"diazo va azobirikmalar" mavzusini o’qitish metodikasi

PDF 42 pages 639.9 KB Free download

42 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 639.9 KB

File type PDF

Pages 42

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 42

o’zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi navoiy davlat pedagogika instituti “diazo va azobirikmalar” mavzusini o’qitish metodikasi” mavzusidagi bajardi: 4-kurs talabasi adizova d navoiy 2014 7 mundarija kirish................................................................................................................... i bob. diazo va azobirikmalar. 1.1. olinishi, nomlanishi va kimyoviy xossalari.................................................... 1.3. azoqo`shilish..................................................................................................... ii bob. alifatik diazobirikmalar 2.1. olinish usullari …………………………………………………………… 2.2.fizik xossa.lari………………………………………………………………. iii.azobo`yoqlar 3.1.xromoforlar va auksoxromlar…………………………………………….. 3.2. monoazobo`yoqlar………………………………………………………… iv. xulosa……………………………………………………………………… v. foydalanilgan adabiyotlar……………………………………. 8 i.bob. diozo va azobirikmalar 1.1.aromotik diazo va azobirikmalar ta`rifi. ulardagi umumiylik va farq. birlamchi aromatik aminlarning hosilalaridan eng muhimi diazo va azobirikmalardir .molekulasida azotogruppa –n=n– tutgan birikmalar diazo va azobirikmalar deyiladi.molekulasidagi azogruppani azot atomidan bittasi aromatic radikal-aril (ar) bilan,ikkinchisi anorganik birikmalar qoldig`i (x) bilan bog`langan ar– n=n–x moddalar diazobirikmalar deyiladi. bundagi x kislota qoldig`i, gidroksil yoki radikaldir. azogruppa ikkita aromatic radikal- aril (ar) bilan bog`langan ar– n=n–ar moddalar azobirikmalar deyiladi. 1.2.diazobirikmalar diazobirikmalar arn2 tuzilishiga ko`ra bir-biriga oson aylanadigan,tautomer holatdagi ikki gruppaga bo`linadi:1)sof diazobirikmalar,ikki azot atomihamuch valentli bo`lib, ular quyidagi …

2 / 42

ch valentli, ikkinchisi ammoniy tizlaridagi azot atomi singari to`rtta kovalent bog`ga ega va musbat zaryad tashuvchi ion tarkibiga kiradi: ammoniy xlorid tuzi diozoniy xlorid tuzi diazobirikmalarga diazoniy tuzlar [ar – n ≡ n ] + x - , diazogidratlar 9 ar – n = n – oh va diazogidratlarning metallar bilan hosil qilgan tuzlari - diazotatlar, masalan ar – n = n – ona kiradi. bulardan eng ahamiyatlisi diazoniy tuzlardir. diazoniy tuzlari xossalari jihatidan ammoniy tuzlqariga o’xshashdir. diazoniy tuzlari diazokation va aniondan tashkil topgan: diazokation tutash electron bulut hosil qilgan bo’lib, bunda har qaysi atom qisman musbat zaryad tutgan bo’ladi: diazogidratlar amfoter xossaga ega bo`lgan reaksiyalarga juda qobil moddalar bo`lib,erkin holda ajratib olingan emas.ular kislotalar bilan o`zaro ta`sirlashganda o`zlarini asoslar singari tutadi va diozoniy tuzlarini hosil qiladi: ar-n=n-oh+hcl → [ ar – n ≡ n ] cl +h2o diazogidrat diazoniy tuzi diozoniy tuzlari ishqorlar ta`sirida qaytadan diazogidratlarga o`tadi. [ ar …

3 / 42

uvchi ikki fazoviy (stereo) isomer shaklda mavjud bo`lishi mumkin: ar – n ar – n x – n n –x sin (sis)-diazo-birikma anti(trans)-diazo-birikma bu izomerlar atomlarni qo`shbog` tekisligiga nisbatan turlicha joylashishi bilan bog`liq .izomeryaning bunday turi geometric yoki sis-trans ( sin-anti) izomeriya deb ataladi. olinishi: birlamchi aromatik aminlarning suvli eritmasiga kuchli mineral kislotalar (hcl, h2so4, hno3) ishtirokida nitrit kislota hno2 ta`sir ettirilganda diazobirikmalar hosil bo`ladi. ushbu reaksiyani diazotlash deb ataladi.ammo nitrit kislota erkin holda qarorsiz bo`lgani uchun reaksiyani quyidagi usul bilan amalga oshiriladi; aminlarning mineral kislotadagi eritmasiga ortiqcha miqdor hno2 hosil bo`lguniga qadar nitrit kislota tuzi-natriy nitrit eritmasidan qo`yish kerak. buni yod kraxmal qog`oz ko`karishi bilan sinab ko`riladi.bir ekvivalent aminga 2,5 ekvivalent miqdor mineral kislota olish kerak. uning bir ekvivalenti nitrit kislota ajralishiga ,ikkinchisi diazoniy tuzini hosil bo`lishi uchun sarflanadi. 11 masalan,anilinga xlorid kislota ishtirokida natriy nitrit nano2 ta`sir nettirilganda quyidagi reaksiya boradi: a nilin anilinning xlorid tuzl nano2 + …

4 / 42

inlar , yog` qatoridagi ikkilamchi aminlar singari nitrit kislota ta`sirida nitrozaminlar hosil qiladi: metilanin mitilfenilnitroz-omin uchlamchi aromatic aminlar uchlamchi alifatik aminlardan farq qilgan holda nitrit kislota bilan reaksiyaga kirishadi. bureaksiyada uchlamchi aminogruppa o`zini birinchi gruppa o`rinbosarlari kabi tutadi.shuning uchun nitrit kislota qoldig`i nitrozogruppa – n = o benzol yadrosidagi n-holatdagi vodorod atomini oson almashtiradi: diazotlash reaksiyasi natijasida hosil bo`ladigan diazoniy tuzlari suvda yaxshi yeriydi va ionlarga dissosilanadi. diazoniy tuzlarini suvdagi eritmasidan ko`pincha ajratib olinmaydi, chunki birinchidan, quruq holda portlaydi,ikkinchidan ular ishtirokida olib boriladigan keyingi reaksiyalarni suvli eritmada olib boorish maqsadga muvofiq keladi. agar muayyan maqsadlar uchun quruq holdagi diazoniy tuzini olish kerak bo`lsa, u holda aromatik aminning spirtdagi yoki sirka kislotadagi eritmasiga nitrit kislota efiri ( amilnitrit c5h11ono ) ta`sir ettiriladi, bunda hosil bo`ladigan diozoniy tuzi spirtda va efirda erimaydi va cho`kmaga tushadi: c6 h5 nh2 · hcl + c5h11ono → c6h5n2 + cl - ↓ + c5h11oh + h2o …

5 / 42

idrati hosil bo`ladi: diazoniy asosining gidrati ishqoriy xossaga ega va elektr tokini o`tkazadi, ammo uning ishqoriy xossasi va elektr o`tkazuvchanligi tezda kamayib boradi. 14 agar ishqordan mo`lroq qo`shilsa ,hosil bo`layotgan diazoniyasosini gidrati izomerlanib ishqoriy diazotlar( haqiqiy diazobirikmalar ) hosil qiladi: bunda,diazokation [ar-n=n-] bilan gidroksil ion oh – orasidagi o`zaro ta`sir natijasida musbat zaryad eng chetidagi azot atomi tomon siljiydi va natijada musbat zaryadi ortgan ortgan azot atomi bilan gidroksil gruppa orasida kovalent bog` hosil bo`ladi. diazogidratlar sof holda ajratib olingan emas,ular amfoter xossaga ega bo`lgani uchun ishqorlar bilan tezda reaksiyaga kirishib diazotatlarni hosil qiladi. ar-n= n-oh +naoh→[ ar-n=n-o] - na + + h2o natriydiazotat shunday qilib ,diazoniy tuzlari bilan ishqorlar orasida sodir bo`ladigan reaksiyani umumiy holda quyidagi sxema holda ifodalash mumkin: [ar-n2] + cl - +2naoh→[ar – n = n-o] - na + +nacl +h2o diazotatga kislota qo`yilsa diazigidrat hosil bo`ladi, ya`ni tuzga kislota qo`shimcha , yangi kislota va tuz …

Want to read more?

Download all 42 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""diazo va azobirikmalar" mavzusini o’qitish metodikasi"

o’zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi navoiy davlat pedagogika instituti “diazo va azobirikmalar” mavzusini o’qitish metodikasi” mavzusidagi bajardi: 4-kurs talabasi adizova d navoiy 2014 7 mundarija kirish................................................................................................................... i bob. diazo va azobirikmalar. 1.1. olinishi, nomlanishi va kimyoviy xossalari.................................................... 1.3. azoqo`shilish..................................................................................................... ii bob. alifatik diazobirikmalar 2.1. olinish usullari …………………………………………………………… 2.2.fizik xossa.lari………………………………………………………………. iii.azobo`yoqlar 3.1.xromoforlar va auksoxromlar…………………………………………….. 3.2. monoazobo`yoqlar………...

This file contains 42 pages in PDF format (639.9 KB). To download ""diazo va azobirikmalar" mavzusini o’qitish metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: "diazo va azobirikmalar" mavzus… PDF 42 pages Free download Telegram