quldorchilikning umumiy ahvoli

DOCX 6 pages 26.4 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.4 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

максуд mavzu: ilk o’rta asrlar g’arbiy yevropada feodal tuzumning vujudga kelishi reja: 1. quldorchilikning umumiy ahvoli. emfitevsis. prekariy. patronat va kommendasiya. kolonat. 2. iii-v asrlardagi iqtisodiy tanazzul. 3. iii asr oxiri – v asrlarda rim imperiyasining ijtimoiy va siyosiy tuzumi. quldorchilikning umumiy ahvoli. ma’lumki, bir paytlar o’z taraqqiyotining cho’qisiga ko’tarilgan rim imperiyasida dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo-sotiq sezilarli darajada rivojlangan edi. bu rivojlanishning asosida qulchilik mehnatiga asoslangan munosabatlar yotardi. lekin milodning iii asridan boshlab xo’jalik xayotida turg’unlik, uning ortidan bo’lsa inqiroz boshlandi. bir paytlar juda keng sarhadlarda olib borilgan savdo munosabatlari qisqarib ketdi, shaharlar tanazzuli boshlandi. bu inqirozlarning umumiy sababi davlatda qulchilik mehnatiga asoslangan ishlab chiqarishning inqirozi bilan bog’liqdir. rim imperiyasida qullar mehnati to qullar narhi arzon va yangi qullar oqimi kelishi barqaror bo’lib turguncha foydali bo’lib keldi. shuning uchun bo’lsa kerak bu paytda asosiy iqtisodiy makon bo’lgan quldorlar villasida qullarni ekspluatasiya qilish ashaddiy tusga kirgan edi, ularning jismoniy jihatdan yaroqsiz …

2 / 6

di, bu esa o’z-o’zida ishlab chiqarishning pasayishiga olib keldi. oqibatda quldorlar o’z xo’jaliklaridagi qullardan uzoq muddat foydalanish yo’llarini qidira boshladi. birinchi navbatda qullarni oldingi holatlardagidek majburiy ekspluatasiya qilish kamaydi. o’ziga ancha to’q bo’lgan quldorlar xo’jaliklaridan keladigan daromadlarning pasayishini o’z xo’jaligini kengaytirish hisobiga amalga oshirishni boshladi, ya’ni ular birinchi navbatda o’z mablag’larini qanday bo’lsasin ilgari holatdagi qullar miqdorini va ekspluatasiyasini saqlab qolishga qaratdi. sha tariqa vujudga kelgan o’ziga xos quldorlik “latifundiyalari” o’zini oqlamadi, chunki qullarni sotib olish va nazorat qilish va umuman bu tizimni boshqarish juda katta mablag’ talab eta boshladi. mana shunday sharoitda asta-sekinlik bilan qullarga munosabat o’zgarib bordi. endi qullar timsolida odamlarni (ilgari ular hayvon darajasida qaralgan) ko’ra boshladi. garchi quldorlar hamon o’z qullarini qatl qilish huquqiga ega bo’lsada, ammo endi buning uchun sud qarori kerak edi. qullar o’zlariga yomon munosabatda bo’layotganligi uchun o’z xo’jayinlari ustidan sudga shikoyat qilishi va boshqa xo’jayinga sotib yuborilishi erishishi mumkin edi. qullarni erkinlikka …

3 / 6

a ham yetib borishi mumkin bo’lgan. xo’jayin istalgan vaqtda qulga bergan o’z mulkini qaytarib olishi mumkin edi, lekin hayotda bu kabi holatlarga kam yo’l qo’yilgan, chunki bu quldor uchun foydasiga yurmagan, uning ustiga ahloqiy jihatdan to’g’ri kelmadigan holat sifatida qarala boshlangan. [1: қадимги римда оила бошлиғи томонидан қайсидир бир шахсга ундан фойдаланиш ва ундан даромад кўриш учун бериши мумкин бўлган мулкни англатувчи тушунча бўлган (мисол учун, ҳайвонлар подаси). қадимги римда қулчилик муносабатлари ривожланган шароитда пекулий қулдорга ва қулга ҳам фойдали бўлган, қул пекулий ёрдамида ўз хўжасининг бойлигини оширган ва бунда хўжасининг ўиза берган мулкини ўзиники сифатида қараш орқали нисбатан эркин ҳаёт тарзини кечириш имкониятига эга бўлган.] kechki antik davrga kelganda odatiy holgan aylangan qishloq qullariga yer pekuliysi berish ijtimoiy taraqqiyotda muhim ahamiyat kasb etgan. qulning o’z mehnatiga manfaatdorligini oshirish orqali quldor ayni vaqtda o’z harajatlarining bir qismini uning gardaniga yuklagan. vaqtlar o’tishi bilan pekuliy olgan qullar yerga biriktirib qo’yila boshlandi …

4 / 6

ing egasi faqatgina imtiyozli huquqga ega bo’lgan, ya’ni u yer sotilishi narhining 2 % miqdoridagi bojni olgan va yerga nisbatan oldingi egalik huquqini saqlab qolgan, faqat emfitevt o’zgargan. odatda yirik yer egalari o’z yerlarining bir qismini emfitevt tartibida ijaraga berishgan, shuning uchun ham bu holatni ma’lum darajada feodallashish yo’lidagi harakat sifatida qarash mumkin. prekariy. bu darda kichik ijara katta rol o’ynay boshladi. ayniqsa prekariy (so’zma-so’z-“iltimosga berilgan” yer) taraqqiy qila boshladi. avval boshda prekariychi aftidan yer egasi oldida hyech qanday majburiyat bajarmagan, yer egasi yerning foydalanilayotganligiga kifoya qilgan, chunki foydalanilmagan yerlar jamoa tomonidan musodara qilinishi mumkin edi. lekin yer egasi istagan vaqtda prekariychi be yerdan qancha muddatdan ibuyon ijara asosida foydalananib kelayotganligidan qat’iy nazar uni quvib yuborishi mumkin edi. shunga asosan prekariychi yer egasi emas, balki mavhum muddatgacha yerdan foydalanuvchi shaxs hisoblangan. rimdagi dominat davriga kelganda prekariy ko’p hollarda uzoq muddatga, ba’zan umrbodga hamda ma’lum bir to’lov shartnomasi bilan yozma qayd …

5 / 6

nlik va fuqarolikning to’la huquqi evaziga davlat va munisipial majburiyatlarning ayrimlaridan qutilishga, hokimiyat va nisbatan ta’sirli qo’shnilarning jabridan himoyalanishga urinish patronatga kirayotgan kishining oxir-oqibat yerga bo’lgan egaligidan mosuvo etgan, u bir paytlar o’ziga tegishli bo’lgan yerning egasiga emas, balki uning foydalanuvchisiga aylangan. patronatning vujudga kelishi yirik yer egalarining davlatga qarshi turuvchi shaxsiy hukmronlik tizimini keltirib chiqargan. shuning uchun ham imperatorlar patronat tizimiga qarshi kurashib yelishgan. lekin bu kurash ko’pincha samarasiz bo’lgan. kolonat. antik davrning so’nggi bosqichidagi o’zgarishlarda kolonat ham muhim o’rin tutadi. avval boshda kolon bu ko’chib keluvchi bo’lgan, keyinroq u umuman dehqonni anglata boshladi. milodning i asriga kelganda turli maqomdagi mayda ijarachilar – boshqaning yerini ko’pincha pul to’lash sharti bilan, ii asrdan bo’lsa mahsulot obrogi shaklidagi to’lovga (odatda hosilning 1/3 qismi) shartlashgan erkin kishilarni anglatgan. ii asrga kelganda odatda kolonat shartnoma bilan rasmiylashtirilmaydigan bo’ldi, kalonning o’zi bo’lsa merosiy ijarachi aylanib, asta-sekinlik bilan yer egasi qaramligi ostiga tushib borgan. iv-v …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quldorchilikning umumiy ahvoli"

максуд mavzu: ilk o’rta asrlar g’arbiy yevropada feodal tuzumning vujudga kelishi reja: 1. quldorchilikning umumiy ahvoli. emfitevsis. prekariy. patronat va kommendasiya. kolonat. 2. iii-v asrlardagi iqtisodiy tanazzul. 3. iii asr oxiri – v asrlarda rim imperiyasining ijtimoiy va siyosiy tuzumi. quldorchilikning umumiy ahvoli. ma’lumki, bir paytlar o’z taraqqiyotining cho’qisiga ko’tarilgan rim imperiyasida dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo-sotiq sezilarli darajada rivojlangan edi. bu rivojlanishning asosida qulchilik mehnatiga asoslangan munosabatlar yotardi. lekin milodning iii asridan boshlab xo’jalik xayotida turg’unlik, uning ortidan bo’lsa inqiroz boshlandi. bir paytlar juda keng sarhadlarda olib borilgan savdo munosabatlari qisqarib ketdi, shaharlar tanazzuli boshlandi. bu inqi...

This file contains 6 pages in DOCX format (26.4 KB). To download "quldorchilikning umumiy ahvoli", click the Telegram button on the left.

Tags: quldorchilikning umumiy ahvoli DOCX 6 pages Free download Telegram