sen-simonning iqtisodiyotiga muxolif-sotsialistik yo'nalish mohiyati va uning tarixiy tadbiri

PDF 67 pages 1.4 MB Free download

67 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PDF

Pages 67

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 67

x bob. bozor iqtisodiyotiga muxolif- sotsialistik yo'nalish mohiyati va uning tarixiy tadbiri 1 0 .1 . a. s en -s im on , sh. fure va r. o uen iq tiso d iy qarashlari fransiyada burjua inqilobidan keyin kapitalizm yanada tez rivojlandi. fransuz mutafakkiri sen-simon jamiyat oldida doimiy ravishda ko‘ndalang bo‘lib qolgan yangi muammolarga birinchi bo‘lib javob berishga urindi. a.k.sen-simon anri klod de rebrua sen-simon (1760-1825- yy.) fransiya xayoliy sotsializmining namoyandasi bo‘lib, 1789-1794- yillardagi fransuz inqilobi bilan zamondosh edi. u aristokratlar oilasidan bo‘lib, sanoat sistemasi haqida”, “inson haqidagi fan ocherklari”, “sanoat yoki siyosiy, ma’naviy va falsafiy mulohazalar”, “yangi xristianlik” va boshqa shu kabi mashhur asarlar muallifi hisoblanadi. sen-simon maxsus iqtisodiy tadqiqotlami amalga oshirmadi, balki asosiy e’tibomi ijtimoiy muammolarga qaratdi. u butun yaxshi jamiyat to‘g‘risidagi umidini aql-idrokka, ma’rifatga bog‘ladi; u insonning aql- idrokini tarixiy jarayonning to‘la hokimi va rahbari sifatida bildi, jamiyatni yaxshi tarzda qayta qurish yo‘llarini tashviqot qilishni esa o‘z …

2 / 67

hazasida juda yuzaki, hatto noto‘g‘ri qisqacha xulosalarlami beradi, so‘nib borayotgan o‘tmish qoldiqlari tug'ilib kelayotgan kelajak bilan qorishtirib yuboriladi”, deb ko‘rsatadi. tarixiyligiga qaramay sen-simonning jamiyatning rivojlanish konsepsiyasi idealistik edi, chunki uning asosini fan taraqqiyoti, ong va g‘oyalar ravnaqi tashkil etardi. lekin uning idealistik tarixiy konsepsiyasida ayrim materialistik fikrlar ham yo‘q emas. jumladan, sen-simon shaharlar, sanoat va savdoning rivojlanishi burjuaziyaning shakllanishiga sabab bo‘lganligini, iqtisodiy holat esa, mulkchilikka tobe bo‘lgan, o‘ziga xos ijtimoiy-tarixiy formalami vujudga keltirishini aytib o‘tadi .sen-simonning bo‘lajak adolatli jamiyati industrial sistema, deb nomlanib, u industrial jamiyat yirik sanoat ishlab chiqarishi bazasi asosida rivojlanadi, sanoat -alohida reja asosida, boshqaruv esa yagona industrial markaz orqali amalga oshiriladi, deb hisoblagan edi. sanoat ishlab chiqarishining taraqqiyoti va mahsulotlami taqsimlash olimlar tomonidan olib boriladi. katta tajribaga ega boigan sanoat kapitalistlari boshqaruvni tashkil qilish bilan mashg‘ul bo‘ladilar, ishchilar esa ishlab chiqarish rejalarini bajarish uchun astoydil mehnat qilishlari zarur. sen- simon yangi ijtimoiy tashkilotni vujudga keltirishda ayniqsa …

3 / 67

ialistlar kabi qarama-qarshi sinflaming yo‘qolib ketishi va hokimiyat tomonidan siyosiy funksiyalarga nisbatan iqtisodiy funksiyalarga katta e’tibor berilishini taxmin qiladi. lekin shuni alohida qayd etish zarurki, xayoliy sotsializmning boshqa barcha vakillaridan farq qilib, sen-simon sotsializmda xususiy mulkchilik bo‘lishini inkor etmaydi, balki aynan xususiy mulkchilik va undan foydalanishni tartibga soladigan qonun zarurligini ko‘rsatib o‘tadi. shuningdek, olim o‘z qarashlarida anarxiyaga insonlarga ziyon yetkazuvchi boshqaruv, deb qarab uni tanqid qiladi. u mavjud o‘zgarishlar tezlik bilan rivojlanib, davlatning to‘liq kamolotini ta’minlaydi, insonlar esa erishishlari mumkin bo‘lgan tenglik va ayniqsa, mo‘l-koichilikka faqat shu “industrial jamiyat” yordamida yetib boradilar, deydi. garchi sen-simon yangi ijtimoiy tuzumning haddan tashqari mujmal manzarasini tasvirlagan, shu jamiyatga borishning noto‘g‘ri yo‘lini ko‘rsatgan bo‘lsa ham uning ba’zi taxminlari katta kelajakka molik edi. u proletariatning nazariyotchisi emas edi va shu sababli uning tarixiy rolini tushunmadi. ayni vaqtda u ishchilar ahvolining naqadar og‘irligini ko‘rdi. “mening maqsadim,-deb yozgan edi u, -yevropadagina emas, butun dunyoda ham shu sinfning …

4 / 67

aming ayanchli ahvolda ekanligini kapitalizmning illati, deb hisoblaydi. olim ishchilar, kapitalistlar va savdogarlami bir sinf vakillari, deb ulami industriallar, deb atadi. feodal jamiyatining hokim sinflari bo‘lgan dvoryanlar, ruhoniylar va boshqa amaldorlami esa befoyda, keraksiz sinflar, deb hisobladi. shuni aytish kerakki, sen-simon kapitalizmni ilmiy ravishda tanqid qilmadi. u burjua jamiyati bo‘ysunishi zarur bo‘lgan iqtisodiy qonunlami e’tibordan chetda qoldirdi.sen-simon ta’limotlarini tashviqot qilishda uning shogirdlari o.rodrig, v.anfonten va o.bazarlar katta rol o‘ynadilar. ular «sen- simon ta’limoti» kitobini nashr qildirib, uning nazariy qarashlarini boyitdilar. lekin bu olimlar ham burjua jamiyatining asosiy sinflari va ular o‘rtasidagi sinfiy kurash mohiyatini to‘liq tushunmadilar, natijada xix asming 30-yillariga kelib, sen-simon maktabi tor doiraga aylandi va tarqalib ketdi. fransuz xayoliy sotsializmining yana bir yirik namoyandasi fransua mari shari furedir (1772-1837-yy.). u bezanson shahrida savdogar oilasida dunyoga kelib, butun hayoti mobaynida savdo bilan shug‘ullandi. bo‘sh vaqtlarida o‘z ma’lumotini to‘ldirib, mustaqil ravishda fizika, astronomiya va falsafa fanlari bilan shug‘ullandi, ijtimoiy tadqiqotlami …

5 / 67

rivojlanishi robert ouenning (1771-1858-yy.) hayoti va ijodiy faoliyati bilan bog‘liq. r. ouenning “jamiyatga yangicha qarash yoki xaraktemi shakllantirish haqida tajribalar”, “yangi axloqiy dunyo kitobi”, “adolatli almashuv bozori”, “ulug‘ milliy hunar ittifoqi” asarlarida uning sotsialistik loyihalari bayon etilgan. u kapitalistik jamiyatni tanqid qilib, uning xalqqa qarshi mohiyatini ochib beradi. barcha mulkni umum mulkiga aylantiradigan, qashshoqlik yo‘qoladigan, mehnat jafo- zulmatdan baxt-saodatga aylanadigan kommunistik jamoalar tuzish fikriga keldi. shu maqsadga xalaqit beradigan uchta to‘siq bor, deydi u. bu uchta illat: xususiy mulk, din va burjuacha nikohdir. biroq olim kapitalistik taraqqiyotning obyektiv qonunini tushunmadi, sinflar kurashini inkor etdi. yangi tuzum yangi yo‘l bilan yoki tinch yo‘l bilan quriladi va unga tinch yo‘l bilan o‘tiladi, deb ishondi. r.ouenning loyiha va ijtimoiy dasturlari fransuz xayoliy sotsialistlaridan farq qilib, ancha aniq va amaliyligi bilan ajralib turadi. u ishchilar mehnatini yengillashtiradigan yoshlar va qariyalar mehnatidan tungi ish vaqtida foydalanishni man etgan, rag‘batlantirishni tashkil etgan, u angliyaning ilk fabrika …

Want to read more?

Download all 67 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sen-simonning iqtisodiyotiga muxolif-sotsialistik yo'nalish mohiyati va uning tarixiy tadbiri"

x bob. bozor iqtisodiyotiga muxolif- sotsialistik yo'nalish mohiyati va uning tarixiy tadbiri 1 0 .1 . a. s en -s im on , sh. fure va r. o uen iq tiso d iy qarashlari fransiyada burjua inqilobidan keyin kapitalizm yanada tez rivojlandi. fransuz mutafakkiri sen-simon jamiyat oldida doimiy ravishda ko‘ndalang bo‘lib qolgan yangi muammolarga birinchi bo‘lib javob berishga urindi. a.k.sen-simon anri klod de rebrua sen-simon (1760-1825- yy.) fransiya xayoliy sotsializmining namoyandasi bo‘lib, 1789-1794- yillardagi fransuz inqilobi bilan zamondosh edi. u aristokratlar oilasidan bo‘lib, sanoat sistemasi haqida”, “inson haqidagi fan ocherklari”, “sanoat yoki siyosiy, ma’naviy va falsafiy mulohazalar”, “yangi xristianlik” va boshqa shu kabi mashhur asarlar muallifi hisoblanadi. sen-simon maxsus iq...

This file contains 67 pages in PDF format (1.4 MB). To download "sen-simonning iqtisodiyotiga muxolif-sotsialistik yo'nalish mohiyati va uning tarixiy tadbiri", click the Telegram button on the left.

Tags: sen-simonning iqtisodiyotiga mu… PDF 67 pages Free download Telegram