geterosiklik birikmalar

DOCX 4 pages 222.2 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 222.2 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

besh a’zoli geterosiklik birikmalar reja: 1. tabiatda uchrashi, gamalogik qatori, nomlanishi va izomeriyasi. 2. olinish usullari. 3. fizikaviy hossalari. 4. kimyoviy hossalari. 5. ishlatilish sohasi. molekulasida uglerod atomlaridan tashqari bir yoki bir necha boshqa (getero) atomlari bo’lgan siklik birikmalarga geterosiklik birikmalar deyiladi. geterosiklik birikmalar tabiatda keng tarqalgan. ko’proq uchraydigan elementlar, bular kislorod, azot, oltingugurtdir. “geteros” so’zi grekcha bo’lib “boshqa” degan ma’noni beradi, ya’ni geterosiklik birikmalar tarkibida uglerod va vodorod atomlaridan tashqari boshqa elementlar atomlari borligidan darak beradi. geterosiklli birikmalar biologiya, medisina, qishloq xo’jaligi va boshqa sohalarda katta ahamiyatga ega. ko’pchilik muhim tabiiy birikmalar tarkibida geterosiklik birikmalar uchraydi: qon va o’simliklarning bo’yovchi moddalari (germin va xlorofil) nuklein kislotalari, ko’pchilik vitaminlar, antibiotiklar, alkaloidlar. farmasevtik preparatlarning deyarli ko’pchiligini geterosiklik birikmalar tashkil etadi. ko’pchilik tabiiy va sun’iy bo’yoqlar tarkibida ham geterosiklik xalqalar mavjud (indigo, indatren va h.k.). tetraxalqalar tarkibida uchraydigan atomlar soniga qarab uch, to’rt, besh, olti a’zoli va h.k. geterosiklik birikmalar uchraydi. ularning …

2 / 4

shu sababli u asos xossasiga, ya’ni proton biriktirib olish xossasiga ega bo’ladi, piridinning tuzilishini quyidagicha chizib ko’rsatishimiz mumkin: piridin piridinning aromatiklik va asoslik xossalarini asosan nitrolash, uch molekula vodorodni biriktirishi, lakmus rangini o’zgartirishi hamda kislotalar bilan birikish reaksiyalari orqali tushuntirish mumkin. pirrol ham aromatik xossalariga ega, lyokin piridinga nisbatan kuchsizdir. olti elektronli -bulut unda to’rtta uglerod atomlari elektronlari va azotning ikkita elektroni hisobida hosil bo’ladi. azot atomi yana uchta -bog’ hosil qilgani sababli u piridindan farqli erkin elektronlarga ega emas va quyidagi tuzilishga ega: yoki pirrol erkin elektron juft azot atomida bo’lmaganligi sababli pirrolda asosli xususiyat qariyib yo’qdir. besh a’zoli geterosiklik birikmalar orasida eng muhimlari kislorodli (furan), oltingugurtli (tiofen), azotli (pirrol) birikmalar hisoblanadi: furan tiofen pirrol fizikaviy va kimyoviy xossalari bo’yicha ular benzolga o’xshab elektrofil almashinish reaksiyalariga kirishadi, chunki ular xyukkelning aromatiklik qoidasiga bo’ysunadi. 1. molekulasi xalqasimon bir tyokislikda joylashgan. 2. to’yinmagan siklik tuzilishga ega. 1. ularning tarkibida taga teng …

3 / 4

’lgan rangsiz suyuqlikdir. tiofen 84os da qaynaydigan rangsiz suyuqlik-dir. uning hidi benzolga o’xshash. pirrol rangsiz suyuqlik bo’lib, havoda oksidlanishi sababli qo’ng’ir tusga kiradi, qaynash harorati 130os. pirrol hidi xloroform hidini eslatadi. pirrol tiofenga nisbatan kuchsiz aromatik xossasiga ega. furan, tiofen, pirrol suvda yomon, spirt va efirda yaxshi eriydi. kimyoviy xossalari. aromatiklik xossalari bularning ichida tiofenda kuchliroq ifodalangan, shu sababli u benzolga qaraganda oson konsentrlangan sulfat kislota ta’sirida sulfolanadi. pirrol va furan konsentrlangan kislotalar ta’sirida parchalanib ketadi. tiofen. metallorganik birikmasini olish. bu reaksiya bilan tiofen benzoldan farq qiladi: xlormirkurtiofen pirrol. pirrolidin furan. olti a’zoli geterosiklik birikmalar vakillaridan biri bu piridindir. u ham aromatik xususiyatga ega, benzolga qaraganda qiyinroq reaksiyalarga kirishadi. toshko’mir smolasidan ajratiladi, rangsiz, o’ziga xos badbo’y hidli suyuqlik, suvda va organik erituvchilarda yaxshi eriydi. kimyoviy xossalari. image3.wmf image4.wmf oleobject7.bin image5.wmf image6.wmf image7.wmf image8.wmf image9.wmf image10.wmf image11.wmf image12.wmf image13.wmf image14.wmf image15.wmf image16.wmf image1.wmf image17.wmf image2.wmf o s n h 2 4 …

4 / 4

l 3 c l 2 h 2 s o 4 h n o 3 ( c h 3 c o o h ) s s h g c l + h g c l 2 - h c l n n h h h . z n , c h 3 c o o h h n h n h h 2 , n i , 2 0 0 o c n h + i 2 - h i n h i + 3 i 2 - h i n h i i i i n h n h s o 3 h n m g b r n h c o o m g b r h o h m g ( o h ) b r n h c o o h s o 3 c h 3 m g b r - c h 4 c o …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geterosiklik birikmalar"

besh a’zoli geterosiklik birikmalar reja: 1. tabiatda uchrashi, gamalogik qatori, nomlanishi va izomeriyasi. 2. olinish usullari. 3. fizikaviy hossalari. 4. kimyoviy hossalari. 5. ishlatilish sohasi. molekulasida uglerod atomlaridan tashqari bir yoki bir necha boshqa (getero) atomlari bo’lgan siklik birikmalarga geterosiklik birikmalar deyiladi. geterosiklik birikmalar tabiatda keng tarqalgan. ko’proq uchraydigan elementlar, bular kislorod, azot, oltingugurtdir. “geteros” so’zi grekcha bo’lib “boshqa” degan ma’noni beradi, ya’ni geterosiklik birikmalar tarkibida uglerod va vodorod atomlaridan tashqari boshqa elementlar atomlari borligidan darak beradi. geterosiklli birikmalar biologiya, medisina, qishloq xo’jaligi va boshqa sohalarda katta ahamiyatga ega. ko’pchilik muhim tabiiy birikmalar...

This file contains 4 pages in DOCX format (222.2 KB). To download "geterosiklik birikmalar", click the Telegram button on the left.

Tags: geterosiklik birikmalar DOCX 4 pages Free download Telegram