ma'lumotlar bazasi tushunchasi

DOCX 113 pages 2.7 MB Free download

113 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.7 MB

File type DOCX

Pages 113

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 113

1. ma’lumotlar bazasi tushunchasi va raqamli texnologiyalar sohalarida qo‘llanilishi. ma'lumotlar bazasi (mb) - ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi (mbbt/dbms) maxsus dasturiy ta'minot yordamida saqlanadigan va qayta ishlanadigan ma'lumotlarning yig’ilgan joyi. ma'lumotlar bazasi ma'lumotlarni samarali kiritish, saqlash, yangilash va boshqarish uchun mo'ljallangan. ▪ bu samarali axborot tizimlarini ishlab chiqish, ma'lumotlarni boshqarish va axborot tahlili asosida asoslangan qarorlar qabul qilish imkonini beradi. ▪ ma'lumotlar bazasini bilish ishlab chiquvchilar, administratorlar va ma'lumotlar tahlilchilari uchun foydalidir va turli sohalarda ham keng qo'llaniladi. mb hamda axborot tizimlarini integratsiyasi samarali ishlaydigan axborot tizimlarini yaratish imkoniyatini beradi ma'lumotlar bazasining asosiy vazifasi kompyuter tizimlari tomonidan ulanish, boshqarish va qayta ishlash mumkin bo'lgan ma'lumotlarni tartibga solish va saqlashdir. ma'lumotlar bazalari katta hajmdagi ma'lumotlarni qayta ishlashni tezlashtirish va yaxshilash imkonini beradi, axborotga tezroq va ishonchli ulanishni ta'minlaydi. ma'lumotlar bazalarini o'rganishning ahamiyati shundaki, ular biznes jarayonlarini optimallashtirish, qabul qilinadigan qarorlar sifatini oshirish va kompaniya va tashkilotlar faoliyati samaradorligini oshirishga yordam beradi. 2. …

2 / 113

qa modeilini qurishda, predmet soha/ loyiha haqidagi axborot diagramma ko‘rinishida rasmiylashtiriladi, buning uchun quyidagi belgilar kiritiladi: mohiyat turlari – to‘rtburchak bilan, atributlar- ovallar bilan tasvirlanadi va ular mos mohiyatlar bilan yo‘nalishsiz qirralar bilan bog‘lanadi. mohiyat-aloqa modeli predmet sohani (ps) faqat aniq bir qismini akslantiradi. bu holda uni lokal model deyiladi. ps haqida to‘la axborotga ega bo‘lish uchun uni yetarli kengroq tekshirish zarur va oldingisini to‘ldiradigan lokal modellar qurish kerak. shundan so‘ng lokal modellar birlashtirilib ps haqida bir butun kompozitsion tasvirga ega bo‘lamiz. quyida misolda, foydali qazilma boyitish zavodi predmet sohasi uchun infologik modeli diagrammasi keltirilgan. 3. maydon o‘lchami deyilganda nima tushuniladi. misol keltirib tushuntiring. ma’lumotlar bazasi tushunchasi - maydon, yozuv, fayl (jadval) kabi elementlar bilan chambarchas bog‘liq. maydon – bu ma’lumotlarni mantiqiy tashkil etishni elementar birligi bo‘lib, u axborotni eng kichik va bo‘linmas birligi. maydonni tasvirlash uchun quyidagi tavsiflardan foydalaniladi: maydon nomi, masalan familiyasi, ismi, tug‘ilgan sana, lavozimi, ish staji, …

3 / 113

n katta hajmdagi matnli ma'lumotlarni saqlash uchun ishlatiladi. misol: text - bu maydonda katta hajmdagi matnli ma'lumotlar saqlanishi mumkin. sanalar maydoni (date) bu turdagi maydon sanalarni saqlash uchun ishlatiladi. misol: date - bu maydonda sanalar (yil-oy-kun formatida) saqlanishi mumkin. misollar bilan tushuntirish misol 1: foydalanuvchi jadvali sql create table users ( userid int, username varchar(50), email varchar(100), birthdate date ); userid: butun sonlar, raqamli maydon (int) - foydalanuvchi identifikatori uchun. username: 50 ta belgidan iborat matn maydoni (varchar(50)) - foydalanuvchi ismi uchun. email: 100 ta belgidan iborat matn maydoni (varchar(100)) - foydalanuvchi elektron pochta manzili uchun. birthdate: sana maydoni (date) - foydalanuvchi tug'ilgan kuni uchun. misol 2: mahsulotlar jadvali sql create table products ( productid int, productname varchar(100), description text, price decimal(10, 2), addeddate date ); productid: butun sonlar, raqamli maydon (int) - mahsulot identifikatori uchun. productname: 100 ta belgidan iborat matn maydoni (varchar(100)) - mahsulot nomi uchun. description: katta …

4 / 113

rotni ifodalaydi. misol: foydalanuvchilar jadvallari keling, oddiy "foydalanuvchilar" (users) jadvali misolida yozuvlarni ko'rib chiqaylik. sql create table users ( userid int, username varchar(50), email varchar(100), birthdate date ); yuqoridagi jadvalda har bir yozuv bir foydalanuvchi haqidagi ma'lumotlarni saqlaydi. har bir yozuv quyidagi maydonlardan iborat: · userid: foydalanuvchi identifikatori (raqamli). · username: foydalanuvchi ismi (matn). · email: foydalanuvchi elektron pochta manzili (matn). · birthdate: foydalanuvchi tug'ilgan kuni (sana). yozuvlar misollari keling, jadvalga ba'zi yozuvlarni kiritamiz. sql insert into users (userid, username, email, birthdate) values (1, 'john doe', 'john.doe@example.com', '1990-01-01'), (2, 'jane smith', 'jane.smith@example.com', '1985-05-15'), (3, 'alice johnson', 'alice.johnson@example.com', '1992-09-23'); yuqoridagi sql kiritish (insert) amallari bilan jadvalga uchta yozuv kiritildi. har bir yozuv bir foydalanuvchiga tegishli quyidagi ma'lumotlarni saqlaydi: userid username email birthdate 1 john doe john.doe@example.com 1990-01-01 2 jane smith jane.smith@example.com 1985-05-15 3 alice johnson alice.johnson@example.com 1992-09-23 yozuvlarning muhim jihatlari · aniq tuzilma: har bir yozuv bir xil tuzilishga ega bo'lib, …

5 / 113

mpyutеr ob’yеktini atributi sifatida hisoblash tеzligini, opеrativ xotira hajmi, o‘lchamlari va boshqalarni ko‘rish mumkin. demak, atributlar - bu jadvallarda saqlanadigan ob'ektlarning xususiyatlarini tavsiflovchi ob'ektlar. atributlar raqamli, belgilar yoki sanalar bo'lishi mumkin va ularda saqlanishi mumkin bo'lgan qiymatlar turlari bo'yicha turli cheklovlar bo'lishi mumkin. atributlar odatda ma'lumotlar bazasi jadvalidagi har bir ustun uchun aniqlanadi va quyidagi xususiyatlarga ega bo'lishi mumkin: 1. atribut nomi: ma'lumotlar bazasi jadvalidagi atributni aniqlash uchun ishlatiladigan noyob nom. 2. ma'lumotlar turi: atributda saqlanishi mumkin bo'lgan ma'lumotlar turi. masalan, butun son, belgi yoki sana. 3. hajmi: atributda saqlanishi mumkin bo'lgan belgilar yoki raqamlarning maksimal soni. 4. cheklovlar: atributda qanday qiymatlarni saqlash mumkinligini belgilaydigan qo'shimcha qoidalar. masalan, minimal yoki maksimal qiymatga cheklovlar, o'ziga xoslikni tekshirish, qiymat mavjudligini tekshirish va boshqalar. atributlar ma'lumotlar bazasining muhim tarkibiy qismidir, chunki ular ma'lumotlar bazasida saqlanadigan ob'ektlarning xususiyatlarini aniqlashga imkon beradi. shuningdek, ular ma'lumotlar bazasidagi ma'lumotlarning yaxlitligini saqlashga yordam beradigan jadvallar orasidagi munosabatlarni aniqlashga …

Want to read more?

Download all 113 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma'lumotlar bazasi tushunchasi"

1. ma’lumotlar bazasi tushunchasi va raqamli texnologiyalar sohalarida qo‘llanilishi. ma'lumotlar bazasi (mb) - ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi (mbbt/dbms) maxsus dasturiy ta'minot yordamida saqlanadigan va qayta ishlanadigan ma'lumotlarning yig’ilgan joyi. ma'lumotlar bazasi ma'lumotlarni samarali kiritish, saqlash, yangilash va boshqarish uchun mo'ljallangan. ▪ bu samarali axborot tizimlarini ishlab chiqish, ma'lumotlarni boshqarish va axborot tahlili asosida asoslangan qarorlar qabul qilish imkonini beradi. ▪ ma'lumotlar bazasini bilish ishlab chiquvchilar, administratorlar va ma'lumotlar tahlilchilari uchun foydalidir va turli sohalarda ham keng qo'llaniladi. mb hamda axborot tizimlarini integratsiyasi samarali ishlaydigan axborot tizimlarini yaratish imkoniyatini beradi ma'lumo...

This file contains 113 pages in DOCX format (2.7 MB). To download "ma'lumotlar bazasi tushunchasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ma'lumotlar bazasi tushunchasi DOCX 113 pages Free download Telegram