kolloid eritmalarning molekulyar-kinetik xossalari

DOCX 6 pages 29.4 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.4 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

4-5-mavzu: “kolloid eritmalarning molekulyar-kinetik xossalari” reja 1.kolloidlarning diffuziyasi. 1.broun harakati, 3.sedimentatsiya xodisasi 2.kolloid eritmalarning osmotik bosimi, 3.donnanning memebrana muvozanati haqidagi nazariyasini tushuntirib berish. tayanch iboralar;molekulyar – kinetik xossalar,broun harakati,eynshteyn-smoluxovskiy tenglamasi, sedimentatsiya, diffuziya tezligi , fik qonuni, fluktuatsiyakolloid eritmalar osmotik bosimi,donnanning membrana muvozanati molekulyar – kinetik xossalar colloid eritmalar to`g`risidagi dastkabki nazariyalarga binoan faqat molekulyar eritmalarga tegishli deb hisoblanar edi. fanning rivojlanishi natijasida molekulyar-kinetik hodisalar eritmalarga ham xos ekanligi ma`lum bo`ldi. bu xossalar colloid eritmalarda asosan ular zarrachalarini o`lchamlariga va shakliga bog`liq ekan. bu ma`noda dispers sistemalarda broun harakatining ochilishi muhim ahamiyatga ega bo`ldi. kolloid eritmalarni ultranikroskop orqali ko`zdan kechirib, kolloid zarrachalar doimo harakatda ekanligini ko`ramiz. ultramikroskop kashf qilinishidan bir qancha vaqt ilgari (1827 yilda) ingliz botanigi broun mikroskopdan foydalanib, suyuqlikka aralashgan gul changlarining to`xtovsiz va tartibsiz harakatda bo`lishini aniqladi. keyinchalik bu hodisa broun harakati deb ataladigan bo`ldi. broun shu hodisani xilma-xil moddalarda kuzatib, bu tartibsiz harakat modda tabiatiga bog`liq bo`lmay, …

2 / 6

energiyasi hisobiga ro`y beradigan harakatidir kolloid zarrachalarning harakat yo`li doimo o`zgarib turadi, ularning o`tgan yo`lini chizib boorish juda qiyin. tajribalarning ko`rsatishicha, broun harakati moddaning tabiatiga mutlaqo bogliq bo`lmay, u harorat, muhitning qovushqoqligi va zarrachalar o`lchamiga qarab o`zgaradi. dispers faza zarrachalari erituvchi molekulalarining tartibsiz kelib urilishi tufayli ham o`z harakat yo`nalishini o`zgartiradi. nisbatan mayda zarrachalarga har tarafdan kelib urilishlar soni odatda bir xil bo`lmaydi, shuning uchun zarrachalar murakkab traektoriya bo`yicha harakat qiladi. o`lchami juda yuqori bo`lgan zarrachalarda broun harakati kuzatilmaydi. 1905 yilda eynshteyn va 1906 yilda smoluxovskiy (bir-biridan bexabar xolda) broun harakatining kinetik nazariyasini yaratdilar. eynshteyn broun harakatiga gaz qonunlarini tatbiq qilib, zarrachalarning δt vaqt ichida o`rtacha siljishining kvadrat qiymatini aniqlash formulasini keltirib chiqardi: bunda d – erigan moddaning diffuziya koeffitsienti bo`lib, quyidagi formula bilan ifodalanadi (eynshteyn, 1908 y): bu yerda n – avogadro soni, r – universal gaz doimiysi, t – mutloq harorat, η – suyuqlikning qovushqoqligi, r – sharsimon …

3 / 6

jarayoni sedimentatsiya deyiladi. zarrachalarning cho`kish tezligi nafaqat ularning o`lchamiga, balki zarrachalar va muhit zichligining farqiga, muhit qovushqoqligiga bog`liq bo`ladi va quyidagi tenglama bilan ifodalanadi: bunda u – zarrachaning cho`kish tezligi, r – zarracha radiusi, p va p0 – disperlangan modda va erituvchi zichliklari, η – muhitning qovushqoqligi, g – og`irlik kuchi tezlanishi. tenglamadan ko`rinib turibdiki, nisbatan yirik zarrachalar katta tezlikda cho`kadi. sedimentatsiya tufayli kolloid eritmaning konsentratsiyasi o`zgaradi, lekin eritmada broun harakati mavjudligi sedimentatsiyaga qarshilik qiladi. kolloid zarrachaning o`lchami qanchalik kichik bo`lsa, broun harakatining ta`siri shunchalik katta bo`ladi. shu sababli kolloid eritmalarda sedimentatsiya nihoyatda sust boradi, lekin kolloid zarrachalarga markazdan qochma kuch ta`sir ettirish bilan sedimentatsiyani kuchaytirish mumkin. bu maqsadda 1913 yilda a.v. dumanskiy tomonidan birinchi marta sentrifuga qo`llanilgan. kolloid eritmalardagi zarrachalarning hajmi va massasi molekulyar (chin) eritmalarnikidan bir necha marta katta bo`lganligi uchun kolloid eritmadagi zarrachalarning issiqlik harakat tezligi va demak, diffuziya tezligi ham kichik bo`ladi. kolloid eritmalardagi diffuziya tezligi …

4 / 6

modda miqdorini ko`rsatadi va diffuziya koeffitsienti deyiladi. diffuziya jarayonida konsentratsiya o`zgargan sari uning gradienti ham o`zgaradi. u xolda konsentratsiyaning vaqt bo`yicha o`zgarishi fikning ikkinchi qonuni asosida topiladi: diffuziya koeffitsienti uchun eynshteyn tomonidan 1908 yilda quyidagi formula keltirib chiqarilgan: bu yerda n – avogadro soni, r – universal gaz doimiysi, t – mutloq harorat, η – suyuqlikning qovushqoqligi, r – sharsimon zarrachaning radiusi, k – boltsman konstantasi (k=1,3806.10-23 j/grad). formuladan diffuziya tezligining muhit haroratining ko`tarilishi bilan ortishi, muhit qovushqoqligining ortishi bilan esa kamayishini ko`rish mumkin. zarracha radiusi va muhitning qovushqoqligi ma`lum bo`lsa, bu formula yordamida diffuziya tezligini hisoblab chiqarish va, aksincha, diffuziya tezligi ma`lum bo`lganda kolloid zarrachalarning radiusini hisoblab topish mumkin. bu usul zarracha radiusini aniqlashning diffuzion usuli deb ataladi va hozirgi vaqtda kolloid zarrachalarning radiuslarini topish uchun bu usuldan keng foydalaniladi. broun harakati hamda diffuziya hodisasini atroflicha va chuqur o`rganish fluktuatsiya nazariysining yaratilishiga sabab bo`ldi. fluktuatsiya – sistemaning mikrohajmida zichlik, …

5 / 6

xossasi hisoblanadi, ya`ni erkin harakatlanayotgan kolloid zarrachalarning sonigagina bog`liq. agar kolloid zarrachalarning hajmi va massasi quyi molekulyar moddalar molekulasining hajmi va massasidan birmuncha katta ekanligini hisobga olsak, unda bir xil konsentratsiyali kolloid va chin eritmaning ma`lum bir hajmida asl zarrachalar soni chin eritma zarrachalarining sonidan ancha kam bo`ladi. shuning uchun ham chin eritmalarning osmotik bosimiga qaraganda kolloid eritmalarniki juda past bo`ladi. masalan, massaviy konsentratsiasi 10 g/l bo`lgan oltin zolining osmotik bosimi 45 pa ga, xuddi shu konsentratsiyali saxarozaning osmotik bosimi 7250 pa ga teng. bundan tashqari, kolloid eritmalar osmotik bosimining ma`lum bir ulushi elektrolitlar aralashmasi bosimiga to`g`ri keladi. chin eritmalardagi kabi kolloid eritmalarga ham gaz qonunlarini tatbiq qilish mumkin. kolloid eritmalar uchun klapeyron-mendeleev tenglamasi quyidagicha yoziladi: bu yerda - kolloid zarrachalarning konsentratsiyasi, ya`ni hajm birligida bo`lgan kolloid zarrachalarning soni, n- avogadro soni, ν – zarrachalar soni, p – osmotik bosim. kolloid eritmalarning osmotik bosimini o`lchab va formuladan foydlanib, mitsellalarning molekulyar …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kolloid eritmalarning molekulyar-kinetik xossalari"

4-5-mavzu: “kolloid eritmalarning molekulyar-kinetik xossalari” reja 1.kolloidlarning diffuziyasi. 1.broun harakati, 3.sedimentatsiya xodisasi 2.kolloid eritmalarning osmotik bosimi, 3.donnanning memebrana muvozanati haqidagi nazariyasini tushuntirib berish. tayanch iboralar;molekulyar – kinetik xossalar,broun harakati,eynshteyn-smoluxovskiy tenglamasi, sedimentatsiya, diffuziya tezligi , fik qonuni, fluktuatsiyakolloid eritmalar osmotik bosimi,donnanning membrana muvozanati molekulyar – kinetik xossalar colloid eritmalar to`g`risidagi dastkabki nazariyalarga binoan faqat molekulyar eritmalarga tegishli deb hisoblanar edi. fanning rivojlanishi natijasida molekulyar-kinetik hodisalar eritmalarga ham xos ekanligi ma`lum bo`ldi. bu xossalar colloid eritmalarda asosan ular zarrachalarini o`lch...

This file contains 6 pages in DOCX format (29.4 KB). To download "kolloid eritmalarning molekulyar-kinetik xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: kolloid eritmalarning molekulya… DOCX 6 pages Free download Telegram