqaruvida qomlanilganligini ko‘rish mumkin32. ahmadshoh hokimiyatni qo‘lga kiritgach o‘zi tegishli bo‘lgan abdaliy qabilasi nomini “durri-durron” (ko‘plab qabilalar orasidagi “javohirlar javohiri” bomgan qabila, qisqacha durroniy qabilasi) deb atashni buyuradi33. sadozoylar - durroniylaming bir urug‘i, bo‘g‘ini bo‘lib, sadozoylar sulolasi hukmronligi davri ahmadshoh durroniy hukmronligidan boshlanib to …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 25 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"afgʻoniston tarixi xvii-xviii asrlarda" haqida

mavzu: xvi-xix asrning 70-yillari oxirigacha boʻlgan davrda afgʻoniston reja: 1.durroniylar davlatining barpo etilishi 2.xix asrning ikkinchi yarmida afg‘onistondagi siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot 3.ingliz-afgʻon urushlari durroniylar davlatining barpo etilishi qandahor va hirotda mustaqil afg‘on davlatlarining vujudga kelishi bevosita mazkur mintaqadagi siyosiy jarayonlar bilan bog‘liqligini ta’kidlab o‘tish o‘rinli. xususan, mazkur davrda bir tomondan afg‘onistonning janubiy va janubiy-sharqiy hududlarini o‘z nazoratida ushlab kelgan hindistondagi boburiylar davlati kuchsizlana boshlagan bo‘isa, ikkinchi tomondan hozirgi afg‘onistonning g‘arbiy hududlarini o‘z tarkibiga qo‘shib olgan erondagi safaviylar davlati inqirozga yuz tutgan edi. boburiylar saltanati 1707-yilda avrangzebning o‘...

Bu fayl DOCX formatida 25 sahifadan iborat (215,6 KB). "afgʻoniston tarixi xvii-xviii asrlarda"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: afgʻoniston tarixi xvii-xviii a… DOCX 25 sahifa Bepul yuklash Telegram